Υπερχρέωση νοικοκυριών: Ένα μείζον Ευρωπαϊκό κοινωνικό πρόβλημα

Nτούνης Ανδρέας

Kατά την διάρκεια των τελευταίων ετών τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες, μέσω της θεσμοθέτησης νομοθετικών παρεμβάσεων και της εφαρμογής αντίστοιχων ειδικών και γενικών πολιτικών, προς το πεδίο της αντιμετώπισης των αρνητικών οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών που βιώνουν τα φτωχά υπερχρεωμένα νοικοκυριά. 

Η κύρια προτεραιότητα της πολιτικής των Ευρωπαϊκών κρατών είναι η εφαρμογή μέτρων πρόληψης της υπερχρέωσης.

Οι πολιτικές παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν στην ανακούφιση των υπερχρεωμένων από τις συνέπειες της παρατεινόμενης έκθεσης τους στο φαινόμενο της υπερχρέωσης μέσω εφαρμογής μέτρων συμβουλευτικής για προβλήματα χρέους (debt counseling), μέτρων οικονομικής εκπαίδευσης και επέκτασης των γνώσεων βασικής οικονομικής διαχείρισης (financial education and financial literacy), μέτρων που αποσκοπούν στην οικονομική και κοινωνική ενσωμάτωση τους (financial and social inclusion), μέτρων εναλλακτικής αντιμετώπισης που ενισχύουν τις εξωδικαστικές επιλύσεις προβλημάτων χρέους μεταξύ χρεωστών και πιστωτών (alternative dispute resolution and out-of-court settlement between debtors and creditors) και μέσω της εφαρμογής εξειδικευμένων νομοθετικών ρυθμίσεων που προστατεύουν τους υπερχρεωμένους από τις επαχθείς συμβατικές ρήτρες, από την ασυμμετρία πληροφόρησης μεταξύ των δανειζομένων και των δανειστών σχετικά με τους όρους των υπο σύναψη δανείων, και από τις πρακτικές πλειστηριασμού της περιουσίας τους (συνηθέστερα της ακίνητης) ύστερα από νομικές διαδικασίες των πιστωτών (διαδικασίες έξωσης).

Πέρα από τις ειδικές αυτές πολιτικές παρεμβάσεις και νομοθετικές ρυθμίσεις τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αναπτύξει και γενικότερες δράσεις για την προστασία και την ενδυνάμωση των δικαιωμάτων των καταναλωτών (consumer protection and empowerment),μέσω των εθνικών δημόσιων και εθελοντικών καταναλωτικών οργανώσεων (consumer organizations) ,που στοχεύουν στην βελτίωση της ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με τα δικαιώματα τους και στην αντιμετώπιση των κακών πρακτικών των επιχειρηματιών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων απέναντι τους.

Με την εφαρμογή ενός γενικότερου πλαισίου συστημικής προσέγγισης τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαχωρίζονται σε κράτη με υφιστάμενο σύστημα ελεύθερης πρόσβασης (Αγγλία, Ιρλανδία) , σε κράτη με υπάρχον σύστημα ρύθμισης χρεών (Γερμανία, Ολλανδία , Βέλγιο) σε κράτη με υφιστάμενο σύστημα πρόληψης των προβλημάτων χρέους ( Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία , Πορτογαλία , Ελλάδα , Μάλτα, Τουρκία ) και σε αναπτυσσόμενα συστήματα ( που υφίστανται στα νέα κράτη που εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση). 

Oι διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη ισχύουν για την μορφή της πίστωσης και για την έκταση των προβλημάτων χρέους. Τα προβλήματα χρέους που παρουσιάζονται στους πολίτες των κρατών-μελών όπου ισχύει το σύστημα της ελεύθερης πρόσβασης προκύπτουν από την ελεύθερη παροχή πίστωσης από διαφορετικούς πιστωτές και για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών χρησιμοποιούνται ως εργαλεία η πρόληψη (μέσω της παροχής εξειδικευμένων πληροφοριών και προγραμμάτων εκπαίδευσης) και η οικονομική συμβουλευτική που παρέχεται από ημι-ιδιωτικούς οργανισμούς. 

Το φαινόμενο της υπερχρέωσης στις χώρες όπου ισχύει το σύστημα της ρύθμισης των χρεών παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα των δανειακών επιβαρύνσεων και της παροχής πίστωσης από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα .

Ως εργαλεία αντιμετώπισης λειτουργούν η πρόληψη (μέσω της παροχής ανώτατων ορίων πίστωσης, την ύπαρξη Κοινοτικών Τραπεζών και τις διαδικασίες προσωπικής πτώχευσης) καθώς και η συμβουλευτική χρέους (μέσω της παροχής ανεπτυγμένων και εξειδικευμένων υπηρεσιών συμβουλευτικής). Στις χώρες με υφιστάμενο σύστημα πρόληψης των χρεών κυριαρχεί η αντιμετώπιση του ζητήματος της υπερχρέωσης με προληπτικά μέσα (όπως είναι η επιβολή ανώτατων ορίων των επιτοκίων, οι αυστηρές νομοθετικές ρυθμίσεις προς τους ιδιωτικούς οργανισμούς, η εποπτεία των τραπεζών , η διαθεσιμότητα κρατικής πίστωσης και οι διαδικασίες πτώχευσης των φυσικών προσώπων) καθώς οι υπηρεσίες συμβουλευτικής δεν είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες .

Τέλος, στις χώρες που ισχύουν αναπτυσσόμενα συστήματα υφίσταται η ύπαρξη ανεπαρκών νομοθετικών ρυθμίσεων καθώς και η απουσία παρεχόμενων υπηρεσιών συμβουλευτικής.

Οι ειδικότερες δράσεις των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πεδίο της στήριξης των υπερχρεωμένων μέσω της «ελάφρυνσης» από τα υπολοιπόμενα χρέη τους τυποποιούνται στις διαδικασίες ρύθμισης χρεών που ανακύπτουν από όλες τις περιπτώσεις της καταναλωτικής πίστωσης, και εφαρμόζονται σε κάθε κράτος-μέλος ανάλογα με το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο με ειδικότερο όμως πεδίο εφαρμογής τους φτωχούς υπερχρεωμένους.

socialpolicy.gr

Διαβάστε Επίσης  Η κατάσταση της υγείας στην ΕΕ | Προφίλ υγείας: Ελλάδα 2019

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!