Tο «Σοκ του 1968» και η Παγκόσμια Έκρηξη

της Βέρας Καραγιαννίδου    

   

Το σοκ του 1968 είναι ένα κατεξοχήν παγκόσμιο φαινόμενο και ο γεωπολιτικός χάρτης της δεκαετίας περιλαμβάνει γεγονότα που διατρέχουν τον πλανήτη από τη μία άκρη στην άλλη. Συμβάντα ετερόκλητα και ασύμβατα εκ πρώτης όψεως, αλλά εκπληκτικά στον ιστορικό συγχρονισμό τους. Στη ρίζα του μπορεί κανείς να διακρίνει την μεταπολεμική, και ψυχροπολεμική, ισορροπία δυνάμεων, τον πόλεμο στο Βιετνάμ, ένα σύστημα αξιών και μια κουλτούρα «καθωσπρεπισμού» και υποκρισίας. Η δυναμική εισβολή της νεολαίας στο πολιτικό προσκήνιο, το πνεύμα  αμφισβήτησης και κριτικής, το γεγονός ότι η πολιτική αναταραχή δεν ακολούθησε καμία επαναστατική ‘διάταξη’, όπως και το γεγονός ότι η αντίδραση είχε έναν χαρακτήρα καθολικό και αφορούσε ολόκληρο το μεταπολεμικό σύστημα αξιών, αποτέλεσαν χαρακτηριστικά του φαινομένου που σάρωσε τον πλανήτη την δεκαετία του ‘60.  Ο Μάης του ’68 είναι ένα φαινόμενο που διατρέχει όλη την δεκαετία του ’60, και παρότι το Παρίσι βρέθηκε στην καρδιά του, τις απαρχές του πρέπει να τις αναζητήσουμε στην Γερμανία, την Ιταλία, στην Λατινική Αμερική, στις ΗΠΑ, στην μακρινή Κίνα. Ο Μάης του ’68 είναι ένας Μάης Παγκόσμιος .

Στις 3 Μάη στην Γαλλία, εκατοντάδες φοιτητές συγκεντρώνονται στην πλατεία της Σορβόννης, για να διαμαρτυρηθούν για το κλείσιμο του Πανεπιστημίου της Ναντέρ. Οι Αρχές του Πανεπιστημίου της Σορβόννης  καλούν διμοιρίες των ειδικών δυνάμεων, που θα προβούν σε μαζικές συλλήψεις.  Η Λεωφόρος Σεντ Μισέλ θα μετατραπεί σε πεδίο μάχης, η οποία θα λήξει με άγνωστο αριθμό τραυματιών και 600 συλλήψεις. Λίγες μέρες μετά τα γεγονότα, 30.000 φοιτητές και μαθητές θα διαδηλώσουν στο παρισινό Καρτιέ Λατέν, με αιτήματα την απελευθέρωση των συλληφθέντων και την επαναλειτουργία της Σορβόννης. Περαστικοί και διαδηλωτές, σε μια πράξη συμπαράστασης και αλληλεγγύης, θα στήσουν οδοφράγματα και θα δεχτούν την επίθεση της αστυνομίας με δακρυγόνα. Οι συγκρούσεις θα κρατήσουν έως τα ξημερώματα, με απολογισμό 1.000 τραυματιών και 465 συλλήψεων. Η 10η Μάη θα μείνει γνωστή στην Ιστορίας ως «νύχτα των οδοφραγμάτων».   Το Πανεπιστήμιο, με την επαναλειτουργία του, καταλαμβάνεται από τους φοιτητές, ενώ αρχίζουν και οι πρώτες καταλήψεις εργοστασίων από τους εργάτες. Την σκυτάλη στην εξέγερση θα πάρουν 60.000 εργαζόμενοι της Renault σε έξι εργοστάσια της γαλλικής αυτοβιομηχανίας. Έως τις 19 Μάη, οι καταλήψεις θα έχουν επεκταθεί σε 122 εργοστάσια, και σε απεργία θα κατέβουν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, οι εργαζόμενοι στη γαλλική τηλεόραση, στα περιοδικά, τα τυπογραφεία,  οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία. Ακόμα και οι εργολάβοι κηδειών θα κηρύξουν απεργία, με το σύνθημα «Μάλλον δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να πεθάνεις». Στις 22 Μάη, ολόκληρη η Νάντη θα τεθεί υπό τον έλεγχο των εργατών. Στην προσπάθειά της να κατευνάσει τα πνεύματα,    η γαλλική κυβέρνηση υπόσχεται παροχή γενικής αμνηστίας στους απεργούς, με την προϋπόθεση να επιστρέψουν άμεσα στις δουλειές τους, και λίγο αργότερα, ο Ντε Γκολ προχωρά με αντισυνταγματικές μεθόδους σε διάλυση της Βουλής, προκήρυξη εκλογών, και απειλεί με κήρυξη της Γαλλίας σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Κερδίζει στις νόθες εκλογές για να θέσει εκτός νόμου τις ακροαριστερές οργανώσεις.     

Στην Γερμανία, η εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση (APO), ιδρύει στο Βερολίνο, μαζί με το φοιτητικό κίνημα, την Kommune I. Πρόκειται για το πρώτο κοινόβιο με πολιτική άποψη που σχεδιάστηκε για να λειτουργήσει ως εναλλακτική λύση απέναντι στο μοντέλο της μικροαστικής οικογένειας. Στις 11 Απρίλη του ’68, πραγματοποιείται μία από τις μεγαλύτερες οδομαχίες  της μεταπολεμικής Γερμανίας, γνωστή ως «επεισόδια του Πάσχα», με επιθέσεις στα γραφεία της   Bild-Zeitung του μεγιστάνα του γερμανικού Τύπου Άλεξ Σπρίνγκερ, ο οποίος και κατηγορείται για δυσφήμηση του φοιτητικού κινήματος. Αφορμή στάθηκε η δολοφονία του Ρούντι Ντούτσκε, ηγετικής μορφής της γερμανικής φοιτητικής εξέγερσης. Την ίδια περίοδο, ιδρύεται η RAF, ένα από τα αντιπροσωπευτικότερα δείγματα «αντάρτικου πόλεων» της σύγχρονης ιστορίας. Με πρωτεργάτες τους Ουλρίκε Μάινχοφ, Γκούντρουν  Ένσλιν, Αντρέα Μπάαντερ και Χορστ Μάλερ, η οργάνωση παρουσιάζει μια εκρηκτική τετραετή  δράση, έως το τραγικό τους τέλος στα «λευκά κελιά».

Στην Ιταλία, τα πανεπιστήμια στην Πίζα, Μιλάνο, Φλωρεντία, Σιένα, Τορίνο, γίνονται το επίκεντρο των κινητοποιήσεων. Ξεκινούν από τα ζητήματα της καθηγητικής αυθεντίας, του εξεταστικού συστήματος, της χρηματοδότησης των ιδρυμάτων και φτάνουν έως τον ιδεολογικό προσανατολισμό της παρεχόμενης γνώσης. Ο πολύμηνος ιταλικός Μάης εξελίχθηκε σε σκηνικό οξύτατης σύγκρουσης με τις Αρχές. 3.000 ήταν οι ποινικές διώξεις φοιτητών, όπως ανακοινώθηκε από τον υπουργό Παιδείας.

Στη Λατινική Αμερική, πραγματοποιείται πραξικόπημα στον Παναμά, η Μπογκοτά τίθεται σε κατάσταση πολιορκίας, σημειώνονται μαζικές διαδηλώσεις κατά της δικτατορίας στην Βραζιλία και μαζικοί εκτοπισμοί και συλλήψεις ενόψει της επίσκεψης του πάπα Παύλου ΣΤ’. Αφορμή για μαζικότερες κινητοποιήσεις στο Ρίο ντε Τζανέιρο θα σταθεί η δολοφονία του μαθητή Edson Luís de Lima Souto από την στρατιωτική αστυνομία, κατά την διάρκεια διαμαρτυρίας γειτονιάς για την υπερκοστολόγηση των γευμάτων σε ένα εστιατόριο. Η κηδεία του παιδιού θα μετατραπεί σε μαζικότατη διαμαρτυρία εναντίον του στρατιωτικού καθεστώτος και των εκπαιδευμένων δολοφόνων της.                                                                                   

Στο Μεξικό, δέκα ημέρες πριν την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, πραγματοποιείται η σφαγή του Τλατελόλκο. Είχαν προηγηθεί μήνες πολιτικής αναταραχής στην χώρα, με αποκορύφωμα την αντικυβερνητική συγκέντρωση στις 27 Αυγούστου, με την συμμετοχή 40.000 διαδηλωτών. Τον Σεπτέμβρη -ενόψει της αθλητικής διοργάνωσης-, ο πρόεδρος Gustavo Díaz Ordaz διατάζει τον στρατό να καταλάβει τον χώρο του πανεπιστημίου στην πρωτεύουσα. Δεκάδες φοιτητές ξυλοκοπήθηκαν και συνελήφθησαν. Στις 2 Οκτώβρη -έπειτα από εννέα εβδομάδες αποχής από τα μαθήματα- 15.000 φοιτητές κατεβαίνουν στους δρόμους. Αστυνομία και στρατός, με την υποστήριξη τεθωρακισμένων, περικυκλώνουν την πλατεία Τλατελόλκο και ανοίγουν πυρ εναντίον του πλήθους. Αυτόπτες μάρτυρες υποστήριξαν ότι τα σώματα των δολοφονηθέντων απομακρύνθηκαν μέσα σε σακούλες. Οι Αρχές ανακοίνωσαν «4 νεκρούς και 20 τραυματίες» , την ίδια στιγμή που οι φοιτητές υπολόγισαν ότι τα θύματα κυμαίνονταν από 150 έως 320. Την ίδια στιγμή, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή, με εκπληκτική ψυχρότητα και αδιαφορία, προχώρησε κανονικά στην διοργάνωση των Αγώνων. Με την δημοσιοποίηση απόρρητων αρχείων μετά από λίγα χρόνια, αποκαλύφθηκε πως οι Αρχές είχαν τοποθετήσει 360 ελεύθερους σκοπευτές σε κτίρια γύρω από την πλατεία, και δεκάδες ένοπλους με πολιτικά, που ανήκαν σε μια ομάδα γνωστή ως  «Τα Γεράκια», η οποία θα είναι υπεύθυνη για άλλη μία αιματηρή καταστολή διαδήλωσης το 1971.

 

Διαβάστε Επίσης  Διεθνής Ημέρα Δικαιοσύνης 2018: 20η επέτειος του Καταστατικού της Ρώμης

 

 Στις ΗΠΑ, η δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, οι αντιπολεμικές διαδηλώσεις, η κορύφωση της δράσης των Weathermen, των Yippies και των Μαύρων Πανθήρων, σηματοδοτούν την κρίσιμη δεκαετία. Η οργάνωση Φοιτητές για μια Δημοκρατική Κοινωνία (SDS),  πραγματοποιεί την πρώτη γενική συνέλευση στο Port Huron του Μίσιγκαν, στοχεύοντας στην δημιουργία μιας συμμαχίας μεταξύ διαφορετικών ομάδων ακτιβιστών. Από τους κόλπους του SDS θα γεννηθούν οι Weathermen, οι οποίοι θα υποστηρίξουν ότι ‘ο άνεμος’ οδηγεί προς την σύγκρουση. Μετά την δολοφονία του Fred Hampton , μέλους της οργάνωσης Μαύροι Πάνθηρες, σε επιδρομή της αστυνομίας, οι Weathermen -με την ονομασία πλέον Weather Underground- κυκλοφορούν την Διακήρυξη Κατάστασης Πολέμου κατά της αμερικανικής κυβέρνησης. Οι Μαύροι Πάνθηρες, με πρωτεργάτες τους Bobby Seale και Huey P.Newton, υπήρξαν από τις επαναστατικότερες και συναρπαστικότερες οργανώσεις Αφροαμερικανών, η οποία συστάθηκε για την προάσπιση των δικαιωμάτων και την προστασία τους από την αστυνομική βαρβαρότητα.  

Στην Τσεχοσλοβακία, ο Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, πρωτεργάτης της Άνοιξης της Πράγας, προσπάθησε να εκδημοκρατίσει το κομμουνιστικό καθεστώς της χώρας, δημιουργώντας τον «σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο». Εν τω μεταξύ, οι Σοβιετικοί παρακολουθούν τις εξελίξεις με επιφύλαξη. Τον Ιούνη του ’68, δημοσιεύεται το Μανιφέστο των 2.000 λέξεων του Λούντβικ Βάκουλικ, που αξιολογήθηκε από τους Σοβιετικούς ως πλατφόρμα αντεπανάστασης. Η σοβιετική πίεση προς την Πράγα να σταματήσει τις μεταρρυθμίσεις εντείνεται. Τον Αύγουστο, η τσεχοσλοβακική αντιπολίτευση κάνει μυστική ‘πρόσκληση’ στους Σοβιετικούς να παρέμβουν. Στις 21 Αυγούστου του ’68, τα τανκς των χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας εισβάλλουν στην Τσεχοσλοβακία και καταπνίγουν το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του Ντούμπτσεκ.

Στην Ιαπωνία, οι κινητοποιήσεις έχουν ξεκινήσει ήδη από το 1966 από την συνομοσπονδία των αντιπροσωπευτικών φορέων των φοιτητών της Ιαπωνίας, της Ζενγκακούρεν, κατά των υψηλών διδάκτρων  και του πολέμου στο Βιετνάμ. Ταυτόχρονα,  πραγματοποιείται κατάληψη από τους φοιτητές 200 σχολών σε ολόκληρη την χώρα. Στην Κίνα, η ομάδα Σενγκ Βου Λιεν κυκλοφορεί το μανιφέστο Πού βαδίζει η Κίνα, το οποίο υποστηρίζει τις προσδοκίες που δημιούργησε η Κομμούνα της Σαγκάης. Η Σαγκάη, ως η πιο βιομηχανική και εμπορική πόλη της Κίνας, με μακρά ιστορία ταξικών αγώνων, ήταν ένα από τα κέντρα της πολιτικής αναταραχής στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’60. Το καλοκαίρι του ’66 οι εξεγερμένοι ερυθροφρουροί είχαν δημιουργήσει πλέον βάσεις όχι μόνο στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, αλλά και στα εργοστάσια της πόλης. Η εξέγερση στρεφόταν κατά της κομματικής ιεραρχίας και του τρόπου που κυβερνούσε. Η Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτιστική Επανάσταση, αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορίας της Κίνας, οι επιδράσεις της οποία έφτασαν ως τη Δύση. Η Πολιτιστική Επανάσταση αποτέλεσε κινητήρια δύναμη και έμπνευση  για την εισβολή των μαζών στο πολιτικό προσκήνιο της νεότερης ιστορίας.                                                                                                                                                  

Η παγκόσμια έκρηξη που διαπέρασε  Αμερική, Ευρώπη και Ασία, μοιάζει να μην έκανε το πέρασμά της με τον ίδιο τρόπο από την Ελλάδα. Ο κόσμος ήταν ακόμα σοκαρισμένος από το πραξικόπημα, η χούντα είχε καταφέρει καίρια πλήγματα στις αντιστασιακές οργανώσεις, που συγκροτούνται από τις πρώτες μέρες, οι πυρήνες της ‘ανυπάκουης’ νεολαίας αντιμετώπιζε διαρκή πολιτική και φυσική εξουδετέρωση, το ΚΚΕ διασπάται τον Φεβρουάριο του 1968, μια διάσπαση που αποτέλεσε αντανάκλαση μιας βαθύτερης κρίσης που περνά το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, με αφορμή τα γεγονότα στην Τσεχοσλοβακία. Υπάρχει μόνο η περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ροκ κουλτούρας, αλλά φυσικά αυτή δεν είναι αρκετή για να υποκαταστήσει το κενό ενός μαζικού ρεύματος. Ωστόσο, στην Ελλάδα της περιόδου αυτής, σημειώθηκαν ορισμένα γεγονότα άξια αναφοράς.        Τον Αύγουστο σημειώνεται απόπειρα δολοφονίας του Παπαδόπουλου από τον Αλέκο Παναγούλη, ο οποίος θα συλληφθεί αργότερα μαζί με άλλα μέλη της οργάνωσης Ελληνική Αντίσταση, και θα καταδικαστεί σε θάνατο. Η κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου, τον Αύγουστο του ίδιου έτους, μετατρέπεται στην πρώτη μεγάλη αντιδικτατορική διαδήλωση, και θα ακολουθήσουν 40 συλλήψεις, έκτακτο στρατοδικείο και καταδίκες σε ποινές κάθειρξης μέχρι 4,5 χρόνια.

Πενήντα χρόνια από τον Μάη του’68, και μελετάται τόσο ως Ιστορία όσο, πολλές φορές, και ως Επικαιρότητα. Αγνό τέκνο της οργής ο Μάης του’68, όπως οι διαμαρτυρίες στην πλατεία Ταξίμ -και όχι μόνο-, με αφορμή τα γεγονότα στο πάρκο Γκεζί, όπως οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην Τουρκία και οι πορείες που ακολούθησαν μετά την δολοφονία του διαδηλωτή Ethem Sarısülük , ο οποίος πυροβολήθηκε στο κεφάλι από αστυνομικό στις 1 Ιουνίου 2017. Όπως οι μαζικότατες διαδηλώσεις στην Ελλάδα λόγω της γενικότερης πολιτικό-οικονομικής κρίσης, και εκείνες που ακολούθησαν σε ολόκληρη την χώρα μετά την δολοφονία του μαθητή Αλέξη Γρηγορόπουλου από αστυνομικό στις 6 Δεκεμβρίου του 2008. Όπως οι πορείες μετά την δολοφονία του διαδηλωτή Carlo Guiliani από αστυνομικό το 2001 στην Ιταλία, κατά την διάρκεια διαδήλωσης κατά της συνάντησης των G8 στην Γένοβα. Ο Μάης του ’68 ήταν ένας Μάης Παγκόσμιος, ο Μάης του ’68 ήταν μια ολόκληρη δεκαετία παγκόσμιας αναταραχής. Η διεθνής πολιτική του Τραμπ και η κατασκευή μιας βιομηχανίας παραγωγής ισλαμοφοβικών ιδεών, η επίδειξη πυρηνικής ισχύος από τις ΗΠΑ, την Β. Κορέα, την Ρωσία και την Κίνα, η ολοκληρωτική πολιτική του Ερντογάν στην Τουρκία, ο γενικότερος αναβρασμός στην Αργεντινή με την οικονομική κρίση, οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην Νικαράγουα, οι οποίες άφησαν δεκάδες νεκρούς, και φυσικά τα πιο πρόσφατα γεγονότα στην Λωρίδα της Γάζας, με την δολοφονία 60 Παλαιστινίων από τον ισραηλινό στρατό, νεότερη μεταξύ των δολοφονηθέντων η 8 μηνών Laila Anwar al-Ghandour. Όλα αυτά, και πολλά άλλα που δεν θα χωρούσαν να αναφερθούν σε ένα άρθρο, συνθέτουν ένα παγκόσμιο σκηνικό αναταραχής που γεννά μαζικές κινητοποιήσεις σε όλο τον κόσμο. Ο Μάης του ’68 δεν είναι μόνο Ιστορία, είναι ένα διαχρονικό Παράδειγμα, είναι Έμπνευση.

 

Διαβάστε Επίσης  Διεθνής Ημέρα Δικαιοσύνης 2018: 20η επέτειος του Καταστατικού της Ρώμης

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!