Althusser και ορισμός της ιδεολογίας

Επιμέλεια: Ντούνης Ανδρέας

O Althusser ορίζει την ιδεολογία ως ένα »σύστημα αναπαραστάσεων που συσκοτίζουν τις πραγματικές κοινωνικές σχέσεις, με το να διαμορφώνουν φαντασιακές σχέσεις μεταξύ των ατόμων {καθώς} και ανάμεσα στα άτομα και τον κοινωνικό σχηματισμό». Παρά ταύτα θεωρούσε ότι η ιδεολογία είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ίδιας της κοινωνίας, για τον »σχηματισμό», τον »μετασχηματισμό» και τον »εξοπλισμό» των ανθρώπων ώστε να δύνανται να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των συνθηκών ύπαρξής τους.

Σύμφωνα με τον Althusser, η ιδεολογία δεν είναι ένα «πράγμα», ένα χαρακτηριστικό του περιβάλλοντος, αλλά αποτελεί τη βάση κάθε είδους κοινωνικής διάδρασης. Η ιδεολογία, κατά τον Althusser, δεν αποτελεί όψη του περιβάλλοντος, αλλά συνιστά η ίδια το περιβάλλον.

[Η ιδεολογία δεν είναι] ψευδής συνείδηση ή στρεβλή αντίληψη [αλλά] η οργάνωση υλικών πρακτικών νοηματοδότησης που συγκροτούν υποκειμενικότητες και παράγουν τις βιωμένες σχέσεις μέσω των οποίων τα υποκείμενα συνδέονται… με τις κυρίαρχες σχέσεις παραγωγής και κατανομής της εξουσίας… σε έναν συγκεκριμένο κοινωνικό σχηματισμό και σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή (Ebert, 1998, σ. 23)

Με άλλα λόγια, η ιδεολογία δημιουργεί τόσο τα άτομα όσο και τον κοινωνικό τους κόσμο: αποτελεί το πλαίσιο των νοημάτων μέσα στο οποίο τοποθετούμε τον εαυτό μας, ανακαλύπτουμε τι σημαίνει να είσαι «άτομο» και κατανοούμε τις (άνισες) σχέσεις μας με άλλους τέτοιους ανθρώπους και κοινωνικούς θεσμούς.

Η σημασία του να μιλούμε για «υλικές πρακτικές νοηματοδότησης» έγκειται στο ότι δεν μαθαίνουμε ακούγοντας απλώς ό, τι οι άλλοι μας λένε, αλλά ζώντας σε έναν κόσμο που είναι δομημένος με έναν συγκεκριμένο τρόπο.

Ιδεολογία και κριτική στην »κυρίαρχη ιδεολογία»

Η θεωρία της κυρίαρχης ιδεολογίας του Althusser απορρίφθηκε από ύστερους »κονστρουξιονιστές» αναλυτές λόγου. Διαφωνούν και στέκονται κριτικά απέναντι στην άποψη ότι υπάρχει και »κυριαρχεί» μία και μοναδική ιδεολογία που επηρεάζει τα υποκείμενα του λόγου. Από πολλές σημαντικές απόψεις οι άνθρωποι συγκροτούνται από λόγους, αλλά ταυτόχρονα μπορούμε λογικά να θεωρήσουμε και ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν λόγους (και ότι φυσικά τους προσαρμόζουν και τους αλλάζουν), σε μία σύζευξη των εννοιών της ιδεολογικής έγκλησης και της αντίστασης σε αυτήν/αναστοχαστικότητας.

 

Πηγές/ Βιβλιογραφία:

(1) Louise Phillips, Marianne Jorgensen : «Ανάλυση λόγου – Θεωρία και Μέθοδος», Eκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2009.

(2) R. Sapsford, A. Still, D. Miell, R. Stevens, M. Wetherell: «Η θεωρία στην κοινωνική ψυχολογία», Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2005.

(3) Ebert, T. (1988) «The romance of patriarchy: ideology, subjectivity and postmodern feminist cultural theory», Cultural Critique, τομ. 10, σσ. 19 – 57.

(4) Ντούνης Ανδρέας, «Εισαγωγή στην Κριτική Ανάλυση Λόγου», Εργασία Εξαμήνου για το μάθημα Επιστημολογία και Μέθοδοι Κοινωνικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής, ΠΜΣ Μεθοδολογία και Εφαρμογές στην Κοινωνική Πολιτική, Πάντειο, Αθήνα Φεβρουάριος 2011.

 

socialpolicy.gr

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!