Η δημοκρατία ως πραγματοποίηση

Immanuel Wallerstein

Η νέα ρητορική δεν θα λειτουργούσε αν δεν υπήρχαν κάποιες εμπειρικές βάσεις σε αυτές τις αξιώσεις. Και ποιες ήταν αυτές; Για να το εκτιμήσουμε χρειάζεται να συλλογιστούμε τη θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα σε ένα καπιταλιστικό και ένα προκαπιταλιστικό σύστημα με όρους κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Στην προκαπιταλιστική δομή, το ανώτερο στρώμα διατηρεί την εξουσία διότι ελέγχει τα μέσα της βίας. Ως εκ τούτου, διεκδικεί ένα δυσανάλογο μερίδιο του πλούτου. Όσοι αποκτούν τον πλούτο με διαφορετικό τρόπο από τον στρατιωτικό σφετερισμό, ας πούμε μέσω της αγοράς, δεν προσδιορίζονται ως μέρος του ανώτερου στρώματος και επομένως ζουν με τον αιώνιο φόβο της δήμευσης. Επιδιώκουν να αποφύγουν αυτήν τη μοίρα, εξαγοράζοντας την είσοδό τους στην αριστοκρατία, κάτι που χρειάστηκε χρόνο – μερικές φορές ακόμη και τέσσερις γενιές – για να ολοκληρωθεί.

Η καπιταλιστική παγκόσμια οικονομία είναι σχεδόν εξίσου διαστρωματωμένη με τα προκαπιταλιστικά συστήματα, όμως οι σχέσεις των στρωμάτων είναι διαφορετικές. Το ανώτερο στρώμα διατηρεί την κοινωνική του θέση όχι λόγω της προηγούμενης στρατιωτικής ανδραγαθίας του, αλλά λόγω της προηγούμενης οικονομικής ανδραγαθίας του. Όσοι δεν βρίσκονται στην κορυφή αλλά έχουν δεξιότητες, αυτοί δηλαδή που τους αποκαλούμε στελέχη ή μεσαία στρώματα του συστήματος, δεν ζουν με το φόβο της δήμευσης. Απεναντίας, στην πραγματικότητα τα ανώτερα στρώματα τους εκλιπαρούν και τους κατευνάζουν συνέχεια, γιατί χρειάζονται τη βοήθειά τους για να διατηρήσουν την πολιτική ισορροπία του συνολικού παγκόσμιου συστήματος, δηλαδή για να θέσουν υπό έλεγχο τις επικίνδυνες τάξεις.

Η διεύρυνση του δικαιώματος ψήφου, τα οφέλη του κράτους πρόνοιας, η αναγνώριση των ιδιαιτεροκεντρικών ταυτοτήτων, όλα αυτά αποτελούν μέρος του προγράμματος με το οποίο κατευνάζονται τα στελέχη, διασφαλίζεται η αφομοίωσή τους στο συνολικό σύστημα, και πάνω απ’όλα αποκομίζεται η βοήθειά τους για να διατηρηθεί στη θέση της η πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού. Ας σκεφτούμε λοιπόν το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα ως ένα κοινωνικά τριμερές σύστημα που διαιρείται (συμβολικά) σε 1% στην κορυφή, 19% που είναι τα στελέχη και ένα 80% που βρίσκεται στη βάση. Έπειτα ας αθροίσουμε το στοιχείο του χώρου στο οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί. Εντός των ορίων του μοναδικού συστήματος της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας, το 19% δεν είναι κατανεμημένο ισομερώς μεταξύ όλων των πολιτικών ενοτήτων, αλλά είναι μάλλον συγκεντρωμένο σε λίγες μόνο από αυτές.

Αν κάνουμε τις δύο αυτές υποθέσεις – ένα τριμερές σύστημα διαστρωμάτωσης με γεωγραφικά κενά – τότε είναι μάλλον προφανές ότι το σύνθημα της «δημοκρατίας» είχε τεράστια σημασία για το 19%, καθώς συνεπαγόταν μια αληθινή βελτίωση της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής τους κατάστασης. Όμως, μπορούμε επίσης να καταλάβουμε ότι είχε ελάχιστη σημασία για το 80%, καθώς αποκόμισε ελάχιστα από τα υποθετικά οφέλη, είτε αυτά είναι πολιτικά, είτε οικονομικά, είτε κοινωνικά. Και το γεγονός ότι μια μικρή ομάδα χωρών διαθέτει περισσότερο πλούτο, ένα πιο φιλελεύθερο κράτος και πολυκομματικά συστήματα που λίγο πολύ λειτουργούν – κοντολογίς, το γεγονός ότι λίγες μόνον χώρες είναι πολιτισμένες – δεν είναι το αίτιο αλλά η συνέπεια των βαθέων ανισοτήτων στο παγκόσμιο σύστημα ως σύνολο. Και γι’αυτόν ακριβώς το λόγο η ρητορική φαίνεται αληθινή σε ορισμένα μέρη του παγκόσμιου συστήματος και μοιάζει τόσο ψεύτικη σε άλλα μέρη, τα μεγαλύτερα μέρη.

___________________

Πηγή: Immanuel Wallerstein, Δημοκρατία, Καπιταλισμός και Μετασχηματισμός στο Η Απραγματοποίητη Δημοκρατία, σελ. 96-97, Εκδόσεις Futura Αθήνα.

Διαβάστε Επίσης  Το Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας για την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!