Κοινωνικές ανισότητες και Εκπαιδευτική Πολιτική: Η εκπαίδευση των Τσιγγάνων, παλιννοστούντων και μεταναστών

Της Έλενας Χαβαλεδάκη

Απόφοιτη του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής

Παντείου Πανεπιστημίου

Η σημασία της εκπαίδευσης, ως δημόσιο αγαθό, είναι σημαντική όχι μόνο για τα άτομα που τη λαμβάνουν αλλά και για την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη της κάθε χώρας. Γιατί όταν όλα τα άτομα έχουν περισσότερες δυνατότητες εκπαιδευτικής και προσωπικής ανάπτυξης, τότε η κοινωνία και η οικονομία προοδεύουν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, η ανάπτυξη της εκπαίδευσης συνδέεται στενά με τα ιδεώδη της μαζικής δημοκρατίας, καθώς δίνει στα άτομα τη δυνατότητα να αναπτύξουν τις ικανότητες και τις δεξιότητές τους. Επίσης, θεωρείται ως μέσο προώθησης της ισότητας, αφού αμβλύνει τις κοινωνικές ανισότητες και παρέχει στους μαθητές τις δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να βρουν μια ικανοποιητική εργασία και να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο. Ωστόσο, κοινωνικές έρευνες έχουν δείξει ότι η εκπαίδευση έχει την τάση να εκφράζει, να ενισχύει και να συντηρεί τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες περισσότερο από όσο ενεργεί για τη μείωσή τους.            

Μελέτες σε διάφορες χώρες φανερώνουν ότι η εθνοτική, θρησκευτική, κοινωνική και οικογενειακή προέλευση των μαθητών αποτελούν τους κυριότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση, την κοινωνικοποίηση και την ανάπτυξη της υγιούς προσωπικότητάς τους. Όταν τα παιδιά τελειώνουν το σχολείο οι διαφορές αυτές έχουν ως αποτέλεσμα να περιορίζουν τις ευκαιρίες μερικών και να διευρύνουν τις ευκαιρίες άλλων.

Είναι αλήθεια ότι, μαθητές που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, όπως οι Τσιγγάνοι, οι παλιννοστούντες και οι μετανάστες αντιμετωπίζουν προβλήματα λεκτικής, σωματικής βίας και κοινωνικής αποδοχής μέσα στο σχολικό περιβάλλον.            

Επιπλέον, σύνηθες φαινόμενο αποτελεί η διαφοροποίηση-διαίρεση των μαθητών σε ομάδες με βάση τις  υποτιθέμενες ομοιότητες τους. Γεγονός που επηρεάζει ψυχολογικά τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και μελλοντικά μπορεί να τις οδηγήσει στην απομόνωση, στον κοινωνικό αποκλεισμό ή σε παρεκκλίνουσα συμπεριφορά.

Διαβάστε Επίσης  Κοινωνική Πολιτική - Επιστημονικό Περιοδικό Επιστημονικής Εταιρείας Κοινωνικής Πολιτικής, 7ο τεύχος

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι αντιμετώπισης της φύσης της σύγχρονης εκπαίδευσης και των συνεπειών της σε ό,τι αφορά την ανισότητα. Μία μορφή αντιμετώπισης του σχολικού αποκλεισμού μαθητών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες είναι το πρόγραμμα ‘’Εκπαίδευση και συμβουλευτική υποστήριξη των οικογενειών των Τσιγγάνων, παλιννοστούντων και μεταναστών’’.

Στόχος του οποίου είναι η δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος, που θα λειτουργεί ενθαρρυντικά για τους μαθητές και τις μαθήτριες.

Ακόμη, σκοπός του είναι ο περιορισμός της σχολικής αποτυχίας και η διαρροή των μαθητών από το σχολικό περιβάλλον, έτσι ώστε να αρθεί ο μελλοντικός κίνδυνος περιθωριοποίησης των μαθητών και ο εν δυνάμει αποκλεισμός τους από το κοινωνικό σύνολο. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα απευθύνεται σε οικογένειες με πολιτισμικές, γλωσσικές και θρησκευτικές ιδιαιτερότητες, των οποίων τα παιδιά βρίσκονται στην προσχολική ή σχολική ηλικία. Συγκεκριμένα, οι στόχοι του προγράμματος για τους γονείς είναι:

  • η ανάπτυξη των γλωσσικών τους δεξιοτήτων, έτσι ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά τους στις εκπαιδευτικές τους υποχρεώσεις.
  • η συμμετοχή στις σχολικές δραστηριότητες των παιδιών τους,  η παρακολούθηση των σχολικών τους επιδόσεων και η συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς.
  • η διδασκαλία της γλώσσας στους γονείς, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η απόκτηση νέων βασικών δεξιοτήτων, οι οποίες θα διευκολύνουν την εύρεση αναζήτησης εργασίας και την επαγγελματική τους εξέλιξη.
  • η γνωριμία με τον πολιτισμό και την κουλτούρα της χώρας μας.
  • να αντιλαμβάνονται την τυχόν παρεκκλίνουσα συμπεριφορά των παιδιών τους και με τη βοήθεια κοινωνικών επιστημόνων και ψυχολόγων να βοηθούν στην επίλυση των διαφόρων προβλημάτων.
  • να συνειδητοποιήσουν τη σπουδαιότητα και την αναγκαιότητα της ολοκλήρωσης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης των παιδιών τους, αλλά και τη συνέχιση της εκπαίδευσης και της εξειδίκευσής τους.

Τα μαθήματα του συγκεκριμένου προγράμματος οργανώνονται σε όλη την Ελλάδα, σε επίπεδο νομών, με έμφαση στις περιοχές όπου παρατηρείται υψηλό ποσοστό συγκέντρωσης των πληθυσμών-ομάδων στόχων και υπεύθυνη για τη λειτουργία των τμημάτων είναι η Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης (Γ.Γ.Δ.Β.Μ.). Οι θεματικές ενότητες αφορούν την διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, τον ελληνικό πολιτισμό, συμβουλευτική και την αγωγή υγείας.

Παράλληλα, ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης των διακρίσεων μέσα στο σχολικό περιβάλλον είναι οι βελτιώσεις στην ποιότητα διδασκαλίας και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών με επιμορφωτικά σεμινάρια και τίτλους σπουδών έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν καταστάσεις κρίσεως μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικοί είναι καλό να παρέχουν υποστήριξη στα παιδιά και να τους μεταδίδουν το μήνυμα, μέσα από την καθημερινή σχέση μαζί τους, ότι μπορούν να τους μιλήσουν για οτιδήποτε τους απασχολεί. Επιπρόσθετα, να τα διαβεβαιώνουν ότι κανείς δεν αξίζει να γίνει θύμα εκφοβισμού ή αποκλεισμού.

Επίσης, είναι απαραίτητο να ενημερώνουν αμέσως την ομάδα των εκπαιδευτικών, τον διευθυντή του σχολείου αλλά και τους γονείς, ζητώντας την συνεργασία τους. Ακόμη, σημαντικό είναι να υπάρχει επικοινωνία και συνεργασία με ψυχολόγους και με το Χαμόγελο του Παιδιού για τη διαχείριση δύσκολων καταστάσεων.

Όσον αφορά τους μαθητές, η τάξη πρέπει να λειτουργεί ως ενοποιημένη ομάδα και να γίνονται προσπάθειες να αναπτύσσεται φιλία μεταξύ των παιδιών και να καλλιεργείται ο αλληλοσεβασμός. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να αποφεύγονται οι υπο-ομάδες, να ενισχύεται η θετική αλληλεπίδραση και να υπάρχει η ενθάρρυνση θετικών συναισθημάτων για όλους τους συμμαθητές. Επιπλέον, να υπάρχει ενεργοποίηση της αλληλεγγύης και του υποστηρικτικού κλίματος μεταξύ των παιδιών από μικρή ηλικία.

Συνεπώς, το κοινωνικό κλίμα και η ‘’κουλτούρα’’ που επικρατεί σε κάθε σχολείο, πρέπει να αλλάξει με σκοπό οι μαθητές που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες να βοηθηθούν στην εκπαιδευτική τους επίδοση, στην γνώση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού και στην διαμόρφωση ολοκληρωμένης και υγιούς προσωπικότητάς. Παράλληλα, η προσπάθεια ένταξης τους στο σχολικό περιβάλλον, μελλοντικά, θα λειτουργήσει βοηθητικά για την ομαλή ενσωμάτωση τους στο κοινωνικό σύνολο ευρύτερα.

Εν κατακλείδι, ο θεσμός της εκπαίδευσης είναι μια πτυχή της πολυσχιδούς διαδικασίας της κοινωνικοποίησης, μέσω της οποίας οι άνθρωποι αποκτούν συμπεριφορές που είναι αναγκαίες για την αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία. Η δημόσια εκπαίδευση θα ήταν ορθό, πέρα από τη διδασκαλία της γραφής, της ανάγνωσης και της αριθμητικής, να εφαρμόσει τρόπους αντιμετώπισης του σχολικού αποκλεισμού, έτσι ώστε να καταστεί ένα αγαθό που θα παρέχεται ισότιμα χωρίς περιορισμούς και διακρίσεις, όποια και αν είναι η εθνική, θρησκευτική και οικογενειακή προέλευση του κάθε ατόμου.

———————————-

Βιβλιογραφία:

Πρόκου, Ε., 2009, ‘’Εκπαίδευση ενηλίκων και δια βίου μάθηση στην Ευρώπη και την Ελλάδα’’, Αθήνα: Διόνικος

Στάμελος, Γ., 2009, ‘’Εκπαιδευτική Πολιτική’’, Αθήνα: Διόνικος

Giddens, A., 2002, ‘’Κοινωνιολογία’’, Αθήνα: Gutenberg

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!