17ο Ενημερωτικό Σημείωμα Παρατηρητηρίου της ΓΓΙΦ: Εκθήλυνση της φτώχειας

Αύγουστος 2018

17ο Ενημερωτικό Σημείωμα

Εκθήλυνση της φτώχειας – φτώχεια γένους θηλυκού

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ενάντια στη Φτώχεια κάνει λόγο για «εκθήλυνση της φτώχειας» [feminized poverty], καθώς το 2015 οι γυναίκες είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες σε σχέση με τους άνδρες κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες να βιώσουν τη φτώχεια (24,4% για τις γυναίκες και 23,0% για τους άνδρες). [1]

Το παρόν Ενημερωτικό Σημείωμα του Παρατηρητηρίου της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων (Γ.Γ.Ι.Φ.) εντάσσεται στο θεματικό πεδίο “Γυναίκες και Φτώχεια”.

Οι δείκτες του Παρατηρητηρίου Ισότητας των Φύλων που αφορούν στον κίνδυνο φτώχειας που αντιμετωπίζει ο συνολικός πληθυσμός εξετάζονται ανά φύλο, ηλικία και τύπο νοικοκυριού. Τα ποσοστά αυτών των δεικτών υπολογίζονται τόσο πριν όσο και μετά τις κοινωνικές παροχές του κράτους. Οι παροχές του κράτους περιλαμβάνουν από τη μία τις συντάξεις και από την άλλη τα κοινωνικά επιδόματα, [2] ενώ το σύνολο αυτών των παροχών ορίζεται ως «κοινωνικές μεταβιβάσεις». Έτσι, προκύπτει μια πληθώρα δεικτών που σχετίζεται με το ποσοστό κινδύνου φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (περιλαμβανομένων ή όχι των συντάξεων) και μετά.

Το συνολικό ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα των ατόμων σε κίνδυνο φτώχειας είναι χαμηλότερο του 60% του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος.

Σε αυτό το ενημερωτικό σημείωμα θα εστιάσουμε στον κίνδυνο φτώχειας που αντιμετωπίζουν οι άνδρες και οι γυναίκες στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Θα αναπαραστήσουμε τα συνολικά ποσοστά σύμφωνα με τα κυριότερα μοντέλα κοινωνικού κράτους που εφαρμόζονται στις χώρες της Ευρώπης, καταγράφοντας την επίπτωση που σημειώνουν οι κοινωνικές μεταβιβάσεις στη μείωση του κινδύνου φτώχειας. Ενώ, θα επικεντρωθούμε και στις διαστάσεις που λαμβάνει το φαινόμενο στην Ελλάδα σε σχέση με το φύλο, την ηλικία και τον τύπο του νοικοκυριού.

————————————-

[1] https://www.eapn.eu/wp-content/uploads/2018/03/EAPN-2017-EAPN-Briefing-Gender-and-Poverty-final.pdf (σ.4)

[2] Στα κοινωνικά επιδόματα περιλαμβάνονται: η κοινωνική βοήθεια (ΕΚΑΣ, εισοδηματικές ενισχύσεις σε νοικοκυριά μόνιμων κατοίκων ανδρών και γυναικών ορεινών και μειονεκτικών περιοχών, επιδόματα μακροχρόνια ανέργων και των δύο φύλων ηλικίας 45-65 ετών κλπ.), τα οικογενειακά επιδόματα, τα επιδόματα/ βοηθήματα ανεργίας, τα επιδόματα/ βοηθήματα ασθένειας, τα επιδόματα/ βοηθήματα αναπηρίας – ανικανότητας και οι εκπαιδευτικές παροχές.

———————————- 

Συγκεκριμένα παρουσιάζονται στατιστικά δεδομένα για τους εξής δείκτες του Παρατηρητηρίου Ισότητας των φύλων:

 Ποσοστό πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά φύλο και ηλικία

Ο δείκτης εκφράζει το ποσοστό των ατόμων που ζουν σε νοικοκυριά που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας.

 

 Ποσοστό πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά τύπο νοικοκυριού

Ο δείκτης εκφράζει το ποσοστό των ατόμων που ζουν σε νοικοκυριά που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας.

 

Ο κίνδυνος φτώχειας στην Ευρώπη

Στο Γράφημα 1 αναπαρίστανται τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά φύλο σε 25 Ευρωπαϊκές χώρες για το 2016 (με έτος αναφοράς εισοδήματος το 2015).

 

Γράφημα 1: Ποσοστό κινδύνου φτώχειας ανά χώρα και φύλο (2016) [3]

[3] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2015

 

Για τις γυναίκες, τα υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις παρατηρούνται στη Βαλκανική χερσόνησο (πρώτη με 25,7% η Ρουμανία και δεύτερη με 24,1% η Βουλγαρία), τις χώρες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία) και τη Νότια Ευρώπη (Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα με 21,2% και Πορτογαλία).
Ενώ, τα χαμηλότερα παρατηρούνται στις Σκανδιναβικές χώρες (Φινλανδία 11,6%, Δανία 11,9% και Νορβηγία 12,7%) και στις χώρες της κεντρικής Ευρώπης (Γαλλία 14,4%, Αυστρία 14,6% και Βέλγιο 16,5%).

Το 2016, για την πλειοψηφία των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κίνδυνος φτώχειας για τις γυναίκες ήταν υψηλότερος σε σχέση με τους άνδρες, με τη διαφορά τους να κυμαίνεται από 0,1% (Ουγγαρία) μέχρι και 4,8% (Εσθονία). Στην Ελλάδα, τα τελευταία 2 χρόνια παρατηρείται μία ταύτιση των ποσοστών των δύο φύλων. Ενώ, την ίδια χρόνια υπήρχαν τέσσερα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου το ποσοστό κινδύνου φτώχειας ήταν ελαφρώς υψηλότερο για τους άνδρες από ότι για τις γυναίκες: η διαφορά για την Ισπανία ανέρχεται στο 0,5%, ενώ στην Ολλανδία, τη Δανία και τη Φινλανδία το ποσοστό κινδύνου φτώχειας των ανδρών είναι κατά 0,1% υψηλότερο από το αντίστοιχο των γυναικών.

Αναγνωρίζοντας τον καταλυτικό ρόλο του κράτους στη διαμόρφωση του ποσοστού κινδύνου φτώχειας δεδομένου ότι το ποσοστό αυτό επηρεάζεται από τις κοινωνικές παροχές, προχωρήσαμε στην απεικόνιση των ποσοστών για το έτος 2016 πριν και μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις για τις χώρες που αντιπροσωπεύουν τα 4 κυριότερα μοντέλα κοινωνικού κράτους (Γράφημα 2).

Τα συγκεκριμένα μοντέλα αποτελούν ιδεότυπους που αποτύπωσε ο κοινωνιολόγος Gøsta Esping-Andersen [4] για την ενδεικτική κατηγοριοποίηση των συστημάτων κοινωνικού κράτους σύμφωνα με τις σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στο κράτος, την οικογένεια και την αγορά. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η εν λόγω κατηγοριοποίηση είναι σχηματική και ενδεχομένως να αδυνατεί να συλλάβει τη ρευστή φύση των συνεχώς μεταβαλλόμενων κοινωνιών, ωστόσο, μας επιτρέπει μια ομαδοποίηση των ευρωπαϊκών χωρών για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων.

Αναλυτικότερα, το φιλελεύθερο μοντέλο αναγνωρίζει περιορισμένες δυνατότητες στο κράτος, σκιαγραφώντας το ως ένα δίχτυ ασφαλείας για εκείνους και εκείνες που δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους από την αγορά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον στιγματισμό συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και την περιθωριοποίησή τους. Η απασχόληση των γυναικών στις χώρες που απαρτίζουν αυτό το μοντέλο παρουσιάζει χαμηλά ποσοστά, ενώ τα επίπεδα φτώχειας βρίσκονται στον Ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το συντηρητικό-κορπορατιστικό μοντέλο λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρείται η εκάστοτε κοινωνική ιεραρχία και οι κοινωνικές παροχές καλύπτονται τόσο από το κράτος όσο και από την οικογένεια και διάφορους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται και η Εκκλησία. Όπως ακριβώς και στο προηγούμενο μοντέλο, έτσι και σε αυτό η απασχόληση των γυναικών στις χώρες που το απαρτίζουν παρουσιάζει χαμηλά ποσοστά, ενώ τα επίπεδα φτώχειας βρίσκονται στον Ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο στοχεύει στον περιορισμό των ανισοτήτων που δημιουργεί η αγορά και οι παροχές του κράτους είναι καθολικού χαρακτήρα. Η απασχόληση των γυναικών στις χώρες που απαρτίζουν αυτό το μοντέλο παρουσιάζει υψηλά ποσοστά, ενώ τα επίπεδα φτώχειας αποτελούν τα χαμηλότερα της Ευρώπης.

Το νοτιοευρωπαϊκό μοντέλο χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό, με μεγάλα κενά στις κοινωνικές παροχές. Το πελατειακό σύστημα και η αδυναμία ανταπόκρισης στις συνολικές ανάγκες οδηγεί στην ανάδειξη των οικογενειακών δεσμών και συγγενικών δικτύων ως κεντρικού ανασταλτικού παράγοντα απέναντι στη φτώχεια. Η απασχόληση των γυναικών στις χώρες που απαρτίζουν αυτό το μοντέλο παρουσιάζει χαμηλά ποσοστά, ενώ τα επίπεδα φτώχειας καταγράφουν υψηλά ποσοστά.

——————————-

[4] Esping-Andersen, Gøsta (1999), Social Foundations of Postindustrial Economies, Oxford: Oxford University Press & Esping-Andersen, Gøsta (1990), The Three Worlds of Welfare Capitalism, Cambridge: Polity Press [μτφρ. (2006), Οι τρεις κόσμοι του καπιταλισμού της ευημερίας, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα].

—————————— 

Παρακάτω αναπαρίσταται η διαφορά πριν και μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι στα ποσοστά κινδύνου φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, υπολογίζονται και οι συντάξεις στο συνολικό διαθέσιμο εισόδημα.

 

Γράφημα 2: Ποσοστά κίνδυνου φτώχειας πριν και μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά μοντέλο κοινωνικού κράτους (2016) [5]

 

———————– 
[5] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2015.

———————-

Από το παραπάνω γράφημα παρατηρούμε ότι οι χώρες της Νότιας Ευρώπης δεν καταφέρνουν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο φτώχειας με την παροχή των κοινωνικών μεταβιβάσεων. Χαρακτηριστικά, το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τον πληθυσμό της Ελλάδας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις καταγράφεται στο 25,2%, ενώ μετά την παροχή τους μειώνεται κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας το 21,2%. Για την Ισπανία ο κίνδυνος φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανέρχεται σε 29,5% και μετά από αυτές μειώνεται κατά 7,2%, καταγράφοντας τη σημαντικότερη μείωση του ποσοστού κινδύνου φτώχειας σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες που απαρτίζουν το μοντέλο.

Αντίθετα, η εικόνα για τις Σκανδιναβικές χώρες είναι διαφορετική. Η Δανία καταφέρνει να μειώσει το ποσοστό κινδύνου φτώχειας κατά 12,7 ποσοστιαίες μονάδες και από το 24,6% να φτάσει στο 11,9%. Ενδεικτική της διαφορετικής κοινωνικής πολιτικής που ακολουθείται από τα κράτη είναι και η εικόνα της Νορβηγίας, της Αυστρίας και του Βελγίου όπου ο κίνδυνος φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις παρουσιάζει το ίδιο ποσοστό, 26,3%, ενώ μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις τα αντίστοιχα ποσοστά που καταγράφονται είναι τα εξής: 12,2% η Νορβηγία, 14,1% η Αυστρία και 15,5% το Βέλγιο.

Τα παραπάνω αποτυπώνονται και στο επόμενο Γράφημα (3) όπου αναπαρίσταται η επίπτωση των κοινωνικών μεταβιβάσεων σε ποσοστά, εξαιρουμένων των συντάξεων στο ποσοστό κινδύνου φτώχειας ανά μοντέλο κοινωνικού κράτους.

 

Γράφημα 3: Επιπτώσεις των κοινωνικών μεταβιβάσεων (εξαιρουμένων των συντάξεων) στη μείωση της φτώχειας ανά μοντέλο κοινωνικού κράτους σε ποσοστά (2016) [6]

———————————-

[6] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2015

———————————- 

Κατά τη σύγκριση των ποσοστών κινδύνου φτώχειας πριν και μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ο σχετικός αντίκτυπος των κοινωνικών παροχών ήταν χαμηλότερος για τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου και υψηλότερος για τις Σκανδιναβικές χώρες. Αναλυτικότερα από τις 16 χώρες που εκπροσωπούν τα κυριότερα μοντέλα κοινωνικού κράτους, τα μεγαλύτερα ποσοστά θετικών επιπτώσεων καταγράφουν η Φινλανδία με 57,04% και η Νορβηγία με 53,61%, ενώ η Ελλάδα παρουσιάζει τον χαμηλότερο βαθμό μείωσης του ποσοστού κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις με το ποσοστό του σχετικού αντίκτυπου να ανέρχεται σε 15,87%.

Ενώ, στο κορπορατιστικό μοντέλο τα ποσοστά των επιπτώσεων των κοινωνικών μεταβιβάσεων κυμαίνονται από 34,78% έως 43,39%.

Ο κίνδυνος φτώχειας στην Ελλάδα

Μελετώντας τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις στην Ελλάδα ανά φύλο την περίοδο 2007-2017 μπορούμε να εξάγουμε ορισμένα σημαντικά συμπεράσματα.

 

Γράφημα 4: Ποσοστό πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ανά φύλο (Ελλάδα, 2007-2017) [7]

 

——————————–

[7] Έτη αναφοράς εισοδήματος 2006-2016.

——————————–  

Καταρχάς, η τάση του δείκτη, όπως απεικονίζεται στο γράφημα, φαίνεται να ακολουθεί σχεδόν παρόμοια πορεία για τα δύο φύλα καθ’ όλη την πάροδο των ετών. Αναλυτικότερα, ο κίνδυνος φτώχειας παρουσιάζει μία μικρή μείωση μέχρι το 2009 και στη συνέχεια ακολουθεί μια αυξητική πορεία μέχρι το 2012, έτος κατά το οποίο ξεκινά η πτώση των ποσοστών σταδιακά μέχρι και το 2017 φτάνοντας σε παρόμοια ποσοστά με αυτά του 2007. Ωστόσο, εστιάζοντας στην έμφυλη διάσταση του δείκτη, χρήζει επισήμανσης το γεγονός ότι το 2013 αποτελεί τη χρονιά που το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τις γυναίκες ήταν το υψηλότερο της δεκαετίας που αποτυπώνεται, ενώ εκείνο των ανδρών είχε αρχίσει ήδη να μειώνεται.

Παράλληλα, το χάσμα ανάμεσα στα δύο φύλα διαφοροποιείται στη διάρκεια του χρόνου. Μέχρι το 2014 το ποσοστό κινδύνου φτώχειας των γυναικών ήταν υψηλότερο σε σχέση με εκείνο των ανδρών και η διαφορά τους κυμαίνονταν από 1,6% (2010) μέχρι 0,9% (2012). Εντούτοις, από το 2014 το ποσοστό κινδύνου φτώχειας για τις γυναίκες φαίνεται να πέφτει χαμηλότερα από εκείνο των ανδρών, αγγίζοντας τη διαφορά της τάξης του 0,3% το 2015, για να ακολουθήσουν στη συνέχεια μια ταυτόσημη πορεία τα έτη 2016 (21,2% και για τα δύο φύλα) και 2017 (20,2% και για τα δύο φύλα).

Ένα δεύτερο συμπέρασμα αφορά το ότι η «ισότητα» αυτή ως προς τον κίνδυνο φτώχειας σε σχέση με τα δύο φύλα, αποτελεί στην ουσία μια επιστροφή στα προ κρίσης επίπεδα για τις γυναίκες (20,1% το 2009) και μια επιδείνωση της θέσης των ανδρών (19,1% το 2009). Επομένως, τα ποσοστά που παρουσιάζονται δεν μας επιτρέπουν να μιλούμε για επίτευξη της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων, αλλά για επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών. [8]

Ενώ, ένας ακόμη παράγοντας της έμφυλης διάστασης του φαινομένου της φτώχειας αποτελεί το γεγονός ότι οι γυναίκες αντιμετωπίζουν, επιπλέον, και την πρόκληση της ισορροπίας της προσωπικής και επαγγελματικής τους ζωής, εφόσον ακόμη και σήμερα το μέγιστο βάρος της ανατροφής των παιδιών, αλλά και της φροντίδας τυχόν αρρώστων ή ηλικιωμένων στην οικογένεια το επωμίζονται οι ίδιες. [9]

Στα γραφήματα 2 και 3 που είδαμε παραπάνω να αναπαρίστανται οι διαφορές των ποσοστών κινδύνου φτώχειας πριν και μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις για τις χώρες της Ευρώπης το 2016 και ο σχετικός αντίκτυπος αυτών, παρατηρήσαμε ότι η Ελλάδα καταγράφει τα χαμηλότερα ποσοστά. Αν δεν συμπεριλάβουμε τις συντάξεις στο συνολικό διαθέσιμο εισόδημα και τις υπολογίσουμε ως μέρος των κοινωνικών μεταβιβάσεων, ως είθισται στη συλλογή των στοιχείων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα παρατηρήσουμε ότι ο κίνδυνος φτώχειας του συνολικού πληθυσμού πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανέρχεται στο 50,8%.

—————————– ——————

[8] Αναλυτικότερα, βλ. Καραμεσίνη, Μ. (επιμ.) (2015), Γυναίκες και Λιτότητα, Αθήνα: Νήσος.

[9] Αναλυτικότερα, βλ. Αλιπράντη – Μαράτου, Λ., Κατσής, Α. & Παπαδημητρίου, Π. (επιμ.) (2016), (Αν)ισορροπία εργασίας και προσωπικής ζωής, Αθήνα: Κέντρο Μέριμνας Οικογένειας και Παιδιού.

————————— ———————

Γράφημα 5: Ποσοστό πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας (Ελλάδα, 2017) [10]

Το 2017 ο κίνδυνος φτώχειας μετά την καταβολή των συντάξεων ανήλθε στο 24%, ενώ με την καταβολή και των κοινωνικών επιδομάτων μειώθηκε κατά 3,8 ποσοστιαίες μονάδες. Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις αποτελούν το 32,2% του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών της χώρας, με τις συντάξεις να αποτελούν το 85,9% αυτών, ενώ τα κοινωνικά επιδόματα το 14,1%.

Παρατηρώντας τα παραπάνω οδηγούμαστε εύλογα στο συμπέρασμα ότι ένα μεγάλο μέρος του οικογενειακού προγραμματισμού των νοικοκυριών βασίζεται στην καταβολή των συντάξεων, ενισχύοντας τη δομή του νοτιοευρωπαϊκού μοντέλου όπου τα οικογενειακά δίκτυα λειτουργούν ως ένα άτυπο δίχτυ προστασίας από την φτώχεια.

Περνώντας στο ποσοστό κινδύνου φτώχειας ανά ηλικιακή ομάδα, αξίζει να σημειωθεί πως για άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, ανέρχεται σε 87,4%, ενώ μετά την καταβολή των συντάξεων και πριν την καταβολή των κοινωνικών επιδομάτων πέφτει στο 14,7%.

 

Πίνακας 1: Κίνδυνος φτώχειας πριν από τις κοινωνικές μεταβιβάσεις [11] ανά φύλο και ομάδες ηλικιών (Ελλάδα, 2017) [12]

Αντίστοιχα, για τις ηλικίες 18-64 το ποσοστό κινδύνου φτώχειας πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις αγγίζει το 42,2%, ενώ όταν δεν συμπεριλαμβάνονται τα κοινωνικά επιδόματα, αλλά συμπεριλαμβάνονται οι συντάξεις εκτιμάται σε 25,3%.

Στον παραπάνω πίνακα παρατηρούμε ότι τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας για τις γυναίκες τόσο στην ηλικιακή ομάδα των 65+ όσο και στο σύνολο είναι υψηλότερα κατά 4,6% και 1,6% αντίστοιχα σε σχέση με εκείνα των ανδρών.

 

Πίνακας 2: Κίνδυνος φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά φύλο και ομάδες ηλικιών (Ελλάδα, 2017) [13]

Η διαφορά αυτή φαίνεται να αμβλύνεται μετά την καταβολή των κοινωνικών επιδομάτων στο σύνολο του πληθυσμού, ωστόσο η διαφορά του ποσοστού κινδύνου φτώχειας των γυναικών άνω των 65 είναι κατά 3,4% αυξημένη σε σχέση με τους άνδρες των ίδιων ηλικιών.

Από τους Πίνακες 1 και 2 γίνεται περαιτέρω εμφανής η σημαντική συμβολή των συντάξεων στη μείωση του ποσοστού κινδύνου φτώχειας για το σύνολο του πληθυσμού άνω των 65, εφόσον η διαφορά μετά την καταβολή των κοινωνικών επιδομάτων ανέρχεται στις 2,3 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ για τον αντίστοιχο γυναικείο πληθυσμό στις 2,7 και για τον ανδρικό στις 1,7.

 

Πίνακας 3: Κίνδυνος φτώχειας ηλικιωμένων μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά φύλο και ομάδες ηλικιών

(Ελλάδα, 2017) [14]

Το χάσμα ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες άνω των 75 ετών φαίνεται σχεδόν να διπλασιάζεται σε σχέση με εκείνο που παρατηρήσαμε στον Πίνακα 2 για τις ηλικίες άνω των 65. 

——————— 

[10] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2016.

[11]  Στο διαθέσιμο εισόδημα περιλαμβάνονται οι συντάξεις αλλά όχι τα κοινωνικά επιδόματα.

[12] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2016.

[13] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2016.

[14] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2016.

——————–

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις εκτιμάται στο 15,2% για τις γυναίκες και στο 9,5% για τους άνδρες, καταγράφοντας διαφορά 5,7 ποσοστιαίων μονάδων.

Παρακάτω παρουσιάζονται τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά τύπο νοικοκυριού. 

 

Πίνακας 4: Κίνδυνος φτώχειας μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις ανά τύπο νοικοκυριού (Ελλάδα, 2017) [15]

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά χωρίς εξαρτώμενα παιδιά ανέρχεται σε 16,9% και είναι χαμηλότερο σε σχέση με εκείνο που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά (23,9%).

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος εμφανίζεται στα μονογονεϊκά νοικοκυριά με τουλάχιστον ένα εξαρτώμενο τέκνο, καθώς περίπου το 1/3 αυτών των νοικοκυριών αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της φτώχειας (30,5%).

Τον αμέσως μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά με δύο ενήλικες και τρία ή περισσότερα παιδιά (24,2%). Τα υψηλά αυτά ποσοστά κινδύνου φτώχειας των συγκεκριμένων τύπων νοικοκυριών καταδεικνύουν ότι οι κοινωνικές παροχές του κράτους πρόνοιας δεν καταφέρνουν να καλύψουν τις ανάγκες των εν λόγω νοικοκυριών, γεγονός που εξηγεί και τα ευρήματα παλαιότερων ερευνών, 16 σύμφωνα με τα οποία η συντριπτική πλειοψηφία των οικογενειών σε περίπτωση ανάγκης να καταφεύγει σε συγγενικά ή φιλικά τους πρόσωπα

—————– 

[15] Έτος αναφοράς εισοδήματος το 2016.

—————— 

Λαμβάνοντας υπόψη τους ευρωπαϊκούς δείκτες για τη μονογονεϊκότητα, η έμφυλη διάσταση του φαινομένου γίνεται περισσότερο ξεκάθαρη. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ενάντια στη Φτώχεια, [17] οι γυναίκες αποτελούν το 85% των μονογονεϊκών νοικοκυριών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράλληλα, ενώ στο σύνολο του πληθυσμού τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας των ανδρών και των γυναικών είναι ίδια (20,2%), αν εστιάσουμε στους κινδύνους φτώχειας κατά τύπο νοικοκυριού θα παρατηρήσουμε ότι το μονοπρόσωπο γυναικείο νοικοκυριό αντιμετωπίζει κατά 0,90% μεγαλύτερο κίνδυνο σε σχέση με το αντίστοιχο ανδρικό.

Σύμφωνα με το 11ο Ενημερωτικό Σημείωμα του Παρατηρητηρίου, το β’ τρίμηνο του 2017 οι γυναίκες αποτελούσαν το 60,51% του μερικώς απασχολούμενου πληθυσμού σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης της επαγγελματικής και προσωπικής τους ζωής. Ενώ σύμφωνα με το 13ο Ε.Σ., την ίδια χρονική περίοδο το ποσοστό ανεργίας των γυναικών ανέρχονταν σε 25,4%, ενώ των ανδρών σε 17,7%.

Έτσι, λαμβάνοντας υπόψη τα ποσοστά απασχόλησης για τα δύο φύλα και τα ποσοστά ανεργίας αντίστοιχα, ο κίνδυνος φτώχειας για τις γυναίκες είναι μεγαλύτερος σε σχέση με τους άνδρες «εξαιτίας της έμφυλης λειτουργίας της αγοράς εργασίας (μικρότερες αμοιβές, δυσκολίες στην ανέλιξη, έλλειψη κοινωνικών δομών, διατήρηση παραδοσιακών προτύπων ως υπεύθυνης για τη φροντίδα των παιδιών κλπ)» [18].

Μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου της γυναικείας φτώχειας αποτελούν η αύξηση της γυναικείας απασχόλησης και της οικονομικής τους ανεξαρτησίας, η υποστήριξη της μητρότητας και της φροντίδας των παιδιών, αλλά και εκείνη των μονογονεϊκών οικογενειών.

Περισσότερο συγκεκριμένα, η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων έχει συμπεριλάβει στους στόχους που έχει θέσει βάσει του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων (Ε.Σ.Δ.Ι.Φ.) 2016-2020 την συμφιλίωση της επαγγελματικής με την οικογενειακή ζωή των γυναικών. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς και τους εργοδότες μέσα από την υιοθέτηση φιλικών προς την οικογένεια πρακτικών στους χώρους εργασίας (εναλλασσόμενα ωράρια, αποφυγή υπερωριών κλπ), βελτίωση της νομοθεσίας για την άδεια μητρότητας και ανατροφής, την προστασία της μητρότητας συνολικά, την ανάπτυξη κινήτρων ενθάρρυνσης της χρήσης γονικής άδειας από τους άνδρες, την αύξηση των προσφερόμενων θέσεων σε βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς και καμπάνιες για την ίση κατανομή των οικιακών ευθυνών και την εξάλειψη των στερεοτύπων για το ρόλο των ανδρών και των γυναικών στο σπίτι και την οικογένεια.

 

Πηγή: paratiritirio.isotita.gr

 

Το paratiritirio.isotita.gr είναι ο διαδικτυακός κόμβος της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων (Γ.Γ.Ι.Φ.). για τη συλλογή, ανάλυση, επεξεργασία και διάχυση στατιστικών δεδομένων και δεικτών που σχετίζονται με τις πολιτικές ισότητας των δύο φύλων.

Σκοπός του είναι η αποτύπωση των έμφυλων διαφοροποιήσεων σε 12 βασικά πεδία πολιτικής και η παρακολούθηση των τάσεων, εξελίξεων στην Ελλάδα σε βάθος χρόνου. Περιλαμβάνει 82 δείκτες φύλου που είτε έχουν υιοθετηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση την Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου, είτε σχετίζονται με ειδικότερες εθνικές προτεραιότητες. Οι δείκτες συνοδεύονται από τα μεταδεδομένα, καθώς και από έγγραφα που αφορούν σε συναφείς εκθέσεις και μελέτες.

Paratiritirio.isotita.gr
e-mail: paratiritirio@isotita.gr

Οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για την άντληση των στοιχείων είναι: Ελληνική Στατιστική Αρχή
(ΕΛΣΤΑΤ), Eurostat, European Anti Poverty Network (EAPN).

—————– 

[16] Κικίλιας, Η., Παπαλιού, Ο., & Φαγαδάκη, Ε. (επιμ) (2007), Διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού των μονογονεϊκών οικογενειών στην Ελλάδα, Αθήνα: Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, διαθέσιμό στο: https://carnagio.files.wordpress.com/2009/04/cebaceadcebdcf84cf81cebfcebacebfceb9cebdcf89cebdceb9cebacf8ecebdceb5cf81ceb5cf85cebdcf8ecebdcebccebfcebdcebfceb3cebfcebdceb5ceb1.pdf
, (προσπελάστηκε: 31/07/2018).

[17] https://www.eapn.eu/wp-content/uploads/2018/03/EAPN-2017-EAPN-Briefing-Gender-and-Poverty-final.pdf (σ. 4).

[18] Αλιπράντη – Μαράτου, Λ. (χωρίς χρονολογία), «Η φτώχεια γένους θυληκού», διαθέσιμο στο: http://www.ecclesia.gr/greek/holysynod/commitees/woman/ftoxeia_genous.pdf (προσπελάστηκε: 31/07/2018).

—————–

Διαβάστε Επίσης  Σύμφωνο συνεργασίας Υπουργείου Εσωτερικών και Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας για θέματα Ισότητας Φύλων

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!