Φτώχεια, φύλο και μόνοι γονείς στην Ε.Ε.

 

Ανασκόπηση της εφαρμογής της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνου (Beijing Platform for Action)

Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων

Σχεδόν ένας στους τέσσερις ανθρώπους στην Ε.Ε. ζει με τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Οι μόνοι γονείς είναι ιδιαιτέρως ευάλωτοι εν συγκρίσει με τον γενικό πληθυσμό της ΕΕ. Σχεδόν οι μισές (48%) μόνες μητέρες και το ένα τρίτο (32%) των μόνων πατέρων αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Οι γυναίκες πλήττονται ιδιαίτερα καθώς καθιστούν σχεδόν το 85% όλων των μονογονεϊκών οικογενειών στην ΕΕ.

 

Απομακρύνοντας τους ανθρώπους από την κατάσταση φτώχειας

Η εξάλειψη της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Η συγκεκριμένη δέσμευση στοχεύει να απομακρύνει τουλάχιστον 20 εκατομμύρια ανθρώπους από την κατάσταση της φτώχειας έως το 2020. Παρόλα αυτά, τα κράτη-μέλη αντιμετωπίζουν προκλήσεις για την επίτευξη αυτού του στόχου. Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας έχει αυξηθεί σε απόλυτους αριθμούς κατά επιπλέον 4 εκατομμύρια άτομα τα τελευταία 5 χρόνια.

➡ Οι γυναίκες εν γένει αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας. Κατά τη διάρκεια του βίου τους έχουν χαμηλότερο εισόδημα από τους άντρες, είναι πιο πιθανόν να απασχολούνται σε χαμηλά αμειβόμενες και επισφαλείς θέσεις εργασίας ή να διακόπτουν τον επαγγελματικό τους βίο εξαιτίας υποχρεώσεων φροντίδας στο σπίτι. Ως αποτέλεσμα, εκτίθενται σε υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ειδικότερα όταν αποτελούν τη μοναδική πηγή εισοδήματος (για ένα νοικοκυριό).

Οι πολιτικές της ΕΕ, όπως το Πακέτο Κοινωνικών Επενδύσεων (Social Investment Package), το Πακέτο Απασχόλησης (Employment Package) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (European  Social Fund), αναγνωρίζουν ότι οι μόνοι γονείς είναι ιδιαιτέρως ευάλωτοι στην εισοδηματική φτώχεια και την υλική αποστέρηση.

Παρόλα αυτά, δεν υφίσταται κάποιο ενιαίο εργαλείο σε επίπεδο ΕΕ που να αντιμετωπίζει το ζήτημα με ολοκληρωμένο τρόπο.

 

%ce%bc%cf%8c%ce%bd%ce%bf%ce%b9_%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b5%ce%af%cf%82_%cf%86%cf%84%cf%8e%cf%87%ce%b5%ce%b9%ce%b1_%cf%86%cf%8d%ce%bb%ce%bf_eige

Σχεδόν οι μισές (48%) μόνες μητέρες και το ένα τρίτο (32%) των μόνων πατέρων αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Οι γυναίκες πλήττονται ιδιαίτερα καθώς καθιστούν σχεδόν το 85% όλων των μονογονεϊκών οικογενειών στην ΕΕ.

 

Τι σημαίνει να είναι κάποιος φτωχός στην ΕΕ;

Η φτώχεια σε γυναίκες και άντρες υπερβαίνει τη βασική έλλειψη πόρων για επιβίωση και επεκτείνεται στην αποστέρηση πολιτειακών, κοινωνικών και πολιτισμικών δραστηριοτήτων καθώς και ευκαιριών για συμμετοχή στα κοινά και την κοινωνική κινητικότητα. Εντός του πλαισίου της Στρατηγικής Ευρώπη 2020 η έννοια του κινδύνου ‘φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού’ (AROPE) συνδέεται με τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες τρείς συνθήκες:

• αντιμετώπιση του κινδύνου φτώχειας
• όντας υπό σοβαρή υλική αποστέρηση
• διαβίωση σε νοικοκυριά με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας

 

Η δομή του νοικοκυριού επηρεάζει τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού

Η δομή του νοικοκυριού έχει άμεσο αντίκτυπο στη φτώχεια. Δύο εργαζόμενοι ενήλικες που συζούν μπορούν, για παράδειγμα, να «αθροίσουν» τους πόρους τους και να προστατεύσουν με καλύτερο τρόπο τους εαυτούς τους και τα παιδιά τους από τη φτώχεια, ειδικότερα εάν το ένα άτομο χάσει την δουλειά του/ της απροσδόκητα. Οι μονογονεϊκές οικογένειες στηρίζονται μονάχα σε μία πηγή εισοδήματος. Οι αλλαγές στο νοικοκυριό – όπως η διάλυση της σχέσης ή/ και ο θάνατος σε μία οικογένεια – μπορεί να επιτελέσουν ένα ρόλο στην ώθηση μεμονωμένων μελών σε συνθήκες φτώχειας.

Εν γένει, έχοντας ένα παιδί ή παιδιά έχει αντίκτυπο στις δαπάνες που έχει να αντιμετωπίσει μία οικογένεια, και κατ’ αυτόν τον τρόπο, και στον κίνδυνο φτώχειας που έχει να αντιμετωπίσει.

 💡 Μόνος γονέας ορίζεται ως ο γονέας που ανατρέφει ένα ή περισσότερα εξαρτώμενα τέκνα, και διαβιεί δίχως σύντροφο στο ίδιο νοικοκυριό. Υπάρχουν 9,2 εκατομμύρια μόνοι γονείς στην ΕΕ και σχεδόν οι μισοί εξ’ αυτών ζουν σε συνθήκες φτώχειας.

 

Ποιά είναι η κατάσταση του μόνου γονέα σε κίνδυνο φτώχειας;

Μειωμένες επαγγελματικές επιλογές και εργασιακή φτώχεια

Η διαφορά στα ποσοστά απασχόλησης μεταξύ μόνων μητέρων και μόνων πατέρων φθάνει έως και τις 9 ποσοστιαίες μονάδες (78% για τους μόνους πατέρες και 69% για τις μόνες μητέρες). Οι νεαρότερες μητέρες και οι γυναίκες με μικρά παιδιά ανήκουν στην ομάδα γονέων με τα χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης (1). 13% των μόνων μητέρων και το 9% των μόνων πατέρων είναι άνεργες/άνεργοι και το 18% των μόνων μητέρων καθώς και το 13% των μόνων πατέρων ούτε απασχολούνται ούτε ψάχνουν για δουλειά.

Οι μόνες μητέρες — όντας γυναίκες και η μοναδική «πηγή εισοδήματος για ένα νοικοκυριό» (sole earners) — αντιμετωπίζουν μία διπλή πρόκληση.  Εξαιτίας των πιθανών δυσκολιών συμφιλίωσης της εργασιακής με την οικογενειακή ζωή, αντιμετωπίζουν επιπρόσθετους περιορισμούς στην εξεύρεση ποιοτικών θέσεων εργασίας.

Οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς στην ανεύρεση πιο ευέλικτων, αλλά και χαμηλότερα αμειβόμενων και λιγότερο ασφαλών μορφών απασχόλησης, όπως οι θέσεις μη-επιδιωκόμενης μερικής απασχόλησης (involuntary part-time jobs) και οι θέσεις εργασίας μέσω προσωρινών συμβάσεων (2). Αυτό το γεγονός επιτείνει περαιτέρω τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μόνες μητέρες.

Η απλήρωτη οικιακή εργασία και η εργασία στον τομέα της φροντίδας όπως και η στερεοτυπική «απόδοση» τους στις γυναίκες επιτελεί έναν εξίσου σημαντικό ρόλο στις μονογονεϊκές οικογένειες: 32% των μόνων πατέρων και το 44% των μόνων μητέρων που εργάζονται σε θέσεις μερικής απασχόλησης (λιγότερες από 30 ώρες σε εβδομαδιαία βάση) δεν εργάζονται περισσότερο εξαιτίας των μη-αμειβόμενων υποχρεώσεων οικιακής εργασίας και φροντίδας (3).

Παρόλα αυτά, σε σύγκριση με τις μόνες μητέρες, οι μόνοι πατέρες έχουν λιγότερα και μεγαλύτερα παιδιά, που είναι πιο πιθανόν να είναι σχολικής ηλικίας ή να πηγαίνουν στο νήπιο/ βρεφονηπιακό σταθμό.  

 ➡ Η θέση εργασίας δεν είναι πάντα αρκετή για να εγγυηθεί την οικονομική ευημερία των μόνων γονέων και να τους θέσει εκτός του κινδύνου της φτώχειας. Το 33% εξ’ αυτών, τόσων γυναικών όσο και αντρών, έχουν προσωπικό εισόδημα από την εργασία που εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω του εθνικού ορίου φτώχειας. Ταυτόχρονα, οι μονογονεϊκές οικογένειες με γυναίκα ως μόνο γονέα αντιμετωπίζουν σε διπλάσιο ποσοστό την υλική αποστέρηση από όσες οικογένειες έχουν μόνο γονέα άντρα (20% έναντι 9%).

Η γονεϊκή φτώχεια μπορεί επίσης να έχει ισχυρό αντίκτυπο στην προσωπική ανάπτυξη και εκπαίδευση των παιδιών στο νοικοκυριό, επίδραση που μπορεί να συνεχίσει να υφίσταται καθόλη την πορεία ζωής τους.

Έλλειψη οικονομικής ασφάλειας

Η πλειονότητα των μόνων μητέρων (71%) και το 41% των μόνων πατέρων θεωρούν πρόκληση την ανταπόκριση σε απροσδόκητα οικονομικά έξοδα (εν συγκρίσει με το 40% όλων των γυναικών και το 36% όλων των αντρών στην Ε.Ε. των 28).

_______________________________

(1)  Ruggeri, K. and Bird, C. (2014),  Single parents and employment in Europe: short statistical report No 3, European Commission.
(2) Ibid.
(3) Maldonado, L. C. and Nieuwenhuis, R. (2015), ‘Family policies and single parent poverty in 18 OECD countries, 1978-2008’, Community, Work and Family, Vol. 18, No 4, pp. 395-415.

%ce%bc%cf%8c%ce%bd%ce%bf%ce%b9_%ce%b3%ce%bf%ce%bd%ce%b5%ce%af%cf%82_%cf%86%cf%84%cf%8e%cf%87%ce%b5%ce%b9%ce%b1_%cf%86%cf%8d%ce%bb%ce%bf_eige_%ce%b4%ce%b9%ce%ac%ce%b3%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%bc%ce%b1

 

Αυτό που οι μόνες μητέρες όπως και οι μόνοι πατέρες τείνουν να στερούνται είναι οικονομική ασφάλεια καθώς και αποταμιεύσεις για μεγαλύτερα ή απροσδόκητα έξοδα, παρά για συγκεκριμένα αγαθά όπως ένα τηλέφωνο ή μία τηλεόραση. Το 26% των μόνων μητέρων και το 16% των μόνων πατέρων έχουν αντιμετωπίσει δυσκολίες στην αποπληρωμή λογαριασμών κοινής ωφέλειας.

Ακόμη συχνότερα, οι μόνοι γονείς στερούνται πόρων για προσωπικά έξοδα, και ειδικότερα οι μόνες μητέρες. Μόλις το 55% των μόνων μητέρων αναφέρουν ότι μπορούν να ξοδέψουν ένα μικρό ποσό κάθε εβδομάδα για τις ίδιες (εν συγκρίσει με το 78% των μόνων πατέρων).

Τι μπορεί να γίνει για να μειωθεί ο κίνδυνος φτώχειας των μόνων γονέων;

Αύξηση της οικονομικής ανεξαρτησίας των μόνων γονέων

Η αύξηση της οικονομικής ανεξαρτησίας των μόνων γονέων, με ειδικότερη στόχευση στις μόνες μητέρες, αποτελεί βήμα-«κλειδί» για την έξοδό τους από την φτώχεια. Ακόμη και όταν οι μόνες μητέρες απασχολούνται, αυτό δεν είναι πάντα αρκετό ώστε το νοικοκυριό τους να διαφύγει από την κατάσταση φτώχειας. Οι ανισότητες που βιώνουν οι γυναίκες στην αγορά εργασίας – χαμηλότερες αμειβές και επισφάλεια, θέσεις εργασίας μερικής απασχόλησης ή θέσεις προσωρινής απασχόλησης – επιδρούν αρνητικά στο εισόδημά τους. Όλα αυτά τα στοιχεία οδηγούν σε ένα αυξημένο κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού για τις ίδιες και τα παιδιά τους.

 

Η διαθεσιμότητα παιδικής φροντίδας εικόσι τέσσερις ώρες το 24ωρο (Round-the-clock childcare) που εξυπηρετεί τους εργαζόμενους/ εργαζόμενες σε θέσεις ευέλικτης απασχόλησης είναι μία από τις καλές πρακτικές για την εξισορρόπηση της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής  που αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE). Η συγκεκριμένη πρακτική από τη Δανία δείχνει τους τρόπους με τους οποίους παρέχεται η παιδική φροντίδα εκτός των τυπικών ωραρίων εργασίας, ούτως ώστε οι γονείς να μπορούν να ανταπεξέρχονται σε ευέλικτα ωράρια. Έχει καταστήσει δυνατό για τις μόνες μητέρες και πατέρες να έχουν δουλειά, καριέρα και παιδιά δίχως να πρέπει να στηρίζονται στις οικογένειές τους για την φροντίδα των παιδιών τους.

Για περισσότερες πληροφορίες στο πεδίο των συγκεκριμένων καλών πρακτικών, μπορείτε να ανατρέξετε στην ιστοσελίδα της EIGE. 

Καθιέρωση ισορροπίας μεταξύ εργασίας και ζωής (συμφιλίωση εργασιακής και οικογενειακής ζωής)

Τα μέτρα συμφιλίωσης εργασιακής και οικογενειακής ζωής (work-life balance) επιτελούν εξίσου σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της πλήρους συμμετοχής των μόνων γονέων στην κοινωνία. Τα θετικά μέτρα θα πρέπει να συνδυάζουν διαφορετικές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων σε δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές που να διασφαλίζουν την παροχή προσβάσιμης και προσιτής οικονομικά φροντίδας υψηλής ποιότητας, υπηρεσιών υγείας και μεταφορών όπως και το δικαίωμα σε αμειβόμενη άδεια για φροντίδα σε συνδυασμό με εργασιακή εξασφάλιση.

Οι καλές πρακτικές που συλλέχθησαν από την EIGE αναφορικά με τη συμφιλίωση εργασίας, οικογένειας και ιδιωτικής ζωής αναγνωρίζουν τα αποδεδειγμένα μέτρα τα οποία τα Κράτη-Μέλη μπορούν να προσαρμόσουν στο δικό τους πλαίσιο – συνθήκες.

Προσαρμογή των συστημάτων κοινωνικής προστασίας σε συμπόρευση με τις υφιστάμενες προκλήσεις

Τα συστήματα κοινωνικής προστασίας και οι πολιτικές καταπολέμησης της φτώχειας θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινωνία , όπως οι μεταβαλλόμενες δομές των οικογενειών και οι διαφορετικές μορφές και συνθήκες απασχόλησης. Τα συστήματα κοινωνικής προστασίας και οι πολιτικές καταπολέμησης της φτώχειας θα πρέπει να διασφαλίσουν επαρκή οικονομική προστασία, όχι μόνο σε σχέση με τις συνηθισμένες μορφές αμειβόμενης εργασίας στη διάρκεια του βίου, αλλά ειδικότερα, για όσες/ όσους πραγματοποιούν μη-αμειβόμενη εργασία στον τομέα της φροντίδας ή μη-τυπική απασχόληση, ή όσες/ όσους πλήττονται από τις διακοπές στην εργασιακή καριέρα εξαιτίας υποχρεώσεων φροντίδας. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι δεν προστίθεται επιπρόσθετο βάρος στην αγορά εργασίας για όσες/ όσους έχουν αναλάβει υποχρεώσεις φροντίδας.

Υιοθέτηση και ενθάρρυνση συνεργειών εντός και μεταξύ διαφορετικών τομέων πολιτικής

Απαιτούνται ισχυρότερες συνέργειες μεταξύ των στρατηγικών καταπολέμησης της φτώχειας και έτερων οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών όπως της ισότητας των φύλων, της απασχόλησης, της φορολογίας, των οικογενειακών και στεγαστικών. Οι πολιτικές καταπολέμησης της φτώχειας θα πρέπει να συμπληρώνουν τις πολιτικές που στοχεύουν σε εξειδικευμένες καταστάσεις και ομάδες, όπως των μόνων γονέων.

 

Το συγκεκριμένο πληροφοριακό δελτίο βασίζεται στην Έκθεση που προετοιμάστηκε έπειτα από αίτημα της Σλοβάκικης Προεδρείας της ΕΕ (2016), στο πλαίσιο της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνου και της «Ευρώπης 2020». Διερευνά την πρόοδο μεταξύ των ετών 2007 και 2014 στην εξάλειψη της φτώχειας των γυναικών εν συγκρίσει με τους άντρες καθώς και για ειδικές ομάδες σε κίνδυνο, όπως οι μόνοι γονείς, τα άτομα με αναπηρίες, οι μετανάστες και οι Ρομά. Η πλήρης Έκθεση θα είναι διαθέσιμη τον Νοέμβριο του 2016.

 

Η παρουσίαση εντάσσεται στην πρωτοβουλία Αρθρογραφία – Μελέτες του socialpolicy.gr, που σας προσφέρει ερευνητικό υλικό στα πεδία της κοινωνικής πολιτικής, της κοινωνικής θεωρίας και της κοινωνιολογίας.

 

Για περισσότερα θέματα φύλου και ισότητας δείτε εδώ

Ακολουθήστε μας στο facebook: http://www.facebook.com/socialpolicy.gr

Βρείτε μας & στο twitter: https://twitter.com/socpolicy

Επικοινωνήστε μαζί μας μέσω e-mail, αν επιθυμείτε να συμπεριληφθεί και η δική σας εργασία/ μελέτη στη βάση δεδομένων μας: info@socialpolicy.gr

 

Μετάφραση/ Απόδοση: Ντούνης Ανδρέας

Πηγή: http://eige.europa.eu/sites/default/files/documents/mh0216841enn.pdf

 

Διαβάστε Επίσης  Νομοσχέδιο επιχειρεί να γεφυρώσει πλήρως το έμφυλο χάσμα αμοιβών στην Ισλανδία

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!