Η εκπαίδευση από δημόσιο σε ιδιωτικό αγαθό

Ειρήνη Τοψή,

Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου,

Τμήμα Κοινωνικής & Εκπαιδευτικής Πολιτικής

 

Η παραδοσιακή διάκριση  δημόσιου και ιδιωτικού εμφανίζεται τόσο στη φιλελεύθερη  όσο και στη σοσιαλιστική και σοσιαλδημοκρατική πολιτική σκέψη από τον περασμένο αιώνα. Τα σημερινά εκπαιδευτικά συστήματα ανάγουν τις απαρχές τους στις πολιτικές του 19ου αιώνα με κεντρικό επιχείρημα ότι η εκπαίδευση αποτελεί μια κοινωνική διαδικασία που εξυπηρετεί το γενικό όφελος, πράγμα που ενεργοποίησε τον κρατικό παρεμβατισμό στη συγκρότηση, οργάνωση και λειτουργία των εκπαιδευτικών συστημάτων.

Από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά οι εκπαιδευτικές πολιτικές συναρτήθηκαν με τη γενικότερη ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας­.

Διαβάστε Επίσης  Επιστημονικό Διήμερο «Σύγχρονες Διδακτικές Μέθοδοι και Προγράμματα Σπουδών»

Η στροφή από τη δημόσια στην ιδιωτική εκπαίδευση προωθείται μέσα από διάφορες πολιτικές των κρατών. Τέτοιες πολιτικές είναι εκτός από την ελεύθερη επιλογή σχολείου, ο νέος θεσμός του μάνατζερ στο σχολείο και γενικότερα η κοινή συμπόρευση του ιδιωτικού με τον δημόσιο τομέα. Όταν αναφερόμαστε, μάλιστα, στην ιδιωτικοποίηση του δημόσιου τομέα και των δημόσιων υπηρεσιών υπάρχει άμεση σύνδεση με τον «νεοφιλελευθερισμό» και την αρχή του «μικρού- κράτους και της ελεύθερης αγοράς» που τη σημερινή εποχή αποτελεί βασική τάση της δημόσιας εκπαίδευσης παγκοσμίως.

Με βάση αυτήν την προσέγγιση της δημόσιας εκπαίδευσης, την αποφυγή των αρμοδίων να παίρνουν νέου είδους πρωτοβουλίες, αλλά και τα διάφορα συντεχνιακά συμφέροντα οδηγούν τη δημόσια εκπαίδευση στο να προσφέρει υπηρεσίες πολλές φορές χαμηλής ποιότητας. Έτσι, τα δημόσια σχολεία δεν μπορούν απόλυτα να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες για συνεχή εξέλιξη προς τους εν δυνάμει ενδιαφερόμενους για παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, είτε αυτοί είναι γονείς, είτε εκπαιδευτικοί, είτε μαθητές. Συνεπώς, δομούνται νέες μορφές ιδιωτικοποιήσεων στα πλαίσια της δημόσιας εκπαίδευσης.  

Σε μία μεταβαλλόμενη ανταγωνιστική αγορά στον τομέα της εκπαίδευσης οι τάσεις ιδιωτικοποίησης επηρεάζουν την παροχή της εκπαίδευσης ως δημόσιο αγαθό προς όλη την κοινωνία, αφού την μετατρέπουν σε ένα ιδιωτικό αγαθό, το οποίο εντάσσεται σε ένα οικονομικό επιχειρησιακό πεδίο δράσης και αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας μεταρρυθμίσεων.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο δημόσιος κοινωνικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης ολοένα να παραμερίζεται και να αγνοείται σε συστηματικό βαθμό. Ενώ διάφορες μορφές ιδιωτικοποιήσεων αναδεικνύουν την καινοτομία, τον ανταγωνισμό στο χώρο της εκπαίδευσης, την επιχειρηματική δραστηριότητα, παρατηρούμε ότι αρχίζει να αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι μαθητές και οι οικογένειές τους σκέφτονται, διαμορφώνουν απόψεις και αποφασίζουν γι’ αυτήν.

Σύμφωνα με τους Ball & Yoodell (2008) [i] η ιδιωτικοποίηση διακρίνεται σε δύο τύπους, την ενδογενή και την εξωγενή ιδιωτικοποίηση.

Η έννοια της ενδογενούς ιδιωτικοποίησης αναφέρεται στην εισαγωγή νέων ιδεών, προτάσεων, δομών και τεχνικών από τον ιδιωτικό τομέα στη δημόσια εκπαίδευση. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τα νέα εγχειρήματα της δημόσιας εκπαίδευσης, όπως είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ των σχολείων για την προσέλκυση γονέων και μαθητών, ο θεσμός του «μάνατζερ» στο δημόσιο σχολικό σύστημα (new managerialism) αλλά και η παροχή χρηματοδότησης μέσω διεθνών συμβάσεων, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται όσο περισσότερο μπορεί στο επιχειρηματικό πνεύμα της εποχής και στις ανάγκες της. Κατά συνέπεια, στην περίπτωση της ενδογενούς ιδιωτικοποίησης ο δημόσιος τομέας επιδιώκει ή τείνει να μοιάσει στον ιδιωτικό τομέα βασιζόμενος στη φιλοσοφία του και σε ιδέες και πρακτικές του.

Από την άλλη πλευρά, η εξωγενής ιδιωτικοποίηση της δημόσιας εκπαίδευσης αναφέρεται στη εισαγωγή των υπηρεσιών του ιδιωτικού τομέα στον σχεδιασμό της, στην αξιολόγηση, σε ερευνητικές διαδικασίες και σε συμβουλευτικές υπηρεσίες που θα χρειάζεται με τελικό σκοπό τη διαμόρφωση νέων εκπαιδευτικών πολιτικών. Συμπερασματικά, ο ιδιωτικός τομέας με κύρια επιδίωξη το κέρδος προσεγγίζει το δημόσιο τομέα και εισέρχεται εξελικτικά μέσα σε αυτόν. Η εξωγενής ιδιωτικοποίηση μπορεί να θεωρηθεί ως θεμελιώδες στοιχείο της διεθνούς εκπαιδευτικής πολιτικής τόσο για τον ανεπτυγμένο όσο και για τον αναπτυσσόμενο κόσμο.

 

εκπαίδευση

«Σε μία μεταβαλλόμενη ανταγωνιστική αγορά στον τομέα της εκπαίδευσης οι τάσεις ιδιωτικοποίησης επηρεάζουν την παροχή της εκπαίδευσης ως δημόσιο αγαθό προς όλη την κοινωνία, αφού την μετατρέπουν σε ένα ιδιωτικό αγαθό, το οποίο εντάσσεται σε ένα οικονομικό επιχειρησιακό πεδίο δράσης».

 

Αξίζει να τονιστεί ότι δεν είναι μόνο η εκπαίδευση και οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες εκείνες που υφίστανται τις τάσεις ιδιωτικοποίησης, αλλά παρατηρούμε ότι ιδιωτικοποιείται και η ίδια η εκπαιδευτική πολιτική – μέσω συμβουλευτικών υπηρεσιών, ερευνών, αξιολογήσεων και μορφών επιρροής.

Οι μορφές αυτές αφορούν το άνοιγμα των υπηρεσιών της δημόσιας εκπαίδευσης στη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε κερδοσκοπική βάση. Συγκεκριμένα, γίνεται χρήση του ιδιωτικού τομέα για τον σχεδιασμό και τη διοίκηση διαφόρων πλευρών της δημόσιας εκπαίδευσης. Αλλάζει, δηλαδή, ο τρόπος με τον οποίο η εκπαίδευση οργανώνεται, διοικείται και παρέχεται. Οι κοινωνικές της αξίες ως καθολικό δημόσιο αγαθό αγνοούνται και αυτό φαίνεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ισότητα στην πρόσβαση, στις εμπειρίες και στα αποτελέσματα της εκπαίδευσης.

Οι ιδιωτικοποιήσεις, ως παγκόσμια τάση, διαμορφώνονται και προωθούνται από τα διαφορετικά στοιχεία που συνθέτουν το πολιτικό, κοινωνικό και γενικότερα το εθνικό πλαίσιο κάθε χώρας. Τέτοια στοιχεία, όπως φάνηκε, είναι οι πολιτικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές δομές κάθε κράτους καθώς και ο τρόπος διακυβέρνησης. Σε κάποια κράτη παρατηρείται μία κοινή γραμμή πλεύσης ανάμεσα στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, αφού μέσα στη δημόσια εκπαίδευση ενσωματώνονται διάφορες μορφές ιδιωτικοποίησης ή με βάση τις διεθνείς συμφωνίες ανάπτυξης υφίστανται νέες εκπαιδευτικές παροχές που εξυπηρετούν και ιδιωτικά συμφέροντα. Εν μέρει, λοιπόν, η δημόσια εκπαίδευση προσαρμόζεται στις αρχές της ελεύθερης αγοράς και των ενδογενών μορφών ιδιωτικοποίησης. Έτσι, εισάγονται νέες ιδέες, προτάσεις και δομές από τον ιδιωτικό τομέα στη δημόσια εκπαίδευση.

Η νεοφιλελεύθερη πολιτική οδηγεί τους εκπαιδευτικούς οργανισμούς και τους φορείς παροχής εκπαιδευτικών υπηρεσιών, να εμφανίζουν την τάση να συμμορφώνονται στις κατευθύνσεις της διεθνούς αγοράς. Για την καλύτερη εκπαίδευση των καταναλωτών (γονέων και μαθητών) τα ιδιωτικά αλλά και τα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα υιοθετούν επιχειρηματικές φιλοδοξίες, προκείμενου να πείσουν «τους πελάτες της εκπαίδευσης» για την αποδοτικότερη και πληρέστερη εκπαίδευση που προσφέρουν. Κατά συνέπεια, στο χώρο της εκπαίδευσης εισάγονται διάφορες μορφές ιδιωτικοποιήσεων, που προωθούν την ελεύθερη επιλογή των γονέων για παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών που θεωρούν καλύτερες για τα παιδιά τους.

Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι η ιδιωτικοποίηση πλέον διαδραματίζει έναν σημαντικό ρόλο σε μια διαδικασία «εμπορευματοποίησης» της εκπαίδευσης, όπου η ίδια η εκπαίδευση αρχίζει να αντιμετωπίζεται με βάση την ανταλλακτική της αξία και όχι τόσο με βάση τους κοινωνικούς της στόχους. Επίσης, οι τάσεις ιδιωτικοποίησης, τόσο οι ενδογενείς όσο και οι εξωγενείς, μπορούν σε μεγάλο βαθμό να επηρεάσουν την ισότητα στο χώρο της εκπαίδευσης, όχι μόνο διευρύνοντας το χάσμα ανάμεσα στους προνομιούχους και τους μειονεκτούντες μαθητές, αλλά και μεταβάλλοντας τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κατανοητή η αξία της ισότητας, της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

——————–

[i] Ball, S. J. & Yoodell, D. (2008). Hidden privatization in Public education. Education international 5th Congress Preliminary report. London: Institute of Education, University of London. Διαθέσιμο στην ελληνική γλώσσα με τίτλο: Η κρυφή ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης http://www.doe.gr/11/ipem240511.pdf.

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!