«Ποιοτική Διερεύνηση των Βιωμάτων ενός Τοξικοεξαρτημένου: Μύθοι και Πραγματικότητες»

Κωνσταντίνα Ανδρεαδάκη

Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής

 

Στα πλαίσια της διπλωματικής εργασίας με τίτλο «Ποιοτική Διερεύνηση των Βιωμάτων ενός Τοξικοεξαρτημένου: Μύθοι και Πραγματικότητες»  που πραγματοποιήθηκε από την Ανδρεαδάκη Κωνσταντίνα και Βαττέ Αικατερίνη και με  την πολύτιμη συμβολή του Επιβλέποντα Καθηγητή  Ανδρέα Φερώνα, Επίκουρου Καθηγητή, και του Νίκου Κουραχάνη, μεταδιδακτορικού ερευνητή, ολοκληρώθηκε η εμπειρική έρευνα σύμφωνα με την ακόλουθη μεθοδολογία.

Βασικός σκοπός του εγχειρήματος είναι ο εντοπισμός και η ερμηνεία των παραγόντων και των τρόπων βίωσης του αποκλεισμού από τα ίδια τα άτομα που ήταν στην χρήση. Η κοινωνική έρευνα είχε ως βασικό ερώτημα να απαντηθεί πώς βίωσαν οι ουσιοεξαρτημένοι το πρόβλημα των ναρκωτικών. Αυτό επιχειρήθηκε εξετάζοντας επιμέρους παραμέτρους όπως η πορεία ζωής, το οικογενειακό, επαγγελματικό και ευρύτερο κοινωνικό-οικονομικό περιβάλλον του ατόμου.

Ως πληθυσμός για την υλοποίηση της έρευνας επιλέχθηκαν άτομα που είναι στην απεξάρτηση τουλάχιστον 6 μήνες, που ήταν χρήστες πάνω από 5 χρόνια,  ελληνικής υπηκοότητας, ανεξαρτήτου φύλου (7 άνδρες και 7 γυναίκες) και παραγωγικής ηλικίας άνω των 29 ετών.

Ως εργαλείο της εμπειρικής έρευνας επιλέχθηκε η ποιοτική έρευνα. Η ποιοτική έρευνα, που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 2015, είχε ως βασικό εργαλείο υλοποίησης της, την συνέντευξη.  Σκοπός της συνέντευξης είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συλλογή στοιχείων και πληροφοριών, εμπειριών, στάσεων και γνώσεων των συμμετεχόντων για το θέμα, κατά την ερευνητική διαδικασία.  

Το είδος της συνέντευξης που χρησιμοποιήθηκε είναι η μη δομημένη συνέντευξη.  Ο λόγος επιλογής αυτού του είδους συνέντευξης γίνεται γιατί μέσω αυτής της διαδικασίας επιτυγχάνεται μεγάλη ελευθερία, καθώς δεν υπάρχουν προκαθορισμένες ερωτήσεις, αλλά αυτές προκύπτουν και διατυπώνονται καθώς εξελίσσεται η συνέντευξη.

Για την διεξαγωγή των μη δομημένων συνεντεύξεων δομήθηκε ένας οδηγός συνεντεύξεων που συγκροτήθηκε από τέσσερις βασικούς θεματικούς άξονες αυτοί επιδιώκουν την εξιστόρηση της ατομικής πορείας ζωής από τα παιδικά χρόνια έως το σήμερα, των αιτιών που οδήγησαν στην χρήση παράνομων ουσιών, τις συνθήκες διαβίωσης τα συναισθήματα που βίωσαν ενώ ήταν στην χρήση αλλά και το πώς ζουν σήμερα αυτά τα άτομα. Θα διερευνήσουμε κατά πόσο το ίδιο το υποκείμενο αλλά και το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον έπαιξε ρόλο κατά την έναρξη του στη χρήση αλλά και κατά πόσο τον επηρέασε ενώ ήταν χρήστης αλλά και ως καθαρός. Τέλος, θα επιδιώξουμε να ερευνήσουμε κατά πόσο οι δομές απεξάρτησης έπαιξαν ρόλο στο να απεξαρτηθούν και κατά πόσο οι  ευρύτεροι δομικοί παράγοντες όπως η κρίση, η ανεργία, τα οικονομικά αδιέξοδα κλπ. παίζουν ρόλο στο να κινδυνεύσουν να υποτροπιάσουν.

Για την επίτευξη της κοινωνικής έρευνας, έγινε αναζήτηση δείγματος σε δομές, ωστέ να πραγματοποιηθεί επιτυχώς η ποιοτική έρευνα. Από τη δομή ΕΛΕΥ.ΣΥΝ.Α (Ελευθεριακός Σύνδεσμος Απεξάρτησης)  λάβαμε μόνο μία συνέντευξη, δεν δημιουργήθηκε κανένα πρόβλημα, παρά μόνο ότι έγινε η συνέντευξη σε καφετερία και υπήρξε ηχορύπανση κάτι που μας δυσκόλεψε στην απομαγνητοφώνηση.

Λόγω ότι δε βρέθηκε το απαιτούμενο δείγμα, αναζητήσαμε πληθυσμό που να πλήρη τα κριτήρια σε ομάδες αυτοβοήθειας των Ν.Α (Ναρκομανείς Ανώνυμοι) στις περιοχές Ταύρο, Πετράλωνα, Αμπελόκηπους, Δροσιά αλλά κανένας δε θέλησε να δώσει συνέντευξη εκείνη την ώρα, οπότε πήραμε μία μόνο συνέντευξη κατόπιν ραντεβού στη περιοχή Μοναστηράκι, οπού πραγματοποιήθηκε ομαλά η συνέντευξη. Όπως πραγματοποιήθηκε και άλλη μία συνέντευξη που μας σύστησε ένας πρώην χρήστης σε μία καφετέρια στη περιοχή της Αργυρούπολης. Σε αυτές τις περιπτώσεις για να νιώσει πιο άνετα ο συνεντευξιαζόμενος, γινόταν μία χαλαρή συζήτηση προτού ξεκινήσει η συνέντευξη.

Η τελευταία και η πιο επιτυχής προσπάθεια έγινε σε συνεργασία με την δομή Κοινωνικής Πολιτικής Ο.ΚΑ.ΝΑ (Οργανισμός Κατά των Ναρκωτικών). Από τη διοίκηση μας σύστησαν τις δύο δομές που επισκεφθήκαμε (ΘΜΦΑΕ: Γ.Ν.Α Γ. Γεννηματάς, Γ.Ν Έλενα Βενιζέλου) , εφόσον δόθηκε η σχετική άδεια. Οι συνεντεύξεις έγιναν σε άριστο κλίμα, μας δόθηκε  γραφείο. Παρόλο αυτά υπήρχαν δυο συζητήσεις που δεν είχαν ουσιαστικό αποτέλεσμα λόγω αδυναμίας ομαλής επικοινωνίας με τον συνεντευξιαζόμενο. Οι συνεντεύξεις αυτές δεν προσμετρήθηκαν στον πληθυσμό της έρευνας.

Γενικά, ήταν ένα αντικειμενικά δύσκολο πεδίο και όταν δεν υπήρχε ο κοινωνικός φορέας ως μεσολαβητής, ήταν επικίνδυνο το κλείσιμο ραντεβού με πρώην χρήστες, η παραπάνω επισήμανση διαθέτει επιπρόσθετη αξία Επιπλέον για να εδραιωθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης που είναι απαραίτητο για τη συνέντευξη, όταν δινόταν ραντεβού με ουσιοεξαρτημένο, για να μειωθεί η επιφυλακτικότητα και η ανησυχία του δινόταν πλήρη αναφορά για τους σκοπούς της συνέντευξης, την ανωνυμία που θα εξασφαλίζαμε καθώς ζητούσαμε άδεια για να χρησιμοποιήσουμε μαγνητόφωνο, ώστε να κατοχυρωθεί η πιστή αναπαραγωγή όσων μας είπαν οι συνεντευξιαζόμενοι. Εδώ γίνεται και η υπόσχεση ότι η συνέντευξη θα σταματήσει στο σημείο που δεν θα αισθάνεται άνετα. Ευτυχώς κάποιο ζήτημα που να αφορά όλα τα παραπάνω δεν προέκυψε.

Μετά τη διαδικασία των συνεντεύξεων ακολούθησε η απομαγνητοφώνηση, μία χρονοβόρα αλλά απαραίτητη διαδικασία, που μετατρέπει τον προφορικό λόγο σε γραπτό κείμενο και έτσι μπορεί να αναλυθεί με μεγαλύτερη συστηματικότητα..  Το στάδιο της απομαγνητοφώνησης θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι παρέχει τη βάση για τη συνολική ομαδοποίηση και επεξεργασία των δεδομένων και της μετατροπής τους σε εμπειρικά δεδομένα.

Πρώτος άξονας: οι πορείες ζωής και τα βασικά αίτια που οδήγησαν τον χρήστη στην τοξικοεξάρτηση.

Βασικότερα αίτια:

  • Ατομικοί παράγοντες
  • Έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος (οικογένεια)
  • Κοινωνικές συναναστροφές

Δεύτερος άξονας: πρόσβαση σε δομές και στήριξη των δομών, έχοντας ως αποτέλεσμα την σωματική και ψυχική τους απεξάρτηση.

Τρίτος άξονας : στήριξη κοινωνίας ώστε να μην απομονώνουν ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, και κυρίως το υποσύνολο που ερευνάμε. 

 

Για την διεξαγωγή των ερευνητικών αποτελεσμάτων υπήρξε ομαδοποίηση και επεξεργασία των δεδομένων που οδήγησε σε τρεις θεματικές ενότητες. Η ανάλυση και ερμηνεία αυτών των ενοτήτων συνιστά τα κύρια αποτελέσματα στη διάσταση των κοινωνικών υποκειμένων. Βάσει των συνεντεύξεων λοιπόν  που διενεργήθηκαν διαπιστώθηκε πως οι χρήστες δεν είχαν όλοι την ίδια προσωπικότητα πριν εμπλακούν με τις ουσίες.Το πιο κοινό χαρακτηριστικό που είχαν ήταν η έλλειψη ορίων. Δηλαδή δεν δίσταζαν να δοκιμάσουν το οτιδήποτε διαφορετικό. Ακόμη, ορισμένοι από τους χρήστες ξεκίνησαν τα ναρκωτικά λόγω μιας τραυματικής εμπειρίας. Είτε λόγω απώλειας κάποιου αγαπημένου προσώπου τους, είτε λόγω ενδοοικογενιακων προβλημάτων ή ενός διαζυγίου ή επειδή συνέβη κάποιο περιστατικό που τους στιγμάτησε σωματικά ή ψυχικά.

 ➡  Η ζωή τους στη χρήση είχε αρκετά κοινά χαρακτηριστικά. Όλοι οι συνεντευξιαζόμενοι έχουν νομικά προβλήματα είτε λόγω κλοπής είτε επειδή έχουν συλληφθεί με ναρκωτικά ή χάπια. Παρόλα αυτά, υπήρχαν χρήστες οι οποίοι ήταν λειτουργικοί κατά την διάρκεια της εμπλοκής τους με τις ουσίες, δηλαδή όσο μπορούσαν εργάζονταν. Υπήρχαν βέβαια και χρήστες που δεν μπορούσαν όσο βρίσκονταν στις ουσίες να εργαστούν, διότι δεν το άντεχαν σωματικά και ψυχολογικά. Οι περισσότεροι ερωτηθέντες ξεκίνησαν την χρήση τους με το χασίς. Από αυτά που προέκυψαν από τις συνεντεύξεις διαφαίνεται πως οι γυναίκες ξεκινούν πιο νωρίς με τα ναρκωτικά από ότι οι άντρες. Επιπλέον προκύπτει πως οι περισσότεροι έχουν αφήσει το σχολείο λόγω οικονομικών προβλημάτων και εργάζονταν περιστασιακά σε δουλειές που δεν απαιτούσαν υψηλό μορφωτικό επίπεδο.

 Όσο αφορά πως τους έχει επηρεάσει το  οικογενειακό πλαίσιο, οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες είχαν προβλήματα επικοινωνίας με την οικογένειά τους. Συνήθως ο ένας από τους δύο γονείς ήταν πιο αυταρχικός ή απών, ενώ ο άλλος γονέας πιο συμβατικός και υπομονετικός. Επιπλέον, κυρίως στους άνδρες συνεντευξιαζόμενους οι γονείς φαίνονται πιο ελεύθεροι, χωρίς να θέτουν τα κατάλληλα όρια στα παιδιά τους. Ενώ στις γυναίκες οι γονείς φαίνονται πιο αυταρχικοί καταπιεστικοί. Κυρίως, οι οικογένειες των χρηστών δούλευαν πολλές ώρες λόγω οικονομικών προβλημάτων και δεν μπορούσαν να ασκήσουν την δέουσα προσοχή στα παιδιά τους. Οι περισσότεροι χρήστες που είχαν διαταραγμένες σχέσεις με τους γονείς τους, επιδεινώθηκαν κατά την διάρκεια της χρήσης.

 Στους περισσότερους ναρκομανείς καταλυτικό ρόλο στην εμπλοκή τους με τα ναρκωτικά έπαιξαν οι παρέες. Όλοι οι συνεντευξιαζόμενοι ξεκίνησαν την χρήση με παρέα σε πάρτι ή σε πλατείες ή και στο σχολείο. Αρκετές από τις γυναίκες τοξικοεξαρτημένες ξεκίνησαν τις ουσίες με το δεσμό τους. Οι περισσότεροι όμως κατά την πορεία τους ως χρήστες διέκοψαν επάφες με τους φερόμενους ως φίλους που ξεκίνησαν τη χρήση.

 Οι περισσότεροι χρήστες δεν είναι δυσαρεστημένοι με την δομή που κατόρθωσαν να απεξαρτηθούν. Αν και εκφράζουν παράπονα γενικότερα για τις δομές απεξάρτησης που υπάρχουν στην Ελλάδα. Ομόφωνα πάντως όλοι οι ερωτηθέντες, απάντησαν πως η απεξάρτηση πάνω από όλα είναι ατομική απόφαση. Όλοι οι χρήστες έχουν πραγματοποιήσει αποτυχημένες απόπειρες απεξάρτησης. Οι περισσότεροι παίρνουν τελικά την απόφαση όταν εκρεμμεί εις βάρος τους κάποια νομική απόφαση, όταν έχουν πλέον κουραστεί από τον τρόπο ζωής τους ή όταν γίνουν επιτέλους δεκτοί σε κάποια δομή απεξάρτησης (αυτό ισχύει κυρίως στην περίπτωση του Ο.ΚΑ.ΝΑ). Πάντως, για να κατορθώσουν να τηρήσουν την απόφαση τους πρέπει να έχουν υποστηρικτικό περιβάλλον είτε οικογενειακό, είτε φιλικό, είτε συντροφικό.

Ακόμη, βασικό ρόλο παίζει η αντιμετώπιση της κοινωνίας. Διότι εαν γίνονται αποδεκτοί από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον μπορούν πιο εύκολα να παραμείνουν πιστοί στην απόφαση τους να κρατηθούν μακρυά από τις ουσίες.         

Όλοι οι ερωτηθέντες απάντησαν πως έχουν βιώσει τον κοινωνικό αποκλεισμό κατά την διάρκεια της χρήσης. Οι περισσότεροι μάλιστα το βίωσαν από το ευρύτερο κοινωνικό και φιλικό τους περιβάλλον. Η οικογένεια και οι φίλοι τους απέφευγαν να έχουν συναναστροφή μαζί τους κυρίως επειδή δεν ενέκριναν τις επιλογές τους. Όσον αφορά, τους συμπολίτες τους, οι ουσιοεξαρτημένοι δήλωσαν πως βίωσαν τον κοινωνικό αποκλεισμό στην ακραία μορφή του. Βέβαια, αρκετοί από τους συνεντευξιαζόμενους παραδέχτηκαν πως και οι ίδιοι δεν επιθυμούσαν να συναναστρέφονται με άτομα που δεν είχαν σχέση με ουσίες διότι δεν είχαν κοινά ενδιαφέροντα.

Μετά την διακοπή των ναρκωτικών, οι τοξικοεξαρτημένοι συνεχίζουν να δέχονται κοινωνικό αποκλεισμό διότι ο στενός κοινωνικός τους κύκλος συνεχίζει να μην επιθυμεί επαφές μαζί τους και να τους αντιμετωπίζει με καχυποψία. Επιπλέον, δεν μπορούν εύκολα να βρούν μια δουλειά που να αποδέχεται τις προηγούμενες επιλογές τους.

Γιαυτούς τους λόγους αντιμετωπίζουν τρομερή δυσκολία να ενσωματωθούν πάλι στην κοινωνία.

 

Διαβάστε Επίσης  Ρομά και Πρόσβαση στη Στέγη

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!