Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας και ο ρόλος της στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου

Κωστούλας Κωνσταντίνος

Προπτυχιακός Φοιτητής Κοινωνικής Πολιτικής Παντείου Πανεπιστημίου

Η ίδρυση της ΔΟΕ

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) ιδρύθηκε το 1919, μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών. Κύρια όργανά της ορίστηκαν η Διεθνής Συνδιάσκεψη που αποτελούνταν από δύο απεσταλμένους της κυβέρνησης κάθε κράτους μέλους και από έναν εκπρόσωπο των εθνικών εργατικών και εργοδοτικών οργανώσεων, το κυβερνόν σώμα που συγκροτήθηκε κατά την ιδρυτική Συνδιάσκεψη της Ουάσιγκτον από δώδεκα αντιπροσώπους κρατών και από έξι εκπροσώπους εργατών και εργοδοτών και, τέλος, το Διεθνές Γραφείο Εργασίας (ΔΓΕ), που αποτέλεσε το πλέον δραστήριο και γνωστό εκτελεστικό όργανο του οργανισμού.

Τρεις ήταν οι κύριοι παράγοντες που συντέλεσαν στην δημιουργία της ΔΟΕ. Πρώτον, η συνεργασία κατά τη διάρκεια του πολέμου της μετριοπαθούς πτέρυγας του εργατικού κινήματος (υποστήριζε την ειρηνική και σταδιακή κατάργηση του καπιταλισμού μέσω μεταρρυθμίσεων που θα βελτίωναν τις σχέσεις των εργαζομένων) με τις κυβερνήσεις των συμμαχικών χωρών. Δεύτερον, η ενίσχυση μιας εναλλακτικής διαδικασίας αντιμετώπισης των εργατικών ζητημάτων μέσω της συνεργασίας των τάξεων απέναντι στις μεταπολεμικές πολιτικές εξελίξεις. Τέλος, η ανάγκη διεθνούς διακανονισμού των προβλημάτων εργασίας ώστε να αποφευχθεί ο οικονομικός ανταγωνισμός που στηριζόταν στην εργατική δύναμη και κατά συνέπεια η υπονόμευση των κατακτήσεων στις αναπτυγμένες χώρες.

Στόχος του ΔΓΕ ήταν η καθιέρωση ενός κώδικα εργατικής νομοθεσίας και η προώθηση μιας διαδικασίας λύσης των εργατικών ζητημάτων μέσω αμοιβαίων συμβιβασμών εργατικών συνδικάτων, εργοδοτικών οργανώσεων και κράτους. Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι χρησιμοποίησε τις διεθνείς συμβάσεις εργασίας, τις διεθνείς συνδιασκέψεις που τις προετοίμαζαν, μια σειρά ηθικών πιέσεων και παρεμβάσεων για την επικύρωσή τους αλλά και την τεχνική βοήθεια που προσέφερε μέσω της πληροφόρησης και της επεξεργασίας νομοθετημάτων σε χώρες μέλη. Με αυτές τις λειτουργίες, ο διεθνής οργανισμός απέκτησε δική του δυναμική που αποσκοπούσε στην διεύρυνση των δυνατοτήτων παρέμβασής του σε κάθε χώρα, επομένως και στην ενίσχυση του διεθνούς του ρόλου. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως το ΔΓΕ αποτέλεσε το μοναδικό από τους οργανισμούς που ιδρύθηκαν μετά τον Α’ Π.Π. και ανήκαν στο σύστημα θεσμών της Κοινωνίας των Εθνών, που επέζησε και μετά τον Β’ Π.Π..

Διαβάστε Επίσης  Η οπτική των έμφυλων νορμών για την βελτίωση των προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας

Η Επιρροή του ΔΓΕ στην Ελλάδα

Η ίδρυση της ΔΟΕ συνέπεσε στην Ελλάδα με μια περίοδο, που χάρις στην ανάπτυξη της βιομηχανίας κατά τον πόλεμο, στο διπλασιασμό του εθνικού εδάφους και στην επέκταση στην Ανατολική Θράκη και στη Μικρά Ασία, χαρακτηριζόταν από ένταση των προσδοκιών για ένα εύρωστο οικονομικά μέλλον. Σε αυτή τη νέα Μεγάλη Ελλάδα, λοιπόν, η προστατευτική εργατική πολιτική θα έπρεπε να έχει τη θέση της.

Υπό αυτό το πρίσμα, αλλά και εξαιτίας της πολιτικής του Βενιζέλου να ενισχύσει το ρεφορμιστικό συνδικαλιστικό κίνημα ώστε να προστατέψει την εργατική τάξη από τον κομμουνισμό, όπως επίσης και της ανάγκης η χώρα να είναι συνεπής ως προς τις διεθνείς της υποχρεώσεις λόγω της λεπτής διπλωματικής της θέσης μετά την ανάληψη της εντολής για τη Μικρά Ασία, η στάση της Ελλάδας κατά το πρώτο στάδιο λειτουργίας του ΔΓΕ ήταν τέτοια που ώθησε τον διευθυντή του να χαρακτηρίσει την Ελλάδα ως «χώρα που προσφέρεται να ακολουθήσει τις υποδείξεις μας και στην οποία μπορούμε να εμφανιστούμε σαν ο προωθητής όλης της κοινωνικής πολιτικής».

Ακριβέστερα, αφορμή των εγκωμιαστικών σχολίων υπήρξε η προθυμία της κυβέρνησης Βενιζέλου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της απέναντι στο ΔΓΕ επικυρώνοντας τις έξι συμβάσεις που ψηφίστηκαν στην ιδρυτική συνδιάσκεψη της Ουάσιγκτον, τη στιγμή μάλιστα που χώρες όπως η Γαλλία πρόβαλλαν αντιδράσεις και πρότειναν μια διαδικασία διμερών συμβάσεων με άλλες χώρες. Βέβαια, όπως αναφέραμε και προηγουμένως η στάση αυτή αποτελούσε μάλλον μια επιλογή στηριγμένη σε διπλωματικές σκοπιμότητες σε σχέση με την στήριξη του διεθνούς παράγοντα και ιδιαίτερα του θεσμικού συμπλέγματος γύρω από την ΚΤΕ και λιγότερο αποτέλεσμα ενός ειλικρινούς κοινωνικού προσανατολισμού.

Το αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης για σταδιακή εφαρμογή της σημαντικότερης διεθνούς σύμβασης που ψηφίστηκε κατά την πρώτη συνδιάσκεψη, έγινε δεκτό. Αυτή αφορούσε την εφαρμογή του οκτάωρου (Σύμβαση αρ.1, για τη διάρκεια εργασίας στη βιομηχανία). Από την άλλη , η επίσημη προσχώρηση στις συμβάσεις δεν συνεπαγόταν βέβαια και την εφαρμογή τους. Οι επικυρώσεις συνήθως δεν συμπληρώνονταν με τα απαραίτητα διατάγματα και δεν εφαρμόζονταν, ενώ στους κόλπους του ΔΓΕ φανερή ήταν η εντύπωση πως στην Ελλάδα θεωρούσαν την πράξη της επικύρωσης ως απλή εκδήλωση καλής θέλησης χωρίς να βιάζονται να προσαρμόσουν την εθνική νομοθεσία στις συμβάσεις. (Λιάκος, 1992, 1993)

Παρόλα αυτά η πρώτη περίοδος λειτουργίας του ήταν η πιο καρποφόρος σε σχέση με την επιρροή του ΔΓΕ στην Ελλάδα καθώς η υπογραφή των διεθνών συμβάσεων του 1920 αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς ανάπτυξης της κοινωνικής πολιτικής, μαζί με τις νομοθετικές πρωτοβουλίες του 1911-1915 και τη δημιουργία των κοινωνικών ασφαλίσεων κατά τη δεκαετία του 1930. Στις επόμενες περιόδους η επιρροή του ΔΓΕ θα μειωθεί, τόσο εξαιτίας της απροθυμίας των κυβερνήσεων των Λαϊκών όσο κυρίως λόγω του προσφυγικού προβλήματος, της ανώμαλης πολιτικής κατάστασης και της πολυδιάσπασης του συνδικαλιστικού κινήματος. Σποραδικές αναθερμάνσεις του ενδιαφέροντος θα παρατηρούνται με αφορμή σκοπιμότητες όπως η χορήγηση νέων δανείων από την ΚΤΕ για την προσφυγική αποκατάσταση (1927), αλλά η αδυναμία συμμόρφωσης της Ελλάδας θα συνεχίζεται και θα επιφέρει την καταγγελία της ελληνικής κυβέρνησης τον Ιούνιο του 1929, κατά τη συζήτηση του απολογισμού της επιτροπής ειδικών που είχε καθήκον να εξετάζει τις ετήσιες εκθέσεις που έστελναν οι κυβερνήσεις–μέλη αναφορικά με την επικύρωση των διεθνών συμβάσεων.  Οι κύριες κατηγορίες εναντίον της Ελλάδας αφορούσαν την παραβίαση του οκτάωρου και την κατάχρηση της παιδικής εργασίας, ενώ στηλιτευόταν επίσης και η ανεπάρκεια της επιθεώρησης εργασίας.

Ωστόσο, οι δίαυλοι ανάμεσα στο Βενιζέλο και στο ΔΓΕ, θα παραμείνουν ανοικτοί και κατά την περίοδο 1928-1932, με τη βοήθεια τόσο στελεχών της διοίκησης, όσο και της ρεφορμιστικής ηγεσίας της ΓΣΕΕ. Αποτέλεσμα θα είναι η βοήθεια τεχνοκρατών του ΔΓΕ τόσο για την αναδιάρθρωση των υγειονομικών υπηρεσιών, όσο κυρίως για την προετοιμασία θέσπισης των κοινωνικών ασφαλίσεων. Σε αυτό το σημείο, μπορούμε να σημειώσουμε την ώθηση που προσέφερε το ΔΓΕ στην προσπάθεια κατοχύρωσης των κοινωνικών ασφαλίσεων που συναντούσε ποικίλες αντιδράσεις από διάφορους κύκλους. Η ώθηση αυτή αφορούσε τη δημιουργία ευνοϊκού κλίματος υπέρ των κοινωνικών ασφαλίσεων υποδεικνύοντας ότι ενισχύουν την παραγωγικότητα και αποτελούν αντίδοτο στους χαμηλούς μισθούς ιδιαίτερα σε περίοδο κρίσης.

Διαβάστε Επίσης  Οι κοινωνικοί καθοριστικοί παράγοντες της υγείας

Οι διεθνείς συμβάσεις

Σε σχέση με τις κυρωθείσες από τη χώρα μας διεθνείς συμβάσεις εργασίας, θα παρατηρούσαμε πως από τις 52 συμβάσεις που ψηφίστηκαν στις 20 πρώτες συνδιασκέψεις από το 1919 ως το 1936, από τη χώρα μας επικυρώθηκαν 17, ενώ οι πρώτες έξι (οι πλέον σημαντικές) επικυρώθηκαν, όπως είδαμε και προηγουμένως, τον ίδιο χρόνο που ψηφίστηκαν.

Από τις 17 επικυρωμένες συμβάσεις οκτώ καθιέρωναν εντελώς νέους κανόνες για τους οποίους δεν υπήρχε προηγούμενη πρόβλεψη στην ελληνική νομοθεσία και αφορούσαν το οκτάωρο, τα μέτρα για την αντιμετώπιση της ανεργίας, το κατώτατο όριο ηλικίας στη ναυτιλία και όλες τις υπόλοιπες που αποσκοπούσαν στην προστασία των ναυτεργατών. Από τις υπόλοιπες, επτά συμβάσεις  τροποποίησαν την προηγούμενη νομοθεσία επεκτείνοντας την παρεχόμενη προστασία και δύο που αφορούσαν στην γυναικεία εργασία δεν επέφεραν καμία τροποποίηση στην σχετική νομοθεσία που είχε καθιερωθεί από το 1912.

Σε γενικές γραμμές, λοιπόν, η Ελλάδα κατείχε μια μέση θέση από την άποψη της επικύρωσης των διεθνών συμβάσεων σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της ΔΟΕ, αποτελώντας λόγω της περιφερειακής της θέσης και της βιομηχανικής της ανάπτυξης που στηριζόταν στην φθηνή εργασία, μια χώρα με στρατηγική σημασία στην προσπάθεια του ΔΓΕ να επεκτείνει το ρόλο του.

 

ΠΗΓΕΣ

Λιάκος, Α. (1993). Εργασία και πολιτική στην Ελλάδα του μεσοπολέμου: το Διεθνές γραφείο εργασίας και η ανάδυση των κοινωνικών θεσμών. Αθήνα: Ιστορικό αρχείο Εμπορικής Τράπεζας Ελλάδος.

Λιάκος, Α. (1992). Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το Διεθνές Γραφείο Εργασίας. Στο Μαυρογορδάτος, Γ. & Χατζηιωσήφ, Χ. (επιμ.). Βενιζελισμός και αστικός εκσυγχρονισμός. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης.

Διαβάστε Επίσης  Οι κοινωνικοί καθοριστικοί παράγοντες της υγείας

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!