Καστοριάδης και Ντερριντά – Από τη θέσμιση στην αποδόμηση και πάλι πίσω: συνολοταυτιστική λογική, λογοκεντρισμός και φαντασία

Μηνάς Βλάχος *

Παρίσι, 27 Αυγούστου 1967, ο Καστοριάδης γράφει στον Ντερριντά: «Εντυπωσιάστηκα και προβληματίστηκα διαπιστώνοντας πόσο οι απόψεις μου – και μάλιστα σε ορισμένα καθοριστικής σημασίας σημεία – συγκλίνουν με τις δικές σας αλλά και πόσο αποκλίνουν σε άλλες περιπτώσεις (…) υπάρχουν έτσι οι καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις για ένα γόνιμο διάλογο» (Αρχεία IMEC).

Πράγματι πρόκειται για τους δύο στοχαστές που θεματοποίησαν με τον πιο εμβληματικό τρόπο τις δυστοπίες της κληρονομημένης μεταφυσικής αλλά και τη δυνατότητα εξόδου από αυτήν (ποτέ απολύτως πραγματοποιήσιμης). Πολύ αδρά, ο Ντερριντά εντοπίζει το κλοιό της μεταφυσικής στη θέσμιση του Είναι ως «μεταφυσική της παρουσίας», ήτοι ένα σύστημα ανελαστικών διχοτομήσεων (κοσμικό / μη κοσμικό, ιδεατό/ μη ιδεατό, υπερβατικό/εμπειρικό, μέσα/ έξω κ.α.), όπου λαμβάνει χώρα η καταστολή, ως «εκπεσμένη δευτερογένεια», των όρων που πλήττουν την υποτιθέμενη φυσική και αυθόρμητη εγγύτητα εις εαυτόν, την παρουσία (ως είδος, υπόσταση, ουσία, cogito κ.α.).

 

 

Από τη πλευρά του ο Καστοριάδης θα δηλώσει εμφατικά πώς, εδώ και 25 αιώνες, η ελληνοδυτική σκέψη συγκροτείται, αναπτύσσεται, διευρύνεται, εκλεπτύνεται πάνω σε αυτή τη θέση: Είναι σημαίνει είναι κάτι το καθορισμένο. Πυρήνας αυτής της καθοριστικότητας είναι η συνολοταυτιστική λογική που οργανώθηκε πάνω στην καταστολή της φαντασίας και των μαγματικών παραστασιακών ροών της. Έτσι η προβληματική του Είναι ως παρουσίας, που εκκινεί από τον Χάιντεγγερ, ελέγχεται από τον Καστοριάδη ως θεμελιωμένη αλλά παράγωγη. Συνεπώς ο λογοκεντρισμός ως καθορισμός του Είναι του όντος ως παρουσίας απολήγει στη συνολοταυτιστική λογική του Είναι ως καθοριστικότητας.

Δεν είναι ασφαλώς τυχαίο πως στις μείζονες αποδομητικές αναγνώσεις του Ντερριντά των θεμελιωδών κειμένων της δυτικής μεταφυσικής (Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Ρουσσώ, Χέγκελ, Χάιντεγγερ, Χούσσερλ, Σωσσύρ, Μαρξ) η φαντασία αναδεικνύεται ως ο απορρυθμιστικός παράγοντας που καταστέλεται προς όφελος μιας παρουσίας αυστηρά καθορισμένης. Ενδεικτικά, ήδη η έννοια της differance (ο πολιορκητικός κριός της αποδόμησης, η αποϊδιοποιούσα εργασία της διαφοράς που αναβάλλει την παρουσία) σχηματίζεται ακριβώς ως αναίρεση της απόπειρας του Χούσσερλ να συλλάβει τη μη αναγώγιμη αντίληψη ενός αυθεντικού και καταγωγικού παρόντος αποκεκαθαρμένου από την ανα-παραστατικότητα της φαντασίας. Θα τεθούν συνεπώς υπό διερώτηση οι διασυνδέσεις συνολοταυτιστικής λογικής, λογοκεντρισμού και φαντασίας.

 

* Ο Μηνάς Βλάχος είναι απόφοιτος του τμήματος Κοινωνιολογίας του Πάντειου Πανεπιστημίου και του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας του ιδίου τμήματος.

 

Πηγή: Συνέδριο: Κορνήλιος Καστοριάδης, 20 χρόνια μετά, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βιβλίο Περιλήψεων.

Διαβάστε Επίσης  Χάνα Άρεντ: Η διάκριση βίας-δύναμης

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!