Ιστορία της εκπαίδευσης: Η θέση της γυναίκας εκπαιδευτικού στις αρχές του 20ου αιώνα

Χρύσα Τζώρτζη

Φοιτήτρια ΠΜΣ «Κοινωνική Πολιτική: Μέθοδοι και Εφαρμογές»

Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής

Πάντειο Πανεπιστήμιο

 

Η ιστορία της εκπαίδευσης είναι ένας κλάδος της ιστορικής επιστήμης, που μέσα από πολλά διαφορετικά ερευνητικά πεδία απέκτησε πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις. Μια από αυτές είναι η μικρο-προσέγγιση και η μακρό-προσέγγιση. Η επιλογή προσέγγισης είναι συνάρτηση του ενδιαφέροντος, του αντικειμένου παρατήρησης και του τρόπου κατασκευής του. Όταν όμως κανείς χρησιμοποιεί μόνο μακρό-προσέγγιση, χάνει το άτομο και τη λειτουργία του στη κοινωνία. Η μικρο-ιστορία αποσκοπεί στον εμπλουτισμό της κοινωνικής ανάλυσης με περισσότερες και πιο σύνθετες μεταβλητές.

Πιο συγκεκριμένα, μια μικρο-προσέγγιση θα μπορούσε να εξετάζει ποια ήταν η θέση της γυναίκας εκπαιδευτικού στην Ελλάδα στις αρχές του 20ου αιώνα.

Για να μπούμε στο κλίμα της εποχής, η δεκαετία του 1920 και του 1930 ήταν η πιο δυναμική εποχή του φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Ο φεμινισμός ως κοινωνικό κίνημα εστιάζει κατά πολύ στον περιορισμό ή την εξάλειψη της έμφυλης ανισότητας και τη προώθηση των δικαιωμάτων των συμφερόντων και των ζητημάτων των γυναικών στη κοινωνία. Στην Ελλάδα λοιπόν το 1920 έχουμε την ίδρυση του ‘‘Συνδέσμου για τα δικαιώματα της γυναίκας’’ και το 1930 με διατάγματα δίνεται στην Ελληνίδα το πρώτο πολιτικό δικαίωμα. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι το χρονικό διάστημα 1920 με 1930 σημειώνεται σημαντική γυναικεία παρουσία στο χώρο των παιδαγωγικών περιοδικών. Τα άρθρα των γυναικών αναφέρονταν στην συνεκπαίδευση των δυο φύλων, στη σημασία του δημοτικισμού, στη νέα αγωγή, στο διδασκαλικό έργο και σε άλλα θέματα. [1]  

Όλο αυτό το προοδευτικό κλίμα όμως κυριαρχούσε κυρίως στα αστικά κέντρα ενώ στην επαρχία τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Αυτό μας επιβεβαιώνει και η Ελένη Μπουκουβάλα μέσα από το βιβλίο «Εκπαίδευση και αγωγή κοριτσιών» στο «Μαρτυρολόγιον των διδασκαλισσών: αναμνήσεις εκ της επιθεωρήσεως σχολείων θηλέων- Η θέσις της διδασκαλίσσης».

Διαβάστε Επίσης  Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα: "Ειδική Αγωγή - Μαθησιακές Δυσκολίες: Παρεμβάσεις στη Γλώσσα και στα Μαθηματικά"

Αρχικά η Ελένη Μπουκουβάλα τονίζει πως η «θέσις της διδασκαλίσσης» στην επαρχία ήταν «ανιαρή, επίπονη και λίγο επικίνδυνη». Η πρώτη δυσκολία που αναφέρει ήταν ότι το δίπλωμα το οποίο λάμβαναν από τα διδασκαλεία[2] δεν τους παρείχε συγχρόνως την κοινωνική πείρα που χρειάζονταν, αλλά ούτε μια καλή θέση σε κάποιο σχολείο. Οπότε αναγκάζονταν να παρακαλέσουν τα δημοτικά και εποπτικά συμβούλια τα οποία «πολιορκούνταν από συγγενείς ενδιαφερόμενων» με σκοπό την εύρεση μιας καλής θέσης για αυτούς. Έπειτα υπογραμμίζει ότι η νεαρή δασκάλα ερχόταν αντιμέτωπη με την πρακτική άσκηση του επαγγέλματός της, που δεν είχε σχεδόν καμία σχέση με αυτά που έμαθε στο διδασκαλείο. Επίσης υποστηρίζει πως πολλές μαθήτριες δεν παρακολουθούσαν τακτικά το σχολείο, είτε γιατί δούλευαν είτε γιατί βοηθούσαν τους γονείς τους στις αγροτικές εργασίες, με αποτέλεσμα η δασκάλα να παρακαλούσε τους γονείς αλλά και τις ίδιες τις μαθήτριες να ήταν πιο συνεπείς στην παρουσία τους στο σχολείο ή θα έχαναν την χρονιά.[3]

Ένα άλλο θέμα που θίγει η Ελένη Μπουκουβάλα είναι ότι η δασκάλα ήταν υπεύθυνη για την καθαριότητα, την ενδυμασία και την ευπρέπεια των μαθητριών της, όπως επίσης και για την προμήθεια βιβλίων και γραφικής ύλης, και συχνά δεν έλειπαν οι συγκρούσεις των δασκάλων με τους γονείς για τα θέματα αυτά. Πέρα όμως από τα θέματα που προέκυπταν μέσα στη σχολική κοινότητα, η ζωή της δασκάλας περνούσε διάφορες περιπέτειες και εκτός αυτής. Όπως αναφέρει χαρακτηρίστηκα η Ε. Μπουκουβάλα «η διδασκάλισσα συνήθως είναι το επιφανέστερον της κοινότητος θήλυ μέλος».[4] Έτσι  οι πράξεις της και οι ζωή της απασχολούσαν συχνά τη κοινή γνώμη της επαρχίας.

Από την παραπάνω καταγραφή βλέπουμε κάποιες από τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι γυναίκες εκπαιδευτικοί και μπορούμε να καταλάβουμε, όχι μόνο την κοινωνική θέση των γυναικών εκείνη την εποχή, αλλά και την προσπάθεια τους να ανελιχθούν επαγγελματικά, όπου το επάγγελμα της δασκάλας γινόταν ολοένα και πιο επιθυμητό, καθώς αποτελούσε τη μόνη διέξοδο για επαγγελματική αποκατάσταση και οικονομική ανεξαρτησία εκείνη την εποχή.

————————————-

[1] Έφη Αβδελά και Αγγέλικα Ψαρά, Ο φεμινισμός στην Ελλάδα του μεσοπολέμου: μια ανθολογία, (Αθήνα: Γνώση, 1985).

[2] Τα Διδασκαλεία απευθύνονταν σε κορίτσια από μεσαία ή χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα που ενδιαφέρονταν για το δίπλωμα της δασκάλας.

[3] Ελένη Μπουκουβάλα, «Μαρτυρολόγιον των διδασκαλισσών», Στο Εκπαίδευση και αγωγή των κοριτσιών, τ. 1, επιμέλεια Ελένη Φουρναράκη,( Αθήνα: Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, 1987), 503-511.

[4] Στο ίδιο.

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!