Θεωρητική και Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία

 

Η γλώσσα είναι ένα πολύπλοκο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο για την επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους. Η γλώσσα μπορεί να μελετηθεί είτε ως σύστημα είτε ως όργανο επικοινωνίας, κάτι που γίνεται από τους διάφορους κλάδους της Θεωρητικής Γλωσσολογίας. Μπορεί επίσης να μελετηθεί από βιολογική και ψυχολογική άποψη, κάτι που γίνεται από διάφορους διεπιστημονικούς τομείς. Η Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία αφορά την εφαρμογή ευρημάτων της Θεωρητικής Γλωσσολογίας στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ

Η συστηματική διάσταση της γλώσσας

  • Φωνητική: Μελετά τους φθόγγους, τους ήχους δηλαδή που παράγει ο άνθρωπος μέσω των φωνητικών του οργάνων. Μελετά συγκεκριμένα το πώς παράγονται, πώς μεταδίδονται και πώς γίνονται αντιληπτοί. Συνδέεται με τη Φυσική και τη Βιολογία. Για την αναπαράσταση των φθόγγων χρησιμοποιεί το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (ΙΡΑ) και οι μεταγραφές της περιέχονται σε τετράγωνες αγκύλες: [loγos] (λόγος)
  • Φωνολογία: Μελετά τα φωνήματα, τους φθόγγους δηλαδή που επιλέγει να χρησιμοποιεί κάθε γλώσσα. Τα φωνήματα συνθέτουν το φωνολογικό σύστημα της γλώσσας. Ορίζονται ως οι φθόγγοι που έχουν διαφοροποιητική αξία σε κάθε γλώσσα. Όπως η Φωνητική, η Φωνολογία χρησιμοποιεί το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο, αλλά οι μεταγραφές της περιέχονται ανάμεσα σε καθέτους (πλάγιες γραμμές): /loγos/.
  • Μορφολογία: Μελετά τους τρόπους με τους οποίους σχηματίζονται οι λέξεις της γλώσσας και συγκεκριμένα την παραγωγή, τη σύνθεση και την κλίση των λέξεων. Μονάδα της είναι το μόρφημα λ.χ. –της,-ποιός, -ίζω,- άρω, ανα-, πρωτο-, φως.
  • Σύνταξη: Μελετά τους τρόπους με τους οποίους σχηματίζονται οι προτάσεις της γλώσσας μέσω του συνδυασμού των λέξεων. Ο κλάδος αυτός αναβαθμίστηκε εξαιρετικά με τη διάδοση της Γενετικής θεωρίας, σύμφωνα με την οποία η παραγωγή των προτάσεων ξεκινά από το επίπεδο της σύνταξης.
  • Σημασιολογία: Μελετά το σημασιακό σύστημα της γλώσσας και συγκεκριμένα τις σημασίες των λέξεων της γλώσσας, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα κατηγοριοποιεί τον κόσμο, και τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζονται οι σημασίες των λέξεων ώστε να παράγουν τις σημασίες των προτάσεων της γλώσσας. Η σημασιολογία ενδιαφέρεται για την κυριολεκτική σημασία των λέξεων και των προτάσεων.
  • Ιστορική Γλωσσολογία: Η ιστορική μελέτη της γλώσσας ήταν το μοναδικό αντικείμενο της Γλωσσολογίας κατά τον 19ο αιώνα, η οποία είναι γνωστή ως Ιστορικοσυγκριτική Γλωσσολογία. Η διαφορετική προοπτική της μελέτης της γλώσσας κατά τον 20ο αιώνα και η έμφαση στον συστηματικό χαρακτήρα της έδωσε διαφορετικό χαρακτήρα και στην ιστορική μελέτη, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από την απλή διερεύνηση της ιστορίας μεμονωμένων φαινομένων στην επίδραση που έχουν οι ιστορικές γλωσσικές αλλαγές στο σύστημα της γλώσσας και η διερεύνηση του μηχανισμού και των αιτίων της γλωσσικής μεταβολής.
  • Τυπολογία: Στόχος της Τυπολογίας είναι να μελετήσει πώς πραγματώνονται οι ποικίλες γλωσσικές λειτουργίες σε διαφορετικές γλώσσες και να καταλήξει σε συμπεράσματα για τον τρόπο λειτουργίας της γλώσσας γενικότερα και επομένως, όπως όλη η Γλωσσολογία, του ανθρώπινου νου.

Η επικοινωνιακή διάσταση της γλώσσας

  • Πραγματολογία: Μελετά τους τρόπους με τους οποίους το περιβάλλον, γλωσσικό και μη, συμμετέχει στη διαμόρφωση της τελικής σημασίας των προτάσεων. Ενδιαφέρεται για την πρόθεση των ομιλητών και για την ερμηνεία αυτής της πρόθεσης από τους συνομιλητές. Στα φαινόμενα που μελετά περιλαμβάνονται οι λεκτικές /γλωσσικές πράξεις, τα υπονοήματα, η μεταφορά και το (λεκτικό) χιούμορ.
  • Κειμενογλωσσολογία / Ανάλυση Λόγου: Μελετά τον προφορικό και γραπτό λόγο στα διάφορα είδη περιβάλλοντος. Ειδικότερα, με τα λογοτεχνικά κείμενα αλλά και την ευρύτερη έννοια του προσωπικού ύφους σε κάθε είδους κείμενα ασχολείται ο κλάδος της Υφολογίας. Και οι δύο αυτοί κλάδοι συνδέονται στενά με τη Φιλολογία και τη Θεωρία της Λογοτεχνίας.
  • Κοινωνιογλωσσολογία: Μελετά τη γλώσσα στη χρήση της μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο. Την ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές συνθήκες κάθε περίστασης επηρεάζουν τη χρήση της γλώσσας και ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές σχέσεις επηρεάζονται από τη χρήση της γλώσσας. Συγγενής είναι ο κλάδος της Ανθρωπολογικής Γλωσσολογίας, ο οποίος επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες και στις διαφορές μεταξύ γλωσσικών κοινοτήτων.

Η βιολογική διάσταση της γλώσσας

  • Ψυχογλωσσολογία και Νευρογλωσσολογία: Η ψυχογλωσσολογία και η νευρογλωσσολογία μελετούν αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε βιολογική διάσταση της γλώσσας· είτε δέχεται κανείς ότι η ύπαρξη της γλώσσας οφείλεται στην ύπαρξη έμφυτης ικανότητας, είτε δέχεται ότι πρόκειται για επίκτητη δεξιότητα, τόσο η παραγωγή όσο και η αντίληψή της πραγματοποιούνται στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Η νευρογλωσσολογία μελετά τη λειτουργία του εγκεφάλου από ιατρική κυρίως πλευρά, η ψυχογλωσσολογία από ψυχολογική πλευρά. Η τελευταία έχει αναπτυχθεί προς δύο ξεχωριστές κατευθύνσεις: η μία αφορά την παραγωγή και την κατανόηση της γλώσσας και η άλλη την κατάκτηση της γλώσσας από το παιδί. Συναφής είναι και ο κλάδος της Κατάκτησης Δεύτερης Γλώσσας, τα ευρήματα του οποίου εφαρμόζονται στη θεωρία της Διδασκαλίας Δεύτερης Γλώσσας.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ

  • Η Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία ονομάστηκε έτσι επειδή εφαρμόζει τα ευρήματα της Θεωρητικής Γλωσσολογίας στην αναζήτηση λύσεων για πρακτικά προβλήματα που αφορούν το κοινωνικό σύνολο. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελεί απλή εφαρμογή θεωρητικών αρχών· αντίθετα, κάθε κλάδος της αναπτύσσει σχετική θεωρία.
  • Διδασκαλία Γλώσσας: Μελετά, συγκρίνει και προτείνει μεθόδους διδασκαλίας της γλώσσας με βάση τη γλωσσολογική ανάλυση των επιπέδων δομής και τις θεωρίες κατάκτησης. Στην πράξη έχει αναπτυχθεί κυρίως η θεωρία διδασκαλίας της δεύτερης γλώσσας, οποιασδήποτε δηλαδή γλώσσας που δεν είναι η μητρική γλώσσα του ομιλητή.
  • Γλωσσικός Σχεδιασμός: Ο κλάδος αυτός αφορά τη χάραξη γλωσσικής πολιτικής σε κάθε δυνατό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης και της διδασκαλίας της γλώσσας στα σχολεία της κάθε χώρας: το ποια ή ποιες είναι οι επίσημες γλώσσες, τη σχέση επίσημης γλώσσας με τις διαλέκτους και με μειονοτικές γλώσσες, αν υπάρχουν, την επιλογή των γλωσσών που διδάσκονται, την ποσότητα και την ποιότητα της διδασκαλίας κ.ά. Ο κλάδος αυτός δεν χαράσσει ο ίδιος πολιτική, αλλά αναλύει και συγκρίνει υπάρχοντα συστήματα και προτείνει νέα.
  • Λεξικογραφία: Η λεξικογραφία είναι η θεωρία της συγγραφής λεξικών. Αναλύει, συγκρίνει, κατατάσσει και προτείνει μεθόδους συγγραφής λεξικών ποικίλων ειδών, λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές της Σημασιολογίας και της Μορφολογίας ή της Λεξικολογίας, καθώς και τις ειδικές ανάγκες που αντιμετωπίζει κάθε είδος λεξικού.
  • Λογοθεραπεία: Αντιμετωπίζει πρακτικά προβλήματα στην παραγωγή και στην κατανόηση προφορικού και γραπτού λόγου, που οφείλονται σε ψυχολογικούς ή παθολογικούς παράγοντες, είτε εκ γενετής είτε μετά από ατυχήματα.
  • Υπολογιστική Γλωσσολογία: Μελετά τη γλώσσα χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικούς υπολογιστές και τις μεγάλες δυνατότητες που παρέχουν. Μία από αυτές τις δυνατότητες είναι η δημιουργία Ηλεκτρονικών Σωμάτων Κειμένων, τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα ανάλυσης μιας τεράστιας ποσότητας δεδομένων από την πραγματική χρήση.
  • Πειραματική Γλωσσολογία: Χρησιμοποιεί ποικίλα εργαστηριακά τεχνικά μέσα για τη μελέτη γλωσσικών φαινομένων. Ξεκίνησε από τον χώρο της Φωνητικής, αλλά έχει επεκταθεί σε όλα τα επίπεδα δομής και σε όλους τους κλάδους της Γλωσσολογίας.
  • Φιλοσοφία της Γλώσσας: Η Φιλοσοφία είναι ο χώρος από τον οποίο ξεκίνησε η θεωρητική ενασχόληση με τη γλώσσα, η οποία ποτέ δεν έπαψε να αποτελεί αντικείμενό της. Οι μεγάλες Θεωρίες της Γλώσσας επίσης ανήκουν στη σφαίρα της Φιλοσοφίας, είτε διατυπώνονται από φιλοσόφους είτε από γλωσσολόγους.
  • Σημειολογία και Επικοινωνιολογία: Ασχολούνται και οι δύο με την επικοινωνία, με διαφορετική όμως προοπτική. Η Σημειολογία μελετά τους διάφορους κώδικες επικοινωνίας, οι οποίοι αποτελούνται από σημεία, και ιδιαίτερα την ανθρώπινη γλώσσα, αλλά και τη γλώσσα των ζώων. Η Επικοινωνιολογία ασχολείται γενικότερα με την επικοινωνία, αναπτύσσοντας σχετικές θεωρίες. Συχνά μελετά τα συστήματα επικοινωνίας με στόχο να βελτιώσει την επικοινωνιακή ικανότητα ατόμων με ποικίλους στόχους (π.χ. την επιτυχία στο επάγγελμά τους ή στην πολιτική).

Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Φιλοσοφική Σχολή-Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε Επίσης  Mary Evans: Για τον έμφυλο εαυτό

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!