Θεωρία Κοινωνικών Αναπαραστάσεων

 

Λαμπριανού Ραφαήλ

 

Η θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων, σύμφωνα με τον Moscovici (1984) αναφέρεται:

“…σε ένα σύστημα αξιών, ιδεών και πρακτικών με διπλή λειτουργία· αρχικά, την εγκαθίδρυση μιας τάξης, η οποία θα επιτρέπει στα υποκείμενα να προσανατολίσουν τους εαυτούς τους στον υλικό και κοινωνικό κόσμο και να τον ελέγξουν, καθώς επίσης, να διευκολύνουν την επικοινωνία μεταξύ των μελών μιας κοινότητας, παρέχοντας τους ένα κώδικα κοινωνικής συναλλαγής και ένα κώδικα για να ονομάσουν και να ταξινομήσουν, χωρίς ασάφεια, τις διάφορες πτυχές του κόσμου, και την ατομική και ομαδική τους ιστορία.”

Κατά κύριο λόγο λοιπόν, οι κοινωνικές αναπαραστάσεις στοχεύουν στη κατανόηση του αγνώστου, αποτέλεσμα των διαδικασιών της αγκυροβόλησης και της αντικειμενοποίησης (Fraser, Burchell, Hay & Duveen, 2001).

Συγκεκριμένα, η αγκυροβόληση αναφέρεται στην κατηγοριοποίηση και ονομασία του αγνώστου, στη βάση των υπάρχων κοινωνικο-γνωστικών σχημάτων, προσδίδοντας του ταυτόχρονα εννοιολογική σημασία κατά τρόπο ο οποίος θα εξυπηρετεί το υποκείμενο. Η διαδικασία αυτή, όπως φαίνεται ξεκάθαρα στην διδακτορική διατριβή του Moscovici, παραπέμπει σε μορφές επικοινωνίας όπως είναι η διάδοση, η μετάδοση αλλά και η προπαγάνδα.

Από την άλλη, η αντικειμενοποίηση, προσδιορίζεται ως ο τρόπος με τον οποίο οι αναπαραστάσεις, προβάλλονται και συνθέτουν τον εξωτερικό κόσμο. Δηλαδή, αντικατοπτρίζει την προσωποποίηση, την κατασκευή μιας εικονικής μορφής, σε συνδυασμό με ένα φάσμα από ερμηνείες όπως είναι για παράδειγμα οι πεποιθήσεις, για την στελέχωση των αφηρημένων εννοιών. Στο σημείο αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι, οι κοινωνικές αναπαραστάσεις, διέπονται από την αγκυροβόληση στο βαθμό που τυγχάνουν εικονικής επεξεργασίας, και αντίστροφα, η αντικειμενοποίηση είναι εφικτή, εάν και εφόσον οι διάφορες αναπαραστάσεις δύναται να κατηγοριοποιηθούν ως γνωστικά αντικείμενα.

Διαβάστε Επίσης  Γλωσσάρι για το φεμινισμό

Όπως τονίζουν οι Fraser et at., (2001): “… πιο πιθανό είναι να βλέπουμε (αντιλαμβανόμαστε) ότι γνωρίζουμε, παρά να γνωρίζουμε ότι βλέπουμε.”

 

Μελετώντας εις βάθος την θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων, θα μπορούσε κανείς να διακρίνει με ευκολία τον πρωταρχικό ρόλο της γλώσσας (language), όπου κατά τον Moscovici, αποτελεί απαραίτητο στοιχείο, τόσο για την κατανόηση του κοινωνικού-υλικού κόσμου, όσο και για την διάπλαση του πνευματικού πολιτισμού (π.χ., ιδεολογικές πεποιθήσεις, αξίες).

Ειδικότερα, όπως ο ίδιος τονίζει, η διαμόρφωση της επιστημονικής σκέψης σε κοινή λογική, επιτυγχάνεται διαμέσου της επικοινωνίας και στοχεύει στη διάδοση της γνώσης. Κατά συνέπεια, η επικοινωνία αντικατοπτρίζει την διαδικασία επαφής, την αλληλεπίδραση, όπου τα επιχειρήματα αλληλοσυγκρούονται, παίρνοντας την μορφή του διαλόγου (Fraser et al., 2001; Moscovici, 2000).

Ως εκ τούτου, στην προσπάθεια του το υποκείμενο να αντιληφθεί, να συλλάβει το άγνωστο, (επιστημονική σκέψη), είναι πιθανόν να παραλείψει σημαντικές πληροφορίες κατά την διάρκεια της αγκυροβόλησης, οι οποίες αντιτίθενται στις προσωπικές του πεποιθήσεις. Το φαινόμενο της μετάδοσης όπως ονομάζεται, παρατηρήθηκε στην διδακτορική του εργασία, όπου οι Καθολικοί, εξισορροπούσαν την ψυχανάλυση με την διαδικασία της εξομολόγησης, αγνοώντας ωστόσο κάθε χαρακτηριστικό της λίμπιντο.

Αντίθετα, οι Μαρξιστές φαίνεται να χαρακτήρισαν την ψυχανάλυση ως προπαγάνδα, δηλαδή αντικείμενο που στόχευε στον αποπροσανατολισμό του πληθυσμού από τα κύρια ζητήματα της εποχής (καπιταλισμός).

Η συγκεκριμένη ερμηνεία της ψυχανάλυσης, σύμφωνα με τον Moscovici οδήγησε σε προκατειλημμένες στάσεις, μηδενίζοντας παράλληλα την οποιαδήποτε πιθανότητα ανακατασκευής της γνώσης. Συμπληρώνοντας, όπως ο ίδιος αναφέρει, οι διάφορες στάσεις (attitudes) που προκύπτουν κατά την διάρκεια έκθεσης του υποκειμένου σε ένα αντικείμενο, δεν καθίστανται αποτέλεσμα ανεξάρτητων γνωστικών λειτουργιών, αντί αυτού αποτελούν συμπληρωματικές διαστάσεις των κοινωνικών αναπαραστάσεων.

Για παράδειγμα, η προκατειλημμένη στάση των Μαρξιστών απέναντι στη ψυχανάλυση, αποδίδεται στην προ-υπάρχουσα αντίληψη τους (κοινωνική αναπαράσταση) για την συγκεκριμένη επιστήμη ως αμερικάνικο “προϊόν” ή “ψευδο-επιστήμη”, κάτι που οφείλεται σε κοινωνιολογικούς παράγοντες όπως είναι το κοινωνικό τους υπόβαθρο-περιβάλλον (π.χ., κουλτούρα, Ψυχρός πόλεμος).

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!