Διεπιστημονικότητα: Ιστορική Κοινωνιολογία

Χρύσα Τζώρτζη

Η ιστορία και η κοινωνιολογία είναι δύο διαφορετικές επιστήμες αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα μπορούσαν να είναι εξαρτημένες η μία με την άλλη. Αυτό δεν καθιστά τους δύο ακαδημαϊκούς κλάδους ούτε ταυτόσημους αλλά ούτε και θεμελιωδώς διαφορετικούς. Διαφέρουν όμως εν μέρει και αλληλοεπικαλύπτονται[1]. Έτσι σύμφωνα με τον  Michael Mann η κύρια διαφορά τους είναι στις μεθόδους που είναι κατάλληλες για τη μελέτη του παρελθόντος και σε εκείνες που είναι κατάλληλες για τη μελέτη του παρόντος. Άρα ο κοινωνιολόγος και ο ιστορικός επικεντρώνουν τη προσοχή τους σε διαφορετικά χαρακτηριστικά του κοινού τοπίου και καταγράφουν διαφορετικές δραστηριότητες που εκτυλίσσονται μέσα σε αυτό. Έτσι ο κοινωνιολόγος είναι πιθανότερο να προσέξει τη δομή ενός ανθρώπινου σκηνικού, και λιγότερο τον χαρακτήρα των σημαντικότερων δρώντων υποκειμένων· να ενδιαφερθεί για τις δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών, και λιγότερο για τις ενέργειες των κυβερνήσεων· και, γενικά, τείνει να ασχολείται περισσότερο με κάποιο υποβόσκον μοτίβο στα γεγονότα που μελετά, παρά με κρίσιμες στιγμές όπως οι απότομες μεταβολές της τύχης των ανθρώπων, οι διαμάχες μεταξύ των αντίπαλων ηγεσιών και γενικά όλα εκείνα τα ανθρώπινα δράματα γύρω από τα οποία οργανώνεται η συμβατική ιστορική αφήγηση[2].

Σκιαγραφώντας τους κλάδους της ιστορικής κοινωνιολογίας πρέπει πρώτα να αναρωτηθούμε τίνος πράγματος το νόημα μπορεί να αναζητήσει ένα ιστορικό-κοινωνιολογικό έργο. Σίγουρα η ιστορική κοινωνιολογία δεν αναζητά το νόημα της ίδιας της ιστορίας, ούτε το νόημα της δράσης των υποκειμένων, αλλά δίνει έμφαση στο συγκείμενο (stress on the context). Μετά πρέπει να αποφασίσουμε από ποια οπτική θέλουμε να εξετάσουμε το θέμα. Έτσι λοιπόν υπάρχει η αναλυτική ιστορική κοινωνιολογία και η ερμηνευτική ιστορική κοινωνιολογία. Η αναλυτική ιστορική κοινωνιολογία απαντάει στο ‘‘γιατί;’’ και δίνει είτε μια αιτιώδη εξήγηση (διότι…), είτε μια τελεολογική εξήγηση (προκειμένου να…). Η ερμηνευτική ιστορική κοινωνιολογία απαντάει στο ερώτημα ‘‘τι συνέβη;’’.[3] Σίγουρα όμως για να κατανοήσουμε μια εποχή πρέπει να ξεκινήσουμε από την συνείδηση που έχει για τον εαυτό της. Να συνομιλήσουμε με την ίδια την εποχή κάνοντας υποθέσεις εργασίας, συνάμα όμως να απεμπλακούμε από την ίδια την εποχή κρατώντας μια απόσταση (εμπλοκή- απεμπλοκή).[4]

Παρατηρείται λοιπόν από τη δεκαετία του 1960 μια διαδικασία όσμωσης μεταξύ Κοινωνιολογίας και Ιστορίας, ρεύμα το οποίο ενισχύεται κατά τις επόμενες δεκαετίες. Οι δύο επιστήμες, μέσα από αντιδικίες για τα όριά τους και διενέξεις για τη μεθοδολογία και τις εννοιολογήσεις τους, εμπλουτίζουν τον προβληματισμό και τις οπτικές τους. Η Κοινωνιολογία κερδίζει από την Ιστορία την προσοχή στις λεπτομέρειες, ενώ η Ιστορία τη χρήση των μοντέλων και την απαλλαγή από το «φετιχισμό των πηγών» (Carr) και την «ειδωλολατρία των γεγονότων» (Febvre). Οι δύο επιστήμες θεωρούνται από αρκετούς ως συμπληρωματικές και κατεξοχήν συνθετικές: η μία προσφέρει τα μοντέλα της δομικής ανάλυσης και τη σφαιρικότητα στη σύλληψη της κοινωνικής πραγματικότητας, η άλλη λειτουργεί ως «κέντρο ελέγχου» στην υπηρεσία της δομικής ανάλυσης, με έμφαση όμως στα γεγονότα και στην υποδομή τους. Κοινωνιολογία και Ιστορία ενεργούν συμπληρωματικά στην προσπάθειά τους να συλλάβουν το σύνθετο και γενικό χαρακτήρα της πραγματικότητας. Οι ενδείξεις συμφιλίωσης μεταξύ τους είναι αρκετές, όπως φαίνεται από τις τάσεις για κοινές μεθόδους, κοινές τεχνικές και κοινό λεξιλόγιο, καθώς και από τη «γεγονοτοποίηση» της Κοινωνιολογίας ή την «επικαιροποίηση» της Ιστορίας. Οι δύο επιστήμες είναι διαφορετικές στην ενότητά τους, «σαν διαφορετικές πατρίδες», όπως έγραφε ο F. Braudel, που επιδιώκουν τη δημιουργία μιας «κοινής αγοράς» με βασικό επιχείρημα την ολιστική προσέγγιση. ΄Ετσι, για πολλούς το δίλημμα  «τα λεφτά ή τη ζωή σου, το νόμο ή το γεγονός» (Marrou) είναι πια χωρίς νόημα. Η «Νέα Ιστορία» και η «Νέα Κοινωνιολογία» είναι γεγονός.[5]

————————————

[1] Michael Mann, Εγκώμιο στη Μακρό-κοινωνιολογία: Μια απάντηση στον Goldthorpe.

[2]  Kai T. Erikson, Κοινωνιολογία και Ιστορική οπτική.

[3] Νίκος Βαφέας, Εξήγηση και κατανόηση στην ιστορική κοινωνιολογία.

[4] T. Skocpol, «Ιστορική Κοινωνιολογία: Νέοι προσανατολισμοί, γνωστές στρατηγικές», στο, της ιδίας (επιμ.), Ιστορική Κοινωνιολογία: Όραμα και μέθοδος, Αθήνα 1999 [1984].

[5] Σχέσεις Ιστορίας και Κοινωνιολογίας: η περίπτωση του ελληνικού δευτεροβαθμίου σχολειού, Δημήτρης Κ. Μαυροσκουφης, Σχολ. Σύμβουλος Φιλολόγων – Ειδικός επιστήμονας στο Α.Π.Θ.

Διαβάστε Επίσης  Mary Evans: Για τον έμφυλο εαυτό

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!