Οικογενειακή Πολιτική: Μια “Παραμελημένη” Πτυχή της Κοινωνικής Πολιτικής στην Ελλάδα

του Γιάννη Βλασσόπουλου

Φοιτητής ΠΜΣ «Κοινωνική Πολιτική: Μέθοδοι και Εφαρμογές»

 Πάντειο Πανεπιστήμιο

Οι πολιτικές για την οικογένεια στην Ελλάδα όπως είναι φυσικό έχουν επηρεασθεί από την οικονομική κρίση, από τις δημογραφικές εξελίξεις και ειδικότερα τους χαμηλούς δείκτες γονιμότητας, την αύξηση των διαζυγίων, τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και την αναβολή της γέννησης παιδιών. Οι δημογραφικές αλλαγές και κυρίως η χαμηλή γεννητικότητα/γονιμότητα και η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζουν τα συστήματα πρόνοιας και συνταξιοδότησης (τη δυνατότητά τους δηλ. για οικονομική στήριξη, παροχές και φροντίδα των ηλικιωμένων) και οδηγούν σε αύξηση των κοινωνικών δαπανών (συντάξεις, υγείας) που κάτι τέτοιο είναι τουλάχιστον δύσκολο εν καιρώ οικονομικής λιτότητας και μνημονίων.

* * *

Οι στόχοι των οικογενειακών πολιτικών (Barbier, 1995) σχετίζονται με την ανακατανομή του οικονομικού πλούτου έτσι ώστε να μειωθούν οι διαφορές στο βιοτικό επίπεδο των νοικοκυριών με ή χωρίς παιδιά (σε αντίθεση με τις δημογραφικές πολιτικές που στοχεύουν στην αλλαγή της δομής και του μεγέθους της οικογένειας). Αν και επισημαίνεται ότι είναι συχνά δύσκολο να οριστεί η διαχωριστική γραμμή μεταξύ των οικογενειακών και δημογραφικών πολιτικών (σε πολλές δε περιπτώσεις οι δυο αυτές πολιτικές συγχέονται) προτείνεται ο διαχωρισμός μεταξύ των πολιτικών αυτών (Barbier, 1995; Hantrais and Letablier, 1996). Όσον αφορά στην Ελλάδα, οι μέχρι τώρα υπάρχουσες πολιτικές, είναι συνήθως κοινωνικές πολιτικές και πολιτικές για την οικογένεια που μπορούν να έχουν κάποια επιρροή στη συμπεριφορά των οικογενειών, να επηρεάζουν δηλαδή τις δημογραφικές μεταβλητές και κυρίως τη γεννητικότητα (Sarikaki, 2001).

Μέτρα Οικογενειακής Πολιτικής

Οι παρεμβάσεις διακρίνονται σε άμεσης και έμμεσης υποστήριξης των οικογενειών που αποσκοπούν μέσω της παροχής κινήτρων στη στήριξή τους, στη συμφιλίωση του οικογενειακού και επαγγελματικού βίου και στη διασφάλιση της αλληλεγγύης των γενεών καθώς και στην αύξηση της γεννητικότητας (Κοτζαμάνης και Σοφιανοπούλου, 2009). Οι πολιτικές αυτές είναι συνήθως παθητικές, εκτός κάποιων εξαιρέσεων που είναι ενεργητικές και αφορούν την απασχόληση, και συμπεριλαμβάνουν κυρίως μέτρα που παρέχουν οικονομική ενίσχυση των οικογενειών (επιδόματα, επιχορηγήσεις και υπηρεσίες). Όπως στις περισσότερες κοινωνικές πολιτικές που υλοποιούνται στην Ελλάδα, έτσι και στις οικογενειακές πολιτικές της χώρας μας, τα κύρια χαρακτηριστικά είναι η αποσπασματική φύση τους και η έμφαση σε επιλεγμένες πολιτικές με στόχο συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, όπως οι φτωχοί και άλλες ευπαθείς ομάδες, όπως οι γυναίκες, οι νέοι και τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Τα μέτρα οικογενειακής πολιτικής στην Ελλάδα (Περιστερά, 2010) υπό τη μορφή δράσεων για τη στήριξη της οικογένειας διακρίνονται σε:

I. Δράσεις για την οικονομική ενίσχυση των οικογενειών και εξασφάλιση πρόσβασης όλων στα κοινωνικά αγαθά και υπηρεσίες.

 Η οικονομική στήριξη της οικογένειας εξασφαλίζεται μέσω: α) φορολογικών ελαφρύνσεων (διαφοροποιημένο αφορολόγητο όριο εισοδήματος σε συνδυασμό και με τον αριθμό των τέκνων, απαλλαγές από το φόρο επιδομάτων του ΟΑΕΔ, κ.λπ.), β) εισοδηματικών παροχών (οικογενειακά επιδόματα λόγω ασφαλιστικού δεσμού) και γ) ειδικών στοχευμένων οικονομικών ενισχύσεων μη ανταποδοτικού χαρακτήρα (σε πολύτεκνους/τρίτεκνους/νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα)

II. Δράσεις για την απασχόληση των γυναικών και των νέων.

Η ενίσχυση της απασχόλησης με ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, συμβάλλει σημαντικά στη μείωση της φτώχειας. Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάζονται και υλοποιούνται: α) προγράμματα για απόκτηση εργασιακής εμπειρίας (π.χ. επιχορήγησης Νέων Ελεύθερων Επαγγελματιών και Νέων Θέσεων Εργασίας του ΟΑΕΔ, επιχορήγησης νέων επιστημόνων, μαθητείας, «Νεοφυούς Επιχειρηματικότητας» μέσω ΕΣΠΑ κ.α.) και β) μέτρα για τη στήριξη των γυναικών αρχηγών μονογονεϊκών οικογενειών.

III. Δράσεις για τη συμφιλίωση του οικογενειακού και επαγγελματικού βίου.

Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν: α) τη διεύρυνση των δομών φύλαξης και φροντίδας παιδιών και φιλοξενίας και στήριξης άλλων εξαρτώμενων ατόμων όπως των ηλικιωμένων, των ΑμεΑ κ.ο.κ. (π.χ. βρεφονηπιακοί/παιδικοί σταθμοί, προσχολική αγωγή, ολοήμερα σχολεία στην προσχολική αγωγή και την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με Αναπηρίες, Πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων), β) έργα που αποσκοπούν στην αύξηση της απασχόλησης των γυναικών μέσω της παροχής υπηρεσιών φροντίδας για βρέφη και παιδιά (π.χ. «Εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής») και γ) ειδικές άδειες μητρότητας, άδεια γέννησης τέκνου και γονικές άδειες ανατροφής.

Αλλαγές και μετασχηματισμοί

Με το πέρασμα των χρόνων παρατηρούνται αλλαγές τόσο στη δομή και τα κοινωνικά δικαιώματα της οικογένειας όσο και στις λειτουργίες που επιτελούσε. Υπάρχει μια γενική τάση επέκτασης των δικαιωμάτων του παιδιού (Giddens, 2002) καθώς επίσης τα δικαιώματα των γυναικών αναγνωρίζονται ευρύτερα αναφορικά με τον γάμο και τις οικογενειακές αποφάσεις. Σε κοινωνίες που ήταν πολύ περιοριστικές αναπτύσσονται υψηλότερα επίπεδα σεξουαλικής ελευθερίας και δημιουργείται μια τάση προς την ελεύθερη επιλογή συζύγων. Επιπροσθέτως, όσο “βαθαίνει” η οικονομική κρίση, παρατηρείται μια ραγδαία αύξηση των οικογενειών χωρίς παιδιά και των μονογονεϊκών οικογενειών (κυρίως λόγω είτε επιλογής είτε διαζυγίου). Παράλληλα, υπάρχει διαχρονική αύξηση των οικογενειών με σύνθετα σχήματα ως προς τις σχέσεις συγγένειας ενηλίκων και ανηλίκων καθώς επίσης σημαντική αύξηση των τυπικών μορφών αναδοχής παιδιών (Νικολαΐδης, 2017).

Αντί Επιλόγου

Οι αλλαγές στη δομή των νοικοκυριών και των οικογενειών θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη στον εκσυγχρονισμό των κοινωνικών αλλά κυρίως των οικογενειακών πολιτικών. Η ανάγκη περισσότερων και πιο αποτελεσματικών μέτρων γίνεται επιτακτική εξαιτίας των υψηλών ποσοστών φτώχειας των οικογενειών με παιδιά (Περιστερά, 2010) Οι κυβερνήσεις μπορούν να συμβάλλουν στην αύξηση της γονιμότητας δημιουργώντας ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για τις οικογένειες, μέσω οικονομικών επιδομάτων, υπηρεσιών φροντίδας και διευθετήσεων για το χρόνο εργασίας και τις άδειες που επιτρέπουν τη συμφιλίωση της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής. Οι υπηρεσίες για τα παιδιά δεν πρέπει να αφορούν μόνο τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αλλά να διευρυνθούν ώστε να παρέχεται φροντίδα των παιδιών μετά το σχολείο και δραστηριότητες για την περίοδο των σχολικών διακοπών (Papadopoulos, 1996).

Η παροχή καλύτερων υπηρεσιών για τους ηλικιωμένους και τα εξαρτώμενα άτομα, θα διευκολύνει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, των μελών και κυρίως γυναικών της οικογένειας που φροντίζουν αυτά τα άτομα. Η δυνατότητα φροντίδας από επαγγελματίες και υποστήριξης από εθελοντές θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη για τις οικογενειακές πολιτικές.

Τέλος, μια πολιτική που θα συνέβαλλε στη διευκόλυνση της ζωής των οικογενειών και στη συμφιλίωση επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, θα μπορούσε να είναι η προσαρμογή των παρεχομένων υπηρεσιών στις ανάγκες των οικογενειών. Για παράδειγμα, θα μπορούσε ένα σύνολο υπηρεσιών να είναι συγκεντρωμένες σε ένα κοινό χώρο καθώς επίσης και το ωράριο λειτουργίας των δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών να προσαρμοστεί στις ανάγκες των οικογενειών (Περιστερά, 2010).

Εν κατακλείδι, η οικογενειακή πολιτική φαίνεται να είναι μια “παραμελημένη” πτυχή της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα πάντα σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο καθώς επίσης και με τα υπόλοιπα πεδία άσκησης κοινωνικής πολιτικής που έχουν αναπτυχθεί πολύ περισσότερο στην χώρα μας.

 

Βιβλιογραφία

  1. Barbier, J.C., 1995: «Public Policies with a Family Dimension in the European Union: An Analytical Framework for Comparison and Evaluation», European Research Center.
  2. Giddens Α., 2002: Κοινωνιολογία, Gutenberg, Αθήνα.
  3. Hantrais, L. and Letablier, M.T., 1996: «Families and Family Policies in Europe», London: Longman.
  4. Papadopoulos, T., 1996: «Family», State and Social Policy for children in Greece, in J. Brannen and M. O’Brien (eds.), Children in Families: Research and Policy, London: Falmer Press.
  5. Sarikaki, A., 2001: «Greek family policy and institutional perspectives towards low fertility», In the XXIV IUSSP General Conference, Salvador Brazil, August, 2001.
  6. Κοτζαμάνης Β., Σοφιανοπούλου Κ., 2009: «Η γαμηλιότητα στην Ελλάδα, τάσεις και προοπτικές», σσ. 151-170 στο: Κοτζαμάνης, Β. (επιμ.) Η δημογραφική πρόκληση, γεγονότα και διακυβεύματα, ΕΔΚΑ-Παν. Εκδόσεις Θεσσαλίας, Βόλος.
  7. Περιστερά Π., 2010: «Πολιτικές για την Οικογένεια στην Ελλάδα», Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων, Βόλος, Ιανουάριος – Φεβρουάριος, 2010.
  8. Υπουργείο Απασχόλησης & Κοινωνικής Προστασίας, 2008: «Εθνική Έκθεση στρατηγικής για την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη, 2008- 2010»

 

Διαβάστε Επίσης  Οι Αποφάσεις και τα Συμπεράσματα της 61ης Συνόδου της Επιτροπής για το Καθεστώς των Γυναικών

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!