Κοινωνικά Δικαιώματα και Κρίση

Πέτρος Νικολούδης,

Φοιτητής Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής,

Πάντειο Πανεπιστήμιο

Ένα δικαίωμα μπορεί να είναι είτε ηθικό είτε νομικό δικαίωμα. Το νομικό δικαίωμα είναι το δικαίωμα που κατοχυρώνεται από το νόμο. Τα νομικά δικαιώματα διακρίνονται σε τρείς κατηγορίες: τα ατομικά, τα πολιτικά και τα κοινωνικά. Τα ατομικά δικαιώματα κατοχυρώθηκαν με τη Γαλλική Επανάσταση και ανύψωσαν τη δύναμη του ατόμου, το οποίο πλέον δεν είναι παθητικό αλλά ενεργητικό μέσα στη κοινωνική και πολιτική ζωή. Μερικά από τα πιο σημαντικά ατομικά δικαιώματα ήταν το δικαίωμα της ιδιοκτησίας και της ελευθερίας. Το άτομο απέκτησε ελευθερία και δύναμη μέσω των δικαιωμάτων αυτών. Οι ατομικές ελευθερίες ουσιαστικά συνιστούν τις σύγχρονες δημοκρατίες. Τα πολιτικά δικαιώματα αποτέλεσαν το όργανο με το οποίο τα ατομικά δικαιώματα κατοχυρώθηκαν συνταγματικά. Εμφανίστηκαν στα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα. Τα πιο σημαντικά ήταν το δικαίωμα της καθολικής ψηφοφορίας και το δικαίωμα συμμετοχής στη πολιτική ζωή από όλες τις τάξεις, καθώς μέχρι εκείνη τη περίοδο μόνο οι ισχυρές πολιτικές τάξεις συμμετείχαν ενεργά στη πολιτική ζωή. Τέλος, τα κοινωνικά δικαιώματα δημιουργήθηκαν με σκοπό να φέρουν την εξομάλυνση των κοινωνικών προβλημάτων και ανισοτήτων στις δημοκρατικές κοινωνίες. Στο παρόν άρθρο θα γίνει αναφορά κυρίως στην ιστορία των κοινωνικών δικαιωμάτων, στα ίδια καθ’ αυτά κοινωνικά δικαιώματα καθώς και στα ‘χτυπήματα’ που δέχονται εν καιρώ κρίσης.

Μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους έγινε κατανοητό πως η πλειονότητα των ανθρώπων δεν είχαν πρόσβαση στα βασικά αγαθά, καθώς οι λίγοι και οι ισχυροί διαχειρίζονταν τον πλούτο. Επιπλέον τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα ασκούνταν από άτομα τα οποία είχαν στη κατοχή τους διάφορα κεφάλαια. Με το τέλος λοιπόν του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, υπήρξε η ανάγκη για πολιτικές που θα εξασφάλιζαν μια αξιοπρεπή ζωή για όλους τους ανθρώπους. Το κοινωνικό κράτος κατοχυρώθηκε και έτσι αναδιαρθρώθηκαν οι σχέσεις κράτους και κοινωνίας.

Βέβαια αν ρίξουμε μια ματιά στην ιστορία θα δούμε πως και πριν τον 20ο αιώνα υπήρχαν στοιχεία κοινωνικών δικαιωμάτων. Η πρώτη εμφάνιση κοινωνικών δικαιωμάτων έγινε το 1601 με τη μορφή του Νόμου των Φτωχών, με τη Γαλλική Επανάσταση και με τις επαναστάσεις σε Γαλλία και Γερμανία του 1848. Μια ολοκληρωμένη προστασία εμφανίστηκε με τον Νόμο του Βίσμαρκ το 1883 που όριζε την ασφάλιση της ασθένειας. Ο νόμος αυτός συμπληρώθηκε το 1884 με τον νόμο για την ασφάλιση των εργατικών ατυχημάτων και με τον νόμο και την ασφάλιση των ηλικιωμένων. Τώρα, σχετικά με την ελληνική πραγματικότητα, μια εμφάνιση κοινωνικών δικαιωμάτων εάν και σε πρωτόγονη μορφή υπήρξε στο σχέδιο συντάγματος του Ρήγα και μια κατοχύρωση κοινωνικών δικαιωμάτων έγινε στο Σύνταγμα του 1927. Η πρώτη ολοκληρωτική θεσμοποίηση των κοινωνικών δικαιωμάτων ήρθε με τον Παγκόσμιο Χάρτη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ το 1949.

Μερικά από τα πιο βασικά κοινωνικά δικαιώματα είναι αυτό της εργασίας, της κοινωνικής ασφάλισης, της παιδείας, της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Στις μέρες μας ωστόσο είναι εμφανής μια υποχώρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων. Η πιο χαρακτηριστική παραβίαση είναι αυτό του δικαιώματος της εργασίας, σύμφωνα με το οποίο κάθε άνθρωπος θα πρέπει να έχει μια εργασία ανάλογη με τα προσόντα του. Ωστόσο λόγω της κρίσης η οποία προκαλεί ανωμαλίες στην αγορά εργασίας και έτσι η αγορά εργασίας απορρίπτει κάποιες συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων πιο εύκολα από ότι σε καθεστώς οικονομικής ευημερίας. Επιπλέον, ιδιαίτερα με τον νεοφιλελευθερισμό να βρίσκεται σε έξαρση, σε αρκετές χώρες το κράτος δε δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης και από ότι φαίνεται το ίδιο ισχύει και για τη χώρα μας, όπου λόγω οικονομικών αδυναμιών οι κρατικές επενδύσεις έχουν μειωθεί κατά πολύ και αρχίζει και δίνεται βήμα στην ατομική πρωτοβουλία και στην αγορά. Ο περιορισμός δηλαδή του κράτους αρχίζει πλέον και αποκτά το υπόβαθρο όχι μόνο της οικονομικής κρίσης αλλά και θεωρητικό υπόβαθρο.

Μέσα σε όλα αυτά έρχεται και η πίεση που δέχεται η κοινωνική ασφάλιση σε αρκετές χώρες, ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα οι συντάξεις συνεχώς μειώνονται, κάνοντας την αγοραστική δυνατότητα των συνταξιούχων χαμηλή. Επιπλέον οι περικοπές σε μισθούς έχουν οδηγήσει τους απασχολούμενους σε σημείο να αδυνατούν να πληρώσουν τις εισφορές τους, από τις οποίες εξαρτιόνται οι συντάξεις. Η αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης δημογραφικά αν το δει κανείς δε θα βοηθήσει στην αύξηση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, καθώς στις οικονομικά αναπτυγμένες χώρες αυτό που έχει παρατηρηθεί είναι ότι άτομα σε υψηλές ηλικίες τείνουν να απομακρύνονται από την αγορά εργασίας ακόμα και πριν βρεθούν σε ηλικία συνταξιοδότησης.

Όσον αφορά την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η οποία λόγω αδυναμίας χρηματοδοτήσεων από το κράτος αρχίζει και υποβιβάζεται αργά και σταθερά. Έχουν παρατηρηθεί πολλές ελλείψεις στα ελληνικά νοσοκομεία, ειδικά σε αυτά της επαρχίας. Επιπρόσθετα, ο χαρακτήρας του δημόσιου νοσοκομείου υποβιβάζεται, καθώς έχουν διαπιστωθεί διάφορες μορφές που μειώνουν το ιδεώδες της δωρεάν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, όπως είναι η απαίτηση από γιατρούς διάφορων ποσών προκειμένου να κάνουν αυτό που υποτίθεται δε πρέπει να κοστίσει τίποτα από τον πολίτη. Το δικαίωμα της δωρεάν εκπαίδευσης είναι ένα πολύ μεγάλο ζήτημα το οποίο θα προτιμούσα να το αναλύσω σε άλλο άρθρο μου.

Η ισχύς και η εφαρμογή των κοινωνικών δικαιωμάτων απαιτούν ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος με κυβερνήσεις που να μη διστάζουν να επενδύσουν σε ένα κοινωνικό κράτος. Αυτό όμως που βλέπουμε στις μέρες μας στα περισσότερα καπιταλιστικά κράτη είναι ένας περιορισμός των κρατικών παρεμβάσεων από την οικονομία και αρχίζει και κερδίζει έδαφος η ιδεολογία της ελευθερίας της αγοράς. Σε ένα τέτοιο κλίμα τα κοινωνικά δικαιώματα υποβιβάζονται και προάγονται τα ατομικά και η ατομική ελευθερία, καθώς ενώ τα κοινωνικά δικαιώματα στοχεύουν στην ενίσχυση του κοινωνικού δεσμού, τα ατομικά δικαιώματα στοχεύουν στην ανύψωση του ατόμου. Υπάρχουν ωστόσο άτομα τα οποία δε μπορούν για διάφορους λόγους να ανταπεξέρθουν στην αγορά εργασίας. Για παράδειγμα οι γυναίκες οι οποίες έχουν παιδιά και είναι χωρισμένες, είναι πολύ δύσκολο να ανταπεξέρθουν στην αγορά εργασίας και μερικές φορές δε γίνονται καν δεχτές από αρκετούς εργοδότες σε κάποιες δουλείες. Επίσης ενώ φαινομενικά υπάρχουν ακόμα κάποιοι τομείς της ελληνικής οικονομίας που δεν έχουν χτυπηθεί από την κρίση, δεν είναι δυνατόν να προσφέρουν εργασία σε όλους τους άνεργους. Πρέπει λοιπόν να υπάρχει μια προστασία για τα άτομα αυτά και προπαντός να υπάρξει βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων και βελτίωση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Πώς όμως να αναπτυχθεί μια κοινωνική πολιτική που να προωθεί τα κοινωνικά δικαιώματα και το κοινωνικό κράτος, όταν το κεφάλαιο απαιτεί τη μείωση των κρατικών δαπανών;  Προφανώς όλες οι πολιτικές που ασκούνται πρέπει να εξυπηρετούν κάποια συμφέροντα. Πολιτικές που είναι ανθρωπιστικού χαρακτήρα με κατεύθυνση τη βελτίωση του ανθρωπίνου δυναμικού και με μακροχρόνια προοπτική μια σταθερή οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία της κοινωνίας πιστεύω μπορούν να επιτύχουν την ενδυνάμωση των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Διαβάστε Επίσης  Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: Ποια κοινωνικά δικαιώματα;

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!