Έρευνα για τις αναπαραστάσεις της ποινικής δικαιοσύνης

Χρύσα Τζώρτζη

Μια σφαιρική προσέγγιση των αναπαραστάσεων της ποινικής δικαιοσύνης, επιχειρεί η έρευνα του Κέντρου Μελέτης, τεχνικής και νομικής αξιολόγησης, της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Γενεύης [1], το 2000. Η έρευνα είχε ως κεντρικό σημείο αναφοράς το αίσθημα δικαιοσύνης, το οποίο οριοθετείται στο πλαίσιο αυτό, μέσα από τις αναπαραστάσεις για το εγκληματικό φαινόμενο, τους σκοπούς που οι πολίτες αποδίδουν στην ποινή, καθώς και της εικόνας τους για το δράστη και το θύμα.

Η έρευνα κατέληξε στη διατύπωση τριών βασικών φιλοσοφιών, οι οποίες ερμηνεύουν τις διατυπωθείσες στάσεις και απόψεις:[2]

  1. Ο προοπτισμός (48% του δείγματος), δηλαδή η αντίληψη εμπιστοσύνης στην κοινωνία, της οποίας οι κυρίαρχες αξίες χαρακτηρίζονται από προσδοκίες ενσωμάτωσης και αρμονίας. Στο πλαίσιο αυτό, γίνεται αποδεκτή η βελτίωση του ατόμου μέσω της επιβολής της ποινής καθώς και οι μετριοπαθείς κυρώσεις. Επίσης θεωρείται ότι η επανένταξη αποτελεί τη βασική σκοπιμότητα της ποινής. Πρόκειται για μια «φιλοσοφία του αποτελέσματος», λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα συμφέροντα και τις ανάγκες του εγκληματία όσο και της κοινωνίας. Ο εγκληματίας εδώ θεωρείται ταυτόχρονα και θύμα.
  1. Ο συμβατισμός (36% του δείγματος), οποίος προσδιορίζεται κυρίως από μια ανάγκη τάξης στο σεβασμό του συγκεκριμένου πλαισίου των κανόνων που έχουν προβλεφθεί. Η ποινή προσδιορίζεται ανάλογα με τη βλάβη ή ζημία που προξένησε ο δράστης, εφόσον έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα. Έτσι το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στα αποτελέσματα της πράξης του δράστη, για την οποία θεωρείται πλήρως υπεύθυνος. Η ποινή αποτελεί μια απάντηση στο έγκλημα, η οποία αποσκοπεί στην προστασία του θύματος και της κοινωνίας.
  1. Ο εξοστρακισμός (17% του δείγματος), τέλος, βασίζεται στον αποκλεισμό του δράστη ενός εγκλήματος και εκφράζει την ανάγκη κοινωνικής εξυγίανσης εκείνων που φοβούνται για την ασφάλεια τους και αισθάνονται ατομικά και κοινωνικά απειλούμενοι από τη διάχυτη εγκληματικότητα. Η ιδέα εδώ της επανένταξης είναι ανύπαρκτη και στη θέση της υφίσταται ο αποκλεισμός και η εξαίρεση. Ο εγκληματίας κατηγοριοποιείται είναι «βασικά ο άλλος- ο ξένος, ο ουσιοεξαρτημένος, ο ψυχικά διαταραγμένος».

Οι παραπάνω φιλοσοφίες δεν είναι, ωστόσο, άσχετες από μια σειρά δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά. Έτσι, στην πρώτη περίπτωση του προοπτισμού, συναντώνται περισσότερα άτομα με ανώτερο μορφωτικό επίπεδο και επαγγελματική εκπαίδευση, οι οποίοι παρακολουθούν λίγες ώρες τηλεόραση και δηλώνουν μη θρησκευόμενοι και σοσιαλιστικού προσανατολισμού. Στην περίπτωση του συμβατισμού, συγκεντρώνονται περισσότεροι νέοι, των οποίων η πληροφόρηση σχετικά με το εγκληματικό φαινόμενο προέρχεται από τον Τύπο ή το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον και οι οποίοι αρέσκονται στις αστυνομικές τηλεοπτικές σειρές. Στην τελευταία φιλοσοφία του εξοστρακισμού, η πλειονότητα των ατόμων χαρακτηρίζεται από ένδεια πόρων (οικονομικών και μορφωτικών) και είναι συχνά συνταξιούχοι.[3]

Σύμφωνα με τα παραπάνω διαφαίνονται οι τάσεις ένταξης των τριών αυτών προσεγγίσεων, κατά τρόπο ώστε ο προοπτισμός να συνδέεται περισσότερο με τον κοινοτισμό, ο συμβατισμός με το βολονταρισμό ή το φορμαλισμό και ο εξοστρακισμός με τον αποκλεισμό. Η χρήση ιδεατών τύπων, βέβαια, είναι οπωσδήποτε απλουστευτική, προσφέρεται  όμως για την δημιουργία κατηγοριοποιήσεων που αποδεικνύονται χρήσιμες για την ανάλυση σύνθετων κοινωνικών φαινομένων.

—————————————————————-

[1] Centre d’ etude, de technique et d’ evaluation legislatives, CETEL. Η έρευνα περιγράφεται στο N. Languin, E. Widmer, J. Kellerhals & Ch. N. Robert, “Les representations socials de la justice pénale: une trilogie”, Déviance et société, No2, 2004.

[2] Ζαραφωνίτου Χριστίνα, Τιμωρητικότητα: Σύγχρονες τάσεις, διαστάσεις και εγκληματικοί προβληματισμοί, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα: 2008

[3] Στο ίδιο.

Διαβάστε Επίσης  Ρομά και Πρόσβαση στη Στέγη

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!