Ο ρόλος της δημιουργικής φαντασίας στη συγκρότηση της πραγματικότητας: Καντ, Καστοριάδης

Αναπλιώτης Νίκος*

Αντικείμενο της παρουσίασης μας είναι η δημιουργική φαντασία στο έργο του Καντ και του Καστοριάδη. Η φαντασία γίνεται αντικείμενο διερεύνησης ως προς το ρόλο της στη συγκρότηση της σχέσης υποκειμένου και πραγματικότητας. Η φαντασία είναι οργανώτρια της υποκειμενικής εμπειρίας στο βαθμό που ως θεμελιακή βάση της δομής του υποκειμένου συνθέτει και σχηματίζει παραστάσεις μορφώνοντας το πραγματικό.

Εδώ έγκειται η συμμορφία των δύο μοντέλων, παρόλο που η ριζική φαντασία παρεκκλίνει από την υπερβατολογική λόγω του ριζικότερου χαρακτήρα που της αποδίδει ο Καστοριάδης, αφού την αποσπά από την εγώ-λογική και σολιψιστική προοπτική της καντιανής γνωσιολογίας και την αναδεικνύει ως απεικονιστική των εκάστοτε κοινωνικοϊστορικών μορφών. Η δημιουργική σύνθεση της υπερβατολογικής φαντασίας συνιστά προϋπόθεση των εμπειρικών συνθέσεων και όργανο κατοχύρωσης της αντικειμενικότητας των κατηγοριών.

Οι εντυπώσεις είναι το υλικό της γνώσης που προσλαμβάνεται παθητικά και συντίθεται στη βάση των κατηγοριών και των καθαρών μορφών της εποπτείας. Η αισθητικότητα, αντίθετα από ό,τι πίστευε ο Καντ, ανήκει στη φαντασία. Δεν υφίσταται δεκτικότητα των εντυπώσεων καθώς η αισθητικότητα είναι δημιουργία μορφών από ένα σοκ το οποίο δεν προσλαμβάνεται ως τέτοιο αλλά εικονίζεται – γιγνώσκεται εφόσον δημιουργηθεί ως παράσταση από και για το υποκείμενο. Οι εικόνες και το φυσικό αντιληπτό συνιστούν το μεθεκτικό παραστασιακό στήριγμα των φαντασιακών σημασιών (συμβολική σχέση).

Αυτές δεν έχουν ως φορέα ένα υποκείμενο παρά επειδή φέρονται από τη γλώσσα, η οποία δομεί, εκκοινωνίζοντας-επικαλύπτοντας παρά επειδή φέρονται από τη γλώσσα, η οποία δομεί, εκκοινωνίζοντας-επικαλύπτοντας μέρος της ψυχής, έναν τόπο άλλο του α-κοινωνικού μονήρους πυρήνα του πρωταρχικού υποκειμένου, την υποκειμενική κοινωνική πραγματικότητα.

Το εκάστοτε «πραγματικό» θεσμίζεται ως τέτοιο, ώστε τα άτομα να μπορούν ανακλαστικά να αναφερθούν μέσω της έκφρασης σε «αντιληπτά πράγματα», η οποία τους αποδίδει οντολογική πυκνότητα και πραγματοποιημένη συστατικότητα. Τα σημεία λειτουργούν ως όροι επισήμανσης και διαχωρισμού μέσα στον παραστασιακό ρου ορισμένων παραστάσεων, οι οποίες σε μια ανακλαστική ανάλυση διαφαίνονται ως «αντικείμενο» ή «πράγμα εξωτερικό» και «ανεξάρτητο» του παραστασιακού ρου που είναι το υποκείμενο.

 

* Ο Νίκος Αναπλιώτης είναι υποψήφιος διδάκτωρ Φιλοσοφίας. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στη γνωσιολογία (Καντ και Χέγκελ) και στη σύγχρονη κοινωνική και πολιτική θεωρία με έμφαση στο έργο του Κ. Καστοριάδη.

 

Πηγή: Συνέδριο: Κορνήλιος Καστοριάδης, 20 χρόνια μετά, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βιβλίο Περιλήψεων.

Διαβάστε Επίσης  Χάνα Άρεντ: Η διάκριση βίας-δύναμης

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!