Τα Νέα Κοινωνικά Κινήματα την δεκαετία του ‘70

της Έλενας Χαβαλεδάκη

Απόφοιτη του τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής

Παντείου Πανεπιστημίου

Τα κινήματα υπάρχουν από τότε που υπάρχει η ανθρωπότητα και κατά τη διάρκεια των ετών παρουσιάζουν διαφορετικές μορφές και διεκδικήσεις. Ακόμη, μπορεί να έχουν εθνικά ή διεθνή όρια και να διακρίνονται από πολιτικά, οικονομικά, φυλετικά, θρησκευτικά, οικολογικά ή άλλα χαρακτηριστικά. Αξίζει να σημειωθεί ότι, μπορούμε να παρατηρήσουμε τη γέννηση και την πορεία των κινημάτων παρακολουθώντας τις δράσεις των πολιτών.

Κάθε κίνημα έχει δικό του κύκλο δημιουργίας, ανάπτυξης, ζωής και διάλυσης, διότι επηρεάζεται από τις διαφορετικές οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της κάθε εποχής. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, ότι τα κοινωνικά κινήματα έχουν ευμετάβλητο χαρακτήρα. Όμως, πώς μπορούμε να ορίσουμε με τον καταλληλότερο τρόπο τα κοινωνικά κινήματα;

Γενικά, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι τα κοινωνικά κινήματα:

  • δημιουργούνται όταν αναπτύσσεται μια δυσαρέσκεια και οι θεσμοί δεν έχουν την ευελιξία να ανταποκριθούν.
  • έχουν συγκρουσιακή συλλογική δράση και στόχος τους είναι να προωθήσουν ή να αποτρέψουν την κοινωνική αλλαγή ή να προωθήσουν ένα συλλογικό συμφέρον.
  • οι δρώντες συνειδητοποιούν το πρόβλημα, το αναγνωρίζουν και ταυτίζονται μαζί με άλλους για να το αντιμετωπίσουν. Ναι μεν κρατούν την αυτονομία τους, αλλά αγωνίζονται συλλογικά για την υλοποίηση κοινών στόχων. Διότι, ένας ατομικός δρών δεν μπορεί να εκπροσωπήσει το σύνολο του κινήματος. Παράλληλα, γίνονται συνεχείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των ομάδων και των οργανώσεων.
  • είναι έλλογες πράξεις που στοχεύουν σε αναγκαίες αλλαγές.
  • χαρακτηρίζονται από δεσμούς αλληλεγγύης και εμπιστοσύνης.
  • η διαμαρτυρία είναι μείζον εργαλείο άσκησης πίεσης και έχει σημαντικό ρόλο στη δομή και στη στρατηγική των Κοινωνικών κινημάτων.

Στην Ελλάδα, την δεκαετία του 1970, εμφανίστηκαν τα Νέα Κοινωνικά Κινήματα, τα οποία είχαν ως στόχο να αντιμετωπίσουν τις νέες κοινωνικοπολιτικές διαφορές. Τα Νέα Κοινωνικά Κινήματα δεν εστίαζαν σε υλιστικές αξίες όπως είναι η αύξηση των μισθών αλλά σε θέματα που αφορούσαν την ποιότητα ζωής. Επίσης, δεν αποτελούσαν εκφραστή μιας συγκεκριμένης ομάδας, αλλά αφορούσαν το σύνολο της κοινωνίας. Έτσι, δεν μπορούσαν να χαρακτηριστούν με βάση τις υπάρχουσες πολιτικές και οικονομικές διαφορές, για παράδειγμα ως Αριστερά ή Δεξιά κοινωνικά κινήματα. Αποτελούνταν κυρίως από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα και άσκησαν κριτική στην αναπτυξιακή λογική των δυτικοευρωπαϊκών κοινωνιών και στο κράτος πρόνοιας.

Σύμφωνα με τα ΝΚΚ, το κράτος πρόνοιας λειτουργούσε βασισμένο στην οικονομική ανάπτυξη. Έτσι, έθεσαν μια σειρά από νέα κοινωνικά αιτήματα, τα οποία αναδείκνυαν την κοινωνική ταυτότητα αλλά και την προσωπική αυτονομία των ατόμων. Επιπρόσθετα, ασχολήθηκαν με θέματα όπως η εμπορευματοποίηση, η εκβιομηχάνιση, η καταστροφή του περιβάλλοντος ο καταναλωτισμός και η γραφειοκρατία. Στόχος τους ήταν να προστατέψουν τα δικαιώματα μέσα στο πλαίσιο μια ευρύτερης πλουραλιστικής κοινότητας.

Παράλληλα, υιοθέτησαν μικρά ευέλικτα σχήματα, όπου εκεί τα άτομα μπορούσαν να διαμορφώσουν την κοινωνική τους ταυτότητα αλλά και να διατηρήσουν την προσωπικότητα τους. Επιπλέον, σημαντικό στοιχείο της οργάνωσης τους ήταν η έλλειψη των ιεραρχικών δομών. Ταυτόχρονα, στέκονταν απέναντι από τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας διότι, όπως υποστηρίζαν, αυτό οδηγούσε προς την ολιγαρχία του Michels.[1] Τα ΝΚΚ προσπαθούσαν να στηρίζονται στην άμεση Δημοκρατία. Όμως, αυτό δεν είναι πάντα εφικτό διότι πολλές φορές η δράση τους υπονομευόταν από τις άτυπες μορφές ιεραρχίας.

Η κοινωνία των πολιτών, αποτελεί το βασικό τόπο δράσης των ΝΚΚ αλλά και στο στόχο της πολιτικής τους. Όμως, το γεγονός ότι η δράση των ΝΚΚ στηριζόταν στη κοινωνία των πολιτών δεν την καθιστούσε πάντα ορατή στη δημόσια σφαίρα. Για αυτό, σημαντικός σύμμαχος των ΝΚΚ ήταν τα ΜΜΕ, τα οποία βοηθούσαν να γίνουν ευρέως γνωστά τα αιτήματα τους. Αξίζει να αναφερθεί ότι, η δράση των ΝΚΚ είχε παραμείνει στα όρια του έθνους-κράτους και δεν είχε συγκροτηθεί ένα υπερεθνικό επίπεδο δράσης λόγω της παγκοσμιοποίησης. Μόνη εξαίρεση αποτέλεσε το κίνημα ειρήνης, όπου κινητοποιήθηκαν πολλές χώρες.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Κατηγορίες ευρύτερης Κοινωνίας Πολιτών στην Ελλάδα

Σύμφωνα με τον παραπάνω πίνακα, τα μεγαλύτερα ποσοστά αφορούσαν τις κατηγορίες: κοινότητες-γειτονιές με 22%, τέχνες- μουσεία με 20% και ανθρώπινα δικαιώματα με 12%. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία, στην εποχή της οικονομικής κρίσης, πολλοί άνθρωποι αποφάσισαν να δράσουν τοπικά, σε επίπεδο γειτονιάς- κοινότητας, με σκοπό να βοηθήσουν και να προσφέρουν σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Επίσης, συμπεραίνουμε ότι στην Ελλάδα, η κοινωνία πολιτών δραστηριοποιόταν γύρω από δύο βασικές κατηγορίες: τους πολιτισμικούς και τους ανθρωπιστικούς φορείς. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης εμφανίστηκαν πολλές τοπικές συλλογικότητες που αποτελούν περίπου το 10% του συνόλου των φορέων της κοινωνίας των πολιτών.[2]

ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Η γεωγραφική κατανομή των φορέων

Με βάση τον παραπάνω πίνακα, μεγαλύτερη πυκνότητα των φορέων σημειώθηκε στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Περίπου το 50% των φορέων βρισκόταν και δραστηριοποιούταν εκεί. Αυτό που μπορούμε να συμπεράνουμε είναι ότι οι συγκεκριμένοι φορείς αποτελούσαν αστικό φαινόμενο.

Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι η κοινωνία των πολιτών αποτελεί ένα χώρο αυτό-οργάνωσης των πολιτών και ταυτίζεται με τις ελευθερίες που έχουν οι πολίτες, εντός ενός συμμετοχικού μοντέλου δημοκρατίας, οι οποίοι δρουν ως αυτόνομα υποκείμενα. Από τον ορισμό αυτό αποκλείονται οι όροι της οικονομίας και της πολιτικής, οι οποίοι έχουν ιεραρχική δομή. Ο ιστορικός κύκλος των ΝΚΚ έκλεισε στο τέλος της δεκαετίας του 1980 με τη θεσμοποίηση των κινημάτων. Σήμερα, τις νέες μορφές συλλογικής δράσης αποτελούν οι ΜΚΟ, οι οποίες αντικατέστησαν τα ΝΚΚ και ενδυνάμωσαν την κοινωνία των πολιτών. Οι ΜΚΟ έχουν τη τάση να συνεργάζονται με το κράτος σε αντίθεση με τα ΝΚΚ τα οποία είχαν αντι-συστημικό χαρακτήρα. Τέλος, οι συλλογικές δράσεις των πολιτών προσπαθούν να ξεπεράσουν τα όρια της εθνικής δράσης και τείνουν να διεθνοποιούνται και να συνεργάζονται με στόχο την ανάπτυξη μια νέας παγκόσμιας κοινωνίας των πολιτών για την προάσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων.

 

Διαβάστε Επίσης  Unesco - Πέντε δεκαετίες προώθησης του αλφαβητισμού

Βιβλιογραφία:

Μακρυδημήτρης, Α., ‘’Κράτος και κοινωνία των πολιτών’’, Αθήνα, Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, 2003.

Μουζέλης, Ν., Παγουλάτος, Γ., ‘’Κοινωνία πολιτών και ιδιότητα του πολίτη στην Μεταπολεμική Ελλάδα’’, Ελληνική επιθεώρηση της πολιτικής επιστήμης, τεύχος 22

McCarthy, J. and Zald, M., 1977, ‘’Resource mobilization and social movements: A Partial Theory’’, American Journal of Sociology

Οlson, Μ., ‘’Η λογική της συλλογικής δράσης’’, Αθήνα, εκδόσεις Παπαζήση, 1991

———————————————————–

[1] Μ. Σημίτη, ‘’Κοινωνία των πολιτών: Νέες μορφές συλλογικής δράσης’’, ‘’ΣΠΟΥΔΑΙ’’, τόμος 52, τεύχος 4ο , 2002, Πανεπιστήμιο Πειραιώς, σελ.  169

[2] Για το ζήτημα του εθελοντισμού στην Ελλάδα, βλ. Παναγιωτοπούλου &Παπλιάκου (2007), Σωτηρόπουλος (2007), καθώς και τη ‘’Μελέτη για την αποτύπωση της τρέχουσας κατάστασης του εθελοντισμού στην Ελλάδα (2012), η οποία διεξήχθη για λογαριασμό της ΓΓΝΓ, στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Έτους Εθελοντισμού 2011.

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!