Μερικοί μύθοι για τη φτώχεια

Του Paul Spicker, Καθηγητή Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Robert Gordon του Aberdeen

— Μετάφραση/Επιμέλεια: Ντούνης Ανδρέας

Όλοι γνωρίζουμε, ασφαλώς, ποιοί είναι οι φτωχοί άνθρωποι και που μένουν. Όλοι γνωρίζουν ότι η φτώχεια συγκεντρώνεται στις φτωχές περιοχές. Όλοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν «οικογένειες με προβλήματα», και είναι πολύ δύσκολο να ζει κανείς κοντά τους. Επίσης, όλοι γνωρίζουν ότι αυτά τα προβλήματα μεταβιβάζονται από τη μία γενιά στην επόμενη. Υπάρχουν οικογένειες στις οποίες τρείς γενιές δεν έχουν δουλέψει ποτέ. Δυστυχώς, αυτό που δεν γνωρίζουν όλοι είναι ότι όλα αυτά είναι απλώς ανοησίες..

Πρωταρχικά, δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιοι είναι οι φτωχοί.. Και αυτό συμβαίνει επειδή η φτώχεια είναι ένας «συνεχώς κινούμενος στόχος». Σύμφωνα με το Scottish Council Foundation, υπάρχουν τρεις Σκωτίες. Μία από αυτές είναι η «Βολεμένη Σκωτία» – Settled Scotland οι άνθρωποι, δηλαδή, που τα καταφέρνουν καλά ώστε να έχουν διασφαλίσει τα εισοδήματά τους.

Επίσης υπάρχει η «Αποκλεισμένη Σκωτία» – Excluded Scotland, όπου οι άνθρωποι είναι κοινωνικά απομονωμένοι, έχουν χαμηλά εισοδήματα και διαβιούν σε αποκλεισμένες περιοχές. Υπάρχει όμως και η Επισφαλής Σκωτία: άνθρωποι σε προσωρινές, περιστασιακές θέσεις εργασίας σύντομης διάρκειας, τα εισοδήματα των οποίων ανέρχονται και κατέρχονται σαν roller coaster. (1) Γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι μετακινούνται συνεχώς εντός και εκτός της φτώχειας – ορισμένοι τάχιστα, ορισμένοι αργά, ορισμένοι προς τη φτώχεια και εκτός αυτής. (2). Για όλους τους πιθανούς λόγους – έναρξη οικογένειας, νέο νοικοκυριό, χωρισμός ή διαζύγιο, ασθένεια, μεσοδιάστημα μεταξύ δύο θέσεων εργασίας κ.ο.κ – τα περισσότερα μέλη ενός πληθυσμού θα έχουν πολύ πιθανώς περάσει έναν τουλάχιστον χρόνο στα τελευταία δέκα χρόνια έχοντας χαμηλό εισόδημα (3).

Επειδή η φτώχεια είναι εκτεταμένη, δεν συγκεντρώνεται σε φτωχές περιοχές. Είναι αλήθεια ότι ορισμένες περιοχές είναι φτωχές, και ότι οι φτωχοί άνθρωποι συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένους τόπους επειδή δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά στις εναλλακτικές. Πάντως, οι περισσότεροι φτωχοί άνθρωποι δεν διαβιούν στις φτωχότερες περιοχές. Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που κατοικούν στις φτωχές περιοχές δεν είναι οι ίδιοι φτωχοί – οι περιοχές είναι φτωχές, ή υποφέρουν από πολλαπλές αποστερήσεις, επειδή περισσότεροι φτωχοί άνθρωποι ζουν εκεί, και αυτά τα δύο δεν σημαίνουν το ίδιο πράγμα (4).

Είναι αρκετά απλό να ελέγξετε τι συμβαίνει και στη δική σας περιοχή [αναφερόμενος στη Σκωτία].. Εξετάστε τα Στατιστικά για τα Νοικοκυριά στη Σκωτία – Scottish Neighbourhood Statistics (5), προσπεράστε για μία στιγμή τα στοιχεία για τις περιοχές με πολλαπλή αποστέρηση, και αντιθέτως κοιτάξτε που διαβιούν οι άνθρωποι που λαμβάνουν επιδόματα (Οικονομικής Δραστηριότητας, Επιδομάτων και Επιδομάτων/ Έκπτωσης Φόρου ανά Ομάδα «Ωφελούμενου/Πελάτη» – Economic Activity, Benefits and Tax Credits/ Benefits by Client Group). Στις πλουσιότερες περιοχές, στις φτωχότερες καθώς και στις αγροτικές περιοχές, σε όλες θα υπάρχουν άνθρωποι που θα λαμβάνουν επίδομα ανεργίας (Jobseekers Allowance) επίδομα ESA (Employment and Support Allowance – οικονομική στήριξη σε περίπτωση που ο άνεργος δεν μπορεί να εργασθεί και εξατομικευμένη βοήθεια σε περίπτωση που ο άνεργος μπορεί να εργασθεί) Pension Credit (το Pension Credit είναι ένα επίδομα που αφορά εισοδηματική στήριξη και αποτελείται από δύο πυλώνες – το Guarantee Credit και το Savings Credit — https://www.gov.uk/pension-credit/overview ) ή Πιστώσεις Φόρου (Tax Credits).

Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν ορισμένες οικογένειες που υποφέρουν από πολλαπλές μειονεξίες. Η βρετανική κυβέρνηση τις αποκάλεσε «προβληματικές οικογένειες».. Ο βρετανός πρωθυπουργός David Cameron «εξηγεί σχετικά»:

«Σήμερα, θα ήθελα να σας μιλήσω για τις προβληματικές οικογένειες.. Θα είμαι ξεκάθαρος για αυτό που εννοώ με αυτή τη φράση. Η επίσημη γλώσσα μπορεί να τις αποκαλέσει και ως «οικογένειες με πολλαπλές μειονεξίες». Μερίδα του Τύπου μπορεί να τις χαρακτηρίσει και ως «γείτονες από την κόλαση»…(6)

Δεν πρόκειται να υπονοήσω ότι δεν υπάρχουν ορισμένες φτωχές οικογένειες που είναι όντως πολύ δύσκολοι γείτονες.. η φτώχεια δεν καθιστά τους ανθρώπους ούτε πιο «ενάρετους» ούτε πιο συμπαθητικούς από οποιονδήποτε άλλον. Όμως οι «οικογένειες με πολλαπλές μειονεξίες» και οι «γείτονες από την κόλαση» δεν εξομοιώνονται με κανέναν τρόπο. Οι οικογένειες ταξινομούνται ως «προβληματικές» αν επιδεικνύουν τα επτά ακόλουθα κριτήρια μειονεξίας:

σκωτία-η-δημιουργία-νέων-θέσεων-εργασίας-δεν-θα-λύσει-το-χρόνιο-πρόβλημα-της-φτώχειας

  1. Έχουν χαμηλό εισόδημα.
  2. Κανένα μέλος της οικογένειας δεν εργάζεται.
  3. Κακές συνθήκες στέγασης.
  4. Γονείς που δεν διαθέτουν προσόντα/δεξιότητες.
  5. Η μητέρα υποφέρει από πρόβλημα ψυχικής υγείας.
  6. Ένας από τους γονείς πάσχει από μακροχρόνια ασθένεια ή αναπηρία.
  7. Η οικογένεια δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις βασικές της ανάγκες, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων και των ενδυμάτων.

Έτσι, όπως υποδεικνύει και ο Jonathan Portes, αυτά τα στοιχεία δεν «στοιχειοθετούν ένα προβληματικό γείτονα».. Δεν συμβαδίζουν με την παραβατικότητα, την αντικοινωνική συμπεριφορά, τη χρήση ναρκωτικών ουσιών… «Πώς θα περιγράφατε», διερωτάται ο Portes, «μία άνεργη μόνη μητέρα, που πάσχει από ήπια κατάθλιψη, που δεν μπορεί να αγοράσει νέα ζευγάρια παπούτσια για τα παιδιά της, και που η οροφή του σπιτιού της στάζει;..»… οι «προβληματικές οικογένειες» στον λόγο του (βρετανού) Πρωθυπουργού δεν είναι βέβαια σε καμία περίπτωση «γείτονες απ΄ τη κόλαση»… Είναι φτωχοί… (8)

Επίσης, δεν ισχύει ότι τα προβλήματα αυτά μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. Η ιδέα ότι η φτώχεια μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά ήταν διαδεδομένη κατά το 19ο αιώνα από υποστηρικτές της ευγονικής, που ισχυρίζονταν ότι οι «ανήθικοι» αποτελούσαν την κύρια αιτία της εγκληματικότητας, της φτώχειας, της αναπηρίας, της ψυχικής ασθένειας και της εξάρτησης απ’ την πρόνοια (welfare dependency), και η καλύτερη λύση που ήταν διαθέσιμη ήταν η στείρωση τους (9). Η «πολιτική» αυτή έγινε λιγότερη δημοφιλής έπειτα από την εφαρμογή της από τους Ναζί της Γερμανίας, και η Eugenics Society μετέβαλλε τον λόγο της προς αυτόν των «προβληματικών οικογενειών» (10). Οι περισσότερες από τις εναλλακτικές εκφράσεις, όπως «οι οικογένειες με πολλαπλά προβλήματα», οι «δύσκολα προσεγγίσιμες» ή η «κατώτερη τάξη», αφορούν το ίδιο ακριβώς πράγμα — οι «προβληματικές οικογένειες» αποτελεί ως όρο την τελευταία χρονικά εκ των προσβολών κατά των οικογενειών αυτών (multi-problem families, hard to reach, the underclass).

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, ο Sir Keith Joseph σκέφθηκε την έννοια του «κύκλου της αποστέρησης», ισχυριζόμενος ότι οι νεαρές, φτωχές ανύπαντρες μητέρες μεγάλωναν τη νέα γενιά φτωχών ανθρώπων (11). Ο Joseph προσπάθησε να ελέγξει αυτή την υπόθεση υλοποιώντας ένα ερευνητικό πρόγραμμα μεγάλης κλίμακας ώστε να διερευνήσει την προβληματική, και χάριν αυτού του προγράμματος διαθέτουμε πολλές πληροφορίες αναφορικά με τη διαγενεακή μεταβίβαση της φτώχειας.

Τα κύρια ευρήματα ήταν τα εξής:

  1. Τα περισσότερα φτωχά παιδιά δεν μεγαλώνουν για να γίνουν φτωχοί ενήλικες.
  2. Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους τα παιδιά δεν μεγαλώνουν για να γίνουν φτωχοί ενήλικες είναι:

— η κατάσταση της οικονομίας,

— οι διαφορετικές εμπειρίες στην εκπαίδευση,

— η επίδραση της δημιουργίας σχέσεων και νοικοκυριών – οι φτωχοί άνθρωποι δεν παντρεύονται απαραιτήτως φτωχούς.

  1. Εν γένει, οι άνθρωποι δεν βιώνουν τις ίδιες εμπειρίες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Υπάρχουν και καλές και κακές στιγμές.
  2. Οι άνθρωποι που ήταν φτωχοί στα πρώιμα στάδια της ζωής τους είναι πολύ πιο πιθανόν να είναι φτωχοί, αλλά οι περισσότεροι εξ’ αυτών δεν θα είναι.
  3. Επειδή η φτώχεια μεταβάλλεται συνεχώς, οι φτωχοί εγκαταλείπουν συνεχώς την κοόρτη, καθώς οι άνθρωποι που μελετώνται δεν παραμένουν σε μία κατάσταση. Είναι ασυνήθιστο για μία οικογένεια να παραμείνει σταθερά φτωχή για δύο γενιές, και σπάνια για τρείς γενιές, ενώ κατά τη μετάβαση στην τέταρτη γενιά η επίδραση είναι σχεδόν μη- ανιχνεύσιμη (12).

_______________________________

Πηγές:

  1. Scottish Council Foundation, 1988, Three nations: Social exclusion in Scotland
  2. P Buhr, S Leibfried, 1995, What a difference a day makes in G Room (ed) Beyond the threshold, Bristol: Policy Press; R Walker, 1994, Poverty dynamics, Aldershot: Avebury; C Heady, 1997, Labour market transitions and social exclusion, Journal of European Social Policy 7(2) pp 119-128.
  3. Department for Work and Pensions, 2005, Low income dynamics 1991-2003, London: DWP http://www.dwp.gov.uk/asd/hbai/low_income/paper_M.pdf
  4. P Spicker, 2001, Poor areas and the ‘ecological fallacy’, Radical Statistics 76, 2001, pp 38-79
  5. http://www.sns.gov.uk/
  6. British Prime  Minister’s  Office,  2011,  Troubled  Families  speech, http://www.number10.gov.uk/news/troubled-families-speech/
  7. Cabinet Office, 2007, Families at Risk
  8. J Portes,  2012,  The  Government  continues  to  abuse  the  data  on  “troubled  families”,  Not  the Treasury View, 10th June http://notthetreasuryview.blogspot.co.uk/2012/06/government-continues-to-abuse-data-on.html
  9. E Carlson, 2001, The Unfit, New York: Cold Spring Harbor Laboratory Press..
  10. Blacker CP (ed) 1952, Problem families, London: Eugenics Society
  11. K Joseph, 1975, The cycle of deprivation, in Butterworth, E, Holman, R, eds, Social welfare in modern Britain, Glasgow: Fontana.
  12. M Brown, N Madge, 1982, Despite the welfare state, London: Heinemann.Brown and Madge; A Atkinson, C Maynard, C Trinder, J Corlyon, 1983, Parents and children, London: Heinemann; I Kolvin, F J W Miller, D M Scott, S R M Gatzanis, M Fleeting, 1990, Continuities of deprivation?: the Newcastle 1000 family study, Aldershot: Avebury.

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!