Λίγα λόγια για την έννοια της ψυχολογικής ροής

του Οδυσσέα Διαμάντη

Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες έννοιες της Θετικής Ψυχολογίας είναι η έννοια της ψυχολογικής ροής (flow). Ο ψυχολόγος Mihaly Csikszentmihalyi έχει κάνει έρευνες δεκαετιών πάνω στο συγκεκριμένο φαινόμενο.  Ως ψυχολογική ροή ορίζεται η διανοητική κατάσταση όπου το άτομο επικεντρώνει πλήρως την προσοχή του σε μια απαιτητική εκτελούμενη δραστηριότητα δίχως να αποσπάται από άλλα εξωτερικά ερεθίσματα και εμπλέκεται σε αυτήν ενεργητικά και ευχάριστα έχοντάς την ως αυτοσκοπό. Κατά την διάρκεια της εμπειρίας ροής αλλάζει η αίσθηση του ατόμου για τον χώρο και τον χρόνο, ενώ παράλληλα βιώνει πολύ έντονα θετικά συναισθήματα. Ο Csikszentmihalyi (1990) περιγράφει την ψυχολογική ροή ως «βέλτιστη εμπειρία» (optimal experience). Συνέπεια της ψυχολογικής ροής είναι η βίωση πολύ έντονων θετικών συναισθημάτων.

O Mihaly Csikszentmihalyi είχε ασχοληθεί κατά την δεκαετία του 1960 με την δημιουργικότητα και, ειδικότερα, με το παιδικό παιχνίδι, το οποίο αποτελεί μία σαφώς διασκεδαστική διαδικασία όπου ασκείται έλεγχος πάνω σε αντικείμενα από τα παιδιά (Csikszentmihalyi & Lebuda, 2017). Η καλλιτεχνική δημιουργία υπήρξε, επίσης, σημαντικός τομέας έρευνας για τον ουγγρικής καταγωγής ψυχολόγο (Csikszentmihalyi & Getzels, 1971). Ιδιαίτερη εντύπωση είχε δημιουργηθεί στον Csikszentmihalyi από το γεγονός ότι οι καλλιτέχνες, ιδίως οι ζωγράφοι έμοιαζαν να απορροφώνται πλήρως από την δραστηριότητά τους, σε σημείο να μην τρώνε ή να στερούνται τον ύπνο τους. Σταδιακά, ο Csikszentmihalyi προχώρησε στην συμπερίληψη και άλλων ομάδων του πληθυσμού στην έρευνά του, όπως σκακιστών, ορειβατών, χορευτών κ.ο.κ.

Όλοι περιέγραφαν με τον ίδιο τρόπο την συνθήκη βέλτιστης εμπειρίας σαν ένα ποτάμι που τους παρασύρει στην ροή του και ανέφεραν την ευχαρίστηση και την ολοκλήρωση που ένιωθαν κατά την εμπλοκή τους στην εκάστοτε δραστηριότητα. Έτσι, προέκυψε και το όνομα «ροή» (Nakamura & Csikszentmihalyi, 2014) . Έκτοτε, η ψυχολογική ροή έχει μελετηθεί πάρα πολύ στους χώρους της εργασίας, της εκπαίδευσης, της υγείας, του αθλητισμού, της αναψυχής, της Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και σε πεδία όπως ο σχεδιασμός διαδικτυακών εφαρμογών και η χρήση του Διαδικτύου (Csikszentmihalyi, & LeFevre, 1989 · Chen, Wigand & Nilan, 1999· Σεριγιάννη, Καρακασίδου, 2011 · Shernoff, Csikszentmihalyi, Schneider, & Shernoff, 2014).

Η ψυχολογική ροή δεν μπορεί να επιτευχθεί κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Βασικό στοιχείο αποτελεί η υποκειμενική αντίληψη του ατόμου για την ύπαρξη ή μη ισορροπίας μεταξύ των ικανοτήτων αυτού και του βαθμού πρόκλησης του εκάστοτε έργου. Η υποκειμενική αξιολόγηση ικανοτήτων και προκλήσεων ως υψηλών και άνω του μέσου όρου καταδεικνύει ένα άτομο σε κατάσταση ψυχολογικής ροής. Διαφορετικά, το άτομο μπορεί να βιώνει ανία, χαλάρωση ή άγχος.

(Csikszentmihalyi & Cskszentmihalyi, 1988)

 

Η ψυχολογική ροή παρουσιάζει εννέα χαρακτηριστικά (Σεριγιάννη, Καρακασίδου, 2011) :

 

α) την προαναφερόμενη υποκειμενική ισορροπία ικανοτήτων-πρόκλησης,

β) την συγχώνευση δράσης και επίγνωσης, με αυτοματοποίηση της διαδικασίας,

γ)  την σαφήνεια των στόχων και των απαιτήσεων της δραστηριότητας,

δ) την άμεση ανατροφοδότηση για την πορεία της δραστηριότητας, δίχως ανάλυση ή σκέψη,

ε) την συγκέντρωση στο επιτελούμενο έργο,

στ) την αίσθηση του ελέγχου,

ζ) την απώλεια της αυτοσυνειδητότητας, με πλήρη συγχώνευση του ατόμου με το περιβάλλον του,

η) τον μετασχηματισμό της εμπειρίας και της διάρκειας του χρόνου

θ) την αυτοτελή εμπειρία, την απόρροια όλων των ανωτέρω, η οποία περιγράφεται μια αίσθηση βαθύτατης απόλαυσης που καθιστά την δραστηριότητα αυτοσκοπό (Csikszentmihalyi, 1990).

 

Υπάρχουν κάποιες σαφείς προϋποθέσεις για να βιωθεί η ψυχολογική ροή. Η εκάστοτε δραστηριότητα πρέπει να είναι δομημένη, να έχει σαφείς στόχους εκ των προτέρων, να επιτρέπει έλεγχο της καταβαλλόμενης προσπάθειας. Η ισορροπία των ικανοτήτων του ατόμου με τις προκλήσεις της δραστηριότητας κρίνεται ως σημαντική .

Παράλληλα, χρειάζονται η εστίαση στο παρόν δίχως άλλες έγνοιες και η υπέρβαση του εαυτού (Σεριγιάννη, Καρακασίδου, 2011). Τα άτομα παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ως προς την ικανότητα βίωσης ψυχολογικής ροής αναλόγως παραγόντων όπως του οικογενειακού υποβάθρου, της δομής της προσωπικότητάς τους, του τρόπου επεξεργασίας της πληροφορίας, της ικανότητας συγκέντρωσης, του είδους των κινήτρων. 

Το φαινόμενο της έλλειψης διαχωρισμού μεταξύ υποκειμένου-αντικειμένου στην συνείδηση, πριν την εμφάνιση του όρου της ψυχολογικής ροής στην Ψυχολογία, ήταν αντικείμενο αναφοράς στις ανατολικές θρησκείες και σε διάφορες μυστικιστικές παραδόσεις. Ωστόσο, με την μελέτη της ψυχολογικής ροής ξεκίνησε μια συστηματική και ορθολογική έρευνα επί της ανθρώπινης δημιουργικότητας, του οφέλους που έχει αυτή για τον ανθρώπινο ψυχισμό και τον ρόλο της στην καλλιέργεια του εαυτού.

———————————-

Βιβλιογραφία

 

Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. New York: Harper & Row.

Csikszentmihalyi, M. & Csikszentmihalyi I.S. (1988). Oprtimal experience: Psychological studies of flow in consciousness. Cambridge: Cambridge University Press

Csikszentmihalyi, M., & Getzels, J. W. (1971). Discovery-oriented behavior and the originality of creative products: A study with artists. Journal of personality and social psychology19(1), 47.

Csikszentmihalyi, M., & LeFevre, J. (1989). Optimal experience in work and leisure. Journal of personality and social psychology56(5), 815.

Csikszentmihalyi, M., & Lebuda, I. (2017). A Window Into the Bright Side of Psychology: Interview With Mihaly Csikszentmihalyi. Europes Journal of Psychology13(4), 810. ( Στα ελληνικά στην ηλεκτρονική διεύθυνση socialpolicy.gr/2017/12/ Μετάφραση: Οδυσσέας Διαμάντης)

Chen, H., Wigand, R. T., & Nilan, M. S. (1999). Optimal experience of web activities. Computers in human behavior15(5), 585-608.

Nakamura, J., & Csikszentmihalyi, M. (2014). The concept of flow. In Flow and the foundations of positive psychology (pp. 239-263). Springer Netherlands.

Σεριγιάννη, Χ.,  Καρακασίδου, Ε. (2011) . Ψυχολογική ροή. Στο Α. Σταλίκας & Π. Μυτσκίδου (επιμ.), Εισαγωγή στην Θετική Ψυχολογία (σελ.87-96). Εκδόσεις: Τόπος. Αθήνα

Shernoff, D. J., Csikszentmihalyi, M., Schneider, B., & Shernoff, E. S. (2014). Student engagement in high school classrooms from the perspective of flow theory. In Applications of Flow in Human Development and Education (pp. 475-494). Springer Netherlands.

 

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!