Η μη τηλεοπτική εμπειρία

η-μη-τηλεοπτική-εμπειρία

Θεοδοσιάδη Ηλιάνα – Κοινωνιολόγος

«Η πραγματικότητα δεν είναι παρά μια αφήγηση. Δεν ισχυρίζομαι ότι δεν υπάρχουν γεγονότα αυτόνομα, πέρα από την ανθρώπινη συνείδηση. Κάθε άλλο. Όμως πιστεύω ότι τα γεγονότα των οποίων έχουμε συνείδηση προκύπτουν από τις αφηγήσεις μας γι’ αυτά» –  Gerbner για τα ερωτήματα που εγείρονται σχετικά με την εξάπλωση ακραίων φαινομένων και στάσεων.

 Το 1993, ο κοινωνιολόγος Bernard McGrane του Πανεπιστημίου Chapman στο Όραντζ της Καλιφόρνια ζητά από τους φοιτητές του να παρακολουθήσουν τηλεόραση με σκοπό να την αποκρυπτογραφήσουν. Ονομάζει τη διαδικασία αυτή «μη τηλεοπτικό πείραμα» (“Un-TV” experiment)  και στόχος του είναι να δείξει στους φοιτητές του πως λειτουργεί η «κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας». Στην αρχική φάση της διαδικασίας, οι φοιτητές καλούνται να καταγράψουν τα «τεχνικά γεγονότα» που εμφανίζονται στη διάρκεια δέκα λεπτών τηλεοπτικής ροής. Οι φοιτητές καταγράφουν τη συχνότητα εμφάνισης τηλεοπτικών τεχνικών όπως τα «κατ», τα «ζουμ», τα «σούπερ», τα «βόις όβερ», τα «φέιντ ιν» και τα «φέιντ άουτ», κλπ. Από τις μετρήσεις των φοιτητών προκύπτει ότι μέσα σε δέκα μόνο λεπτά τηλεοπτικού χρόνου εμφανίζονται 90-180 τεχνικά γεγονότα.

Στη συνέχεια (και στη πιο σοβαρή φάση του πειράματος), ο McGrane ζητά από τους φοιτητές να παρακολουθήσουν με κλειστή τη φωνή κάποια τηλεοπτική εκπομπή κι ένα δελτίο ειδήσεων. Ορισμένοι φοιτητές παρατήρησαν ότι η παρακολούθηση του προγράμματος που επέλεξαν χωρίς ήχο τους έριχνε σε λήθαργο και τους προκαλούσε «αποχαύνωση». Τις ίδιες παρενέργειες προκαλεί στους φοιτητές και η παρακολούθηση των δελτίων ειδήσεων τα οποία βομβαρδίζουν το θεατή με εικόνες θανάτου, απόγνωσης, δολοφονιών και σκανδάλων.

Συχνά μάλιστα, οι φοιτητές δυσκολεύονται να προσδιορίσουν εάν αυτό που παρακολουθούν είναι όντως ειδήσεις ή διαφημιστικά μηνύματα, καθώς δεν υπάρχουν «σύνορα» ανάμεσα στα διαφορετικά είδη τηλεοπτικού προγράμματος. Η φονξιοναλιστική προσέγγιση θα θεωρούσε λειτουργική αυτή την τελευταία πρακτική, επικαλούμενη την αρχή ότι «ο πρώτος στόχος κάθε θεσμού είναι η επιβίωση», με άλλα λόγια, ότι το μέσο είναι το μήνυμα.

Το πείραμα του McGrane θέλησε να αναδείξει έναν παράγοντα της κοινωνικής κατασκευής της πραγματικότητας και ένα εν δυνάμει αίτιο της λεγόμενης «κοινωνικής αλλαγής» που είναι η διαδικασία της διάχυσης που τροφοδοτείται από τη συνεχή ροή πληροφοριών μέσω των ΜΜΕ, και πιο συγκεκριμένα, της τηλεόρασης.

Οι περισσότεροι από εμάς θεωρούμε ότι τα ΜΜΕ καλύπτουν ειδησεογραφικά και ενημερώνουν το κοινό τους για τα «σημαντικά» γεγονότα της ημέρας, καταγράφοντας κάποια «αντικειμενική» πραγματικότητα». Σύμφωνα όμως με τους θεωρητικούς της συμβολικής διαντίδρασης, οι «ειδήσεις» κατασκευάζονται. Αυτό σημαίνει ότι τα ΜΜΕ αξιολογούν τα γεγονότα και μεταδίδουν επιλεκτικά ως ειδήσεις μόνον αυτά που κρίνουν ότι έχουν «δημόσιο ενδιαφέρον», αγνοώντας τα υπόλοιπα.

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι τα ΜΜΕ επιτελούν ακόμη τη λειτουργία της «διαμόρφωσης της ημερήσιας διάταξης».  Με τον όρο αυτό οι κοινωνικοί επιστήμονες αναφέρονται στον καθορισμό από τα ΜΜΕ της καθημερινής ατζέντας των ζητημάτων που συζητούν και σκέπτονται οι άνθρωποι μέσω μυθοπλαστικών προϊόντων που επηρεάζουν τις στάσεις και τη συμπεριφορά της κοινής γνώμης σε θέματα όπως η εγκληματικότητα, η βία και η κοινωνική πρόνοια.

Έτσι λοιπόν, οι μόδες, οι εφήμερες τάσεις, η μαζική υστερία, ο πανικός τα οποία αποτελούν μορφές συλλογικών συμπεριφορών συχνά γεννιούνται μέσα από την ανάδειξη ζητημάτων από τα ΜΜΕ, χωρίς συχνά να υπάρχει κάποιο προφανές αιτιολογικό πλαίσιο. Παράδειγμα αυτού του συλλογισμού αποτελεί η «επιδημία πληροφόρησης» που ακολούθησε την  εξάπλωση του ιού της άτυπης πνευμονίας από την Κίνα σε άλλες χώρες το 2003 η οποία τροφοδότησε έναν μαζικό πανικό που επηρέασε τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων.

Παρόλο που ο συνολικός αριθμός των θυμάτων του ιού σε ολόκληρο τον κόσμο ήταν μικρότερος από τον αριθμό των ανθρώπων που πεθαίνουν κάθε χρόνο στις ΗΠΑ από την κατάποση μικροαντικειμένων, ο πανικός που προκάλεσε η ασθένεια υπολογίζεται ότι προκάλεσε οικονομικές απώλειες της τάξης των 30 δις. δολαρίων στις ασιατικές χώρες.

Σύμφωνα με τον Rothkopf, «τα ελάχιστα γεγονότα αναμείχθηκαν με το φόβο, τις εικοτολογίες και τις φήμες, και διαδόθηκαν μεγεθυμένα και ταχύτατα σε ολόκληρο τον κόσμο, επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία και τις οικονομίες συγκεκριμένων κρατών, την πολιτική, ακόμα και την ασφάλεια σε βαθμό απόλυτα δυσανάλογο με το μέγεθος της πραγματικής απειλής».

Αναμφισβήτητο συμπέρασμα για τους κοινωνικούς επιστήμονες, λοιπόν, αποτελεί ότι στα ερωτήματα που εγείρονται συχνά σχετικά με την εξάπλωση ακραίων φαινομένων και στάσεων ή ακόμη και την συλλογική συμπεριφορά απέναντι σε αυτά σε όλο τον κόσμο-και στην πρόσφατη ελληνική επικαιρότητα – θα μπορούσε να απαντήσει κανείς εξετάζοντας -μέσα από μια πληθώρα παραγόντων- και τη διαχείριση, ανάδειξη, εξάπλωση των φαινομένων αυτών από τα ΜΜΕ.

__________________

Πηγές:

“Teaching Sociology”, Zen Sociology: The Un-TV Experiment, Bernard McGrane, Published by the American Sociological Association.

“Sociology-The Core”, Michael Hughes, Carolyn J. Kroehler

Αναδημοσίευση από –  http://maga.gr/2013/09/29/i-mi-tileoptiki-empiria/  – με την άδεια της συγγραφέως.

Διαβάστε Επίσης  Στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ η Ελλάδα στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!