Τι είναι οι οριζόντιες ανισότητες και γιατί έχουν σημασία

Frances Stewart

Καταχωρήθηκε στις 14 Ιουνίου 2015

(Μετάφραση: Οδυσσέας Διαμάντης)

Η οριζόντια ανισότητα (HI) είναι η ανισότητα μεταξύ των ομάδων, σε αντίθεση με την πιο κοινή κατανόηση της ανισότητας ως ανισότητας μεταξύ ατόμων (ή της κάθετης ανισότητας, Vertical Inequality). Αν και η ανισότητα, γενικά, προσελκύει όλο και περισσότερη προσοχή μεταξύ των ακαδημαϊκών, των δημοσιογράφων και των υπευθύνων για την χάραξη πολιτικής, ειδικά μετά τη δημοσίευση του βιβλίου «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα» του Thomas Piketty (Piketty 2014), η εστίαση παραμένει στην κάθετη ανισότητα. Όμως αυτή είναι τόσο σημαντικό, τόσο ως πηγή αδικίας όσο και ως πολιτική κινητοποίηση και ακόμη και ως πολιτική απειλή.

Οι άνθρωποι μπορούν να ομαδοποιηθούν με πολλούς τρόπους και οι περισσότεροι άνθρωποι είναι μέλη πολλών ομάδων ή έχουν πολλαπλές ταυτότητες. Το πρώτο ερώτημα που πρέπει να αποφασιστεί για τον καθορισμό των οριζόντιων ανισοτήτων είναι αυτό της κατηγοριοποίησης των ομάδων που πρέπει να υιοθετηθεί. Εάν έχουν νόημα, είναι επειδή οι εν λόγω ομάδες έχουν νόημα για τα μέλη τους και τους άλλους. Ως εκ τούτου, η κατάλληλη κατηγοριοποίηση ποικίλλει ανάλογα με την εν λόγω κοινωνία και το συγκεκριμένο ζήτημα που αντιμετωπίζεται. Η ηλικία, το φύλο, η φυλή, η εθνικότητα, η θρησκεία, και η θέση αποτελούν τη βάση των σημαντικών διακρίσεων ταυτότητας και των ανισοτήτων μεταξύ των ταξινομημένων ομάδων κατά μήκος οποιασδήποτε από αυτές τις γραμμές μπορούν να είναι μια σημαντική πηγή αδικίας, αναποτελεσματικότητας και πολιτικής κινητοποίησης. Για παράδειγμα, η φυλή ήταν και παραμένει μια επικίνδυνη πηγή αδικίας στη Νότιο Αφρική και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως και αλλού. Η εθνικότητα αποτελεί μια σημαντική επιρροή επί της πολιτικής και της διακυβέρνησης σε πολλές αφρικανικές χώρες, ορισμένες φορές αποτελεί μια κρίσιμη διάσταση των βίαιων συγκρούσεων, με την γενοκτονία στη Ρουάντα να είναι ένα χαρακτηριστικό και ακραίο παράδειγμα. Στη σύγχρονη Ευρώπη, και μάλιστα σε μεγάλο μέρος του κόσμου, η θρησκεία γίνεται όλο και πιο σημαντική πηγή διαφοράς (ιδίως μεταξύ μουσουλμάνων και άλλων), ενώ ιστορικά γύρω από την διάκριση Καθολικών / Διαμαρτυρομένων σχηματιζόταν μια σημαντική πηγή πολιτικού σχίσματος (και εξακολουθεί να δημιουργεί ρωγμές στη Βόρεια Ιρλανδία, για παράδειγμα).

Η ηλικία και το φύλο είναι ένας διαφορετικός τύπος κατηγοριοποίησης, οριζόντιος, μαζί με αυτούς που αναφέρονται παραπάνω. Οι οριζόντιες ανισότητες σε αυτές τις γραμμές μπορεί να αποτελέσουν τεράστια πηγή αδικίας. Όπου υπάρχουν αιχμηρές και ταυτόχρονες ομαδικές ανισότητες από την άποψη ορισμένων κατηγοριών – π.χ. την εθνικότητα, το φύλο και την ηλικία – είναι δυνατόν να εντοπιστούν τεμνόμενες ανισότητες (Kimberle 1989) (Kabeer 2010) που υπέστησαν οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι στις πιο φτωχές κατηγορίες σε κάθε ομάδα και, ως εκ τούτου, είναι ιδιαίτερα υποβαθμισμένοι. Παραδείγματα αποτελούν οι αυτόχθονες γυναίκες στη Βολιβία και οι ηλικιωμένες γυναίκες Ρομά στην Ευρώπη (Barron Ayllón 2005, Milcher 2010).

Διαβάστε Επίσης  Χ. Κουλούρη: "H συμφιλίωση μεταξύ των λαών δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με σιωπές ούτε με διαστρεβλώσεις"

«ΗΘΙΚΩΣ ΑΣΧΕΤΕΣ ΠΡΟΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ»

Γενικά, οι οριζόντιες ανισότητες αποτελούν πηγή αδικίας. Δεν μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη με τους ανθρώπους να αντιμετωπίζονται διαφορετικά ανάλογα με την φυλή, την εθνότητα, την θρησκεία ή το φύλο τους. Ως επί το πλείστον, οι άνθρωποι γεννιούνται σε συγκεκριμένες ομάδες και παρά την κάποια ευελιξία (π.χ., μπορούν να αλλάξουν τη θρησκεία τους ή ακόμα και το φύλο τους), αυτή η ιδιότητα δεν είναι συνήθως υπό τον έλεγχό τους. Συνεπώς, η ανισότητα μεταξύ των μεγάλων ομάδων δεν οφείλεται σε ατομικές επιλογές ή προσπάθειες που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν μια τέτοια ανισότητα, αλλά λόγω του γεγονότος που οι Barros, Ferreira και λοιποί συνεργάτες χαρακτήρισαν «ηθικώς άσχετες προκαθορισμένες περιστάσεις» (Paes de Barros, Ferreira et al. ). Η αδικία που προέρχεται από τις οριζόντιες ανισότητες δεν είναι μόνο (ή το σημαντικότερο) ζήτημα εισοδήματος, αλλά περιλαμβάνουν ανισότητες σε μια σειρά οικονομικών στοιχείων, όπως η γη, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, η απασχόληση, οι δεξιότητες, η θέση στην ιεραρχία διαχείρισης κ.ο.κ. οι ανισότητες στην κοινωνική πρόσβαση – η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης και το κοινωνικό κεφάλαιο αποτελούν μια άλλη διάσταση · οι πολιτικές ανισότητες είναι εξίσου σημαντικές και περιλαμβάνουν εξουσία σε πολλά επίπεδα, από τον πρόεδρο ή τον πρωθυπουργό και τη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου, μέχρι τις γραφειοκρατικές και στρατιωτικές ιεραρχίες. Τέλος, οι ανισότητες στην πολιτιστική αναγνώριση μπορούν να αποτελέσουν μια ισχυρή πηγή δυστυχίας και παραπόνων – εδώ είναι θέμα αναγνώρισης και σεβασμού του πολιτισμού, της θρησκείας, της γλώσσας και των εθίμων μιας ομάδας.

Υπάρχουν πολλές αιτιώδεις συσχετίσεις μεταξύ αυτών των ανισοτήτων, έτσι ώστε η μη σωστή λειτουργία σε μια πτυχή οδηγεί σε χειρότερες επιδόσεις σε άλλες και αυτό τροφοδοτείται από έναν σωρευτικό κύκλο πλεονεκτήματος ή μειονεκτήματος. Για παράδειγμα, η έλλειψη εισοδήματος συνδέεται με χαμηλότερα εκπαιδευτικά επιτεύγματα, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν σε χειρότερη απασχόληση και εισοδήματα στην επόμενη γενιά, ενώ μια ομάδα με χαμηλή μόρφωση και εισόδημα θα έχει ασθενέστερο κοινωνικό κεφάλαιο από μια πλουσιότερη ομάδα: οι πολιτικές και πολιτισμικές ανισότητες ενισχύουν και ενισχύονται από αυτούς τους παράγοντες. Ομοίως, οι καλύτερες ομάδες τείνουν να ωφελούνται από πολλές προοπτικές – το εισόδημα, η εκπαίδευση, η υγεία, οι κοινωνικές σχέσεις, η πολιτική εξουσία και η επιρροή – οι οποίες συμβάλλουν στην αλληλοϋποστήριξή τους και στην ενίσχυση των συνολικών πλεονεκτημάτων της ομάδας. Αυτά τα ενισχυτικά στοιχεία καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την αντιμετώπιση πολλών οριζόντιων ανισοτήτων.

Διαβάστε Επίσης  Χ. Κουλούρη: "H συμφιλίωση μεταξύ των λαών δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με σιωπές ούτε με διαστρεβλώσεις"

ΠΗΓΗ ΒΙΑΣ

Εκτός από την καθαρή αδικία των ανισοτήτων των ομάδων, οι οριζόντιες ανισότητες έχουν αποδειχθεί ότι συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο βίαιης σύγκρουσης, σε αντίθεση με τις ατομικές ανισότητες όπου δεν έχει αναγνωριστεί τέτοια συσχέτιση (Stewart 2008, Cederman, Weidmann et al., 2011). Όταν μια ομάδα αντιμετωπίζει σοβαρή στέρηση σε σχέση με άλλες κοινωνικές και οικονομικές ομάδες, υπάρχει ένα ισχυρό κίνητρο για την υποστήριξη των πολιτικών ηγετών που εκπροσωπούν την ομάδα. Αν αυτές οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες συνοδεύονται από πολιτικό αποκλεισμό, τότε οι ηγέτες των ομάδων μπορούν να εμφανιστούν για να αντιμετωπίσουν τους έχοντες εξουσία με βία. Πολλές περιπτώσεις μπορούν να αναφερθούν από όλο τον κόσμο, όπως το Νεπάλ, η Ινδονησία, η Ινδία, η Γουατεμάλα, η Νότια Αφρική και άλλα. Τα σύγχρονα γεγονότα στη Νιγηρία και τη Μέση Ανατολή μπορούν να αποδοθούν σε μεγάλο βαθμό στις οριζόντιες ανισότητες σε κοινωνικοοικονομικές και / ή πολιτικές διαστάσεις. Τα οικονομετρικά στοιχεία και τα στοιχεία της μελέτης περίπτωσης καθιερώνουν με βεβαιότητα ότι οι σοβαρές οριζόντιες ανισότητες αυξάνουν τον κίνδυνο βίαιων συγκρούσεων.

Η πρόσφατη ιστορία της Ακτής του Ελεφαντοστού αποτελεί παράδειγμα. Ο Βορράς της χώρας έχει υποστεί μακροχρόνιες σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές στερήσεις, αλλά υπό τον Φέλιξ Χουφούετ-Μπόινι, οι βόρειοι πολιτικοί έλαβαν πολιτικές θέσεις και επιχειρήθηκαν προσπάθειες οικονομικής ανάπτυξης του βορρά. Μετά το θάνατό του, ωστόσο, ο εξέχων Βόρειος ηγέτης – Alassane Ouattara – αποκλείστηκε ως υποψήφιος για την προεδρία και πολίτες των βόρειων περιοχών στερήθηκαν των πολιτικών τους δικαιωμάτων. Ακολούθησε μια βίαιη εξέγερση, με τους ηγέτες που επικαλέστηκαν κοινωνικοοικονομικές και πολιτιστικές διακρίσεις στο Charte du Nord, να λαμβάνουν υποστήριξη (Langer 2005).

Τα «προβλήματα» στη Βόρεια Ιρλανδία είναι μια ευρωπαϊκή εικόνα όχι μόνο για το πώς απότομες οριζόντιες ανισότητες μπορεί να οδηγήσουν σε κοινωνική αστάθεια, αλλά και για το πώς η σύγκρουση μπορεί να λήξει ως αποτέλεσμα των πολιτικών για τη μείωσή της. Οι επίμονες ανισότητες μεταξύ Προτεσταντών και Καθολικών εμφανίστηκαν σε όλες τις διαστάσεις – οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές – πρώτα στην Ιρλανδία συνολικά από τον 17ο αιώνα και στη συνέχεια στη Βόρειο Ιρλανδία μετά την ανεξαρτησία της Ιρλανδίας. Ελλείψει οποιασδήποτε πολιτικής αποκατάστασης, ξέσπασαν βίαιες διαμαρτυρίες στη Βόρεια Ιρλανδία στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και έληξαν με τη συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής το 1998. Η ειρήνη αποτέλεσε μια μεγάλη μείωση των οριζόντιων ανισοτήτων, η οποία συνέβη ως αποτέλεσμα της καλής εκτέλεσης πολιτικής εναντίον των διακρίσεων με την υποστήριξη της ΕΕ και των Βρετανών, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης της κυβέρνησης να αναθέσει συμβάσεις σε επιχειρήσεις όπου υπήρξε εμφανής διάκριση. Η εκπαίδευση και η πολιτική στέγασης μείωσαν επίσης σημαντικά τα κενά μεταξύ των κοινοτήτων. Ταυτόχρονα, η ειρηνευτική συμφωνία εξασφάλισε την πολιτική ένταξη.

Διαβάστε Επίσης  Χ. Κουλούρη: "H συμφιλίωση μεταξύ των λαών δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με σιωπές ούτε με διαστρεβλώσεις"

ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Εκτός από τη Βόρεια Ιρλανδία, οι οριζόντιες ανισότητες είναι σαφώς ευρέως σημαντικές στην Ευρώπη σήμερα. Η αδικία τους είναι εμφανής από τη μεταχείριση των Ρομά, για παράδειγμα, που υφίστανται διακρίσεις σχεδόν σε κάθε διάσταση, όχι μόνο οικονομικά και πολιτικά αλλά στο βαθμό που πολλά από τα παιδιά τους έχουν πιστοποιηθεί ότι είναι διανοητικά μειονεκτούντα και αποστέλλονται σε ειδικά σχολεία σε δυσανάλογους αριθμούς (UNDP 2003, Milcher 2010). Ενώ οι Ρομά είναι πολύ φτωχοί και πολύ διασκορπισμένοι για να ασκήσουν μια σοβαρή βίαιη επίθεση στο κράτος, η κατάσταση των Μουσουλμάνων στην Ευρώπη και αλλού αντιπροσωπεύει μια απειλή που ήδη πραγματοποιείται σε πολλά μέρη του κόσμου: ως ομάδα οι μουσουλμάνοι περιθωριοποιούνται από πολλές απόψεις, από τη σχετική αδυναμία της οικονομικής τους θέσης ως τον κακό πολιτιστικό σεβασμό που λαμβάνουν. Για παράδειγμα, οι μουσουλμάνοι στη Γαλλία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο συγκεντρώνονται στις χειρότερες γειτονιές, υφίστανται διακρίσεις στην απασχόληση και έχουν χειρότερη εκπαίδευση και εισοδήματα από τους μη μουσουλμάνους συγχρόνους τους. Μια μουσουλμάνα εννέα ετών δήλωσε στην Επιτροπή Ισότητας του Ηνωμένου Βασιλείου: «Υφίσταμαι σχολικό εκφοβισμό. Οι άνθρωποι στη γειτονιά καλούν τρομοκράτες την οικογένειά μου και λένε «Πηγαίνετε πίσω στη δική σας χώρα». Ανησυχώ ότι θα αρχίσουν να λένε αυτά τα πράγματα στο σχολείο. Τα αγόρια μουσουλμάνοι τρώνε ξύλο στο σχολείο«.

Επιπλέον, οι ισχυροί δεσμοί μεταξύ των μουσουλμάνων σε όλες τις χώρες σημαίνουν ότι οι στερήσεις σε ένα μέρος μπορούν να κινητοποιήσουν τους ανθρώπους σε άλλες χώρες, όπως βλέπουμε στις στρατολογήσεις για το ISIS. Όπως είπε ένας Βρετανός μουσουλμάνος: «Είναι όλα τα ίδια: ο αγώνας στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, ακόμη και η Βρετανία, είναι όλα συνδεδεμένα» (Abbas 2007). Η υπέρβαση τέτοιων οριζόντιων ανισοτήτων σε κάθε χώρα όπου επικρατούν είναι μια βασική πτυχή της βελτίωσης των σχέσεων των μουσουλμάνων με τον μη μουσουλμανικό κόσμο (Stewart 2009).

Οι σημερινές διασπάσεις στην Ουκρανία οφείλονται, εν μέρει, σε οριζόντιες ανισότητες μεταξύ ανθρώπων ρωσικής καταγωγής (περίπου 17% του συνόλου) και εκείνων ουκρανικής καταγωγής, οι οποίοι σχηματίζουν σημαντική πλειοψηφία. Από το 1989, οι κοινωνικοοικονομικές οριζόντιες ανισότητες ευνοούσαν ευρέως τον πληθυσμό και τις περιφέρειες της Ουκρανίας (UNDP 2003), αλλά για αρκετό καιρό υπήρξε πολιτική ένταξη με τον Γιανούκοβιτς, εν μέρει ρωσικής καταγωγής, πρωθυπουργό και αργότερα Πρόεδρο. Κατά παρόμοιο τρόπο με την Ακτή του Ελεφαντοστού, ο πολιτικός αποκλεισμός των ρωσικών ομιλητών, με την εξαφάνιση του Γιανούκοβιτς, ήταν η αιτία για την κατάληψη της Κριμαίας και της βίας στη ρωσόφωνη Ανατολική Ουκρανία, με την προφανή υποστήριξη της Ρωσίας. Η ουκρανική κατάσταση απεικονίζει δύο σημαντικά σημεία: πρώτον, δεν είναι πάντα οι άποροι που ξεκινούν την πολιτική δράση – στην περίπτωση αυτή ήταν η πιο προνομιούχος ομάδα της Ουκρανίας – που οδήγησε σε αντίδραση από την υποβαθμισμένη ομάδα. Και δεύτερον, η κατάσταση είναι πάντα πιο πολύπλοκη από μια απλή εξίσωση μεγάλων οριζόντιων ανισοτήτων και επιτρέπει τη βία. Εντούτοις, οι υποκείμενες οριζόντιες ανισότητες παρέχουν ισχυρές δυνατότητες βίας, παρόλο που συγκεκριμένα γεγονότα, συμπεριλαμβανομένης της γεωπολιτικής, μπορούν να αποτελέσουν το έναυσμα.

Υπάρχουν άλλες σημαντικές οριζόντιες ανισότητες στην Ευρώπη: για παράδειγμα, οι μαύροι πληθυσμοί στο Ηνωμένο Βασίλειο πάσχουν από μια σειρά διακρίσεων, μεταξύ των οποίων και, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μεταχείριση τους από την αστυνομία – η Επιτροπή Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανέφερε ότι οι μαύροι ήταν 28 φορές πιο πιθανό να σταματηθούν και να υποστούν έλεγχο από την αστυνομία μεταξύ 2008 και 2011 (Guardian 12 Ιουνίου 2012). Η κατάσταση αυτή ήταν εν μέρει υπεύθυνη για τις εξεγέρσεις του Λονδίνου του 2011. Επιπλέον, οι ανισότητες μεταξύ των φύλων, αν και βελτιώνονται, παραμένουν διαδεδομένες.

Δεδομένης της αδικίας των οριζόντιων ανισοτήτων και του κινδύνου που δημιουργούν για την κοινωνική σταθερότητα, η πολιτική αντιμετώπισης αυτών αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα και ο νόμος κατά των διακρίσεων είναι ένα πρώτο βήμα. Αλλά από μόνος του είναι ανεπαρκής, επειδή ολόκληρες γενιές αναπαραγωγής της ανισότητας σημαίνουν ότι τα μέλη φτωχότερων ομάδων είναι συχνά ανίκανα να ανταγωνίζονται με ανθρώπους από πιο προνομιούχες ομάδες.

Απαιτούνται επίσης συνολικά μέτρα για τη βελτίωση της εκπαίδευσης, της υγείας και της στέγασης των πιο μειονεκτουσών ομάδων. Πιο δύσκολη αλλά τουλάχιστον εξίσου σημαντική είναι η ανάγκη εξασφάλισης της ισότητας του σεβασμού των ανθρώπων διαφορετικών πολιτισμών και η διασφάλιση της καλής τους εκπροσώπησης σε πολιτικό επίπεδο. Οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να παρακολουθούν προσεκτικά και σταθερά τις σημαντικές οριζόντιες ανισότητες σε όλες τις διαστάσεις και να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την εξασφάλιση δίκαιων και σταθερών κοινωνιών.

 

Η Frances Stewart είναι Ομότιμη Καθηγήτρια στην Οικονομική της Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και Διευθύνουσα Συντάκτρια των Μελετών Ανάπτυξης της Οξφόρδης.

Πηγή: https://progressivepost.eu/what-horizontal-inequalities-are-and-why-they-matter/

 

Διαβάστε Επίσης  Χ. Κουλούρη: "H συμφιλίωση μεταξύ των λαών δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με σιωπές ούτε με διαστρεβλώσεις"

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!