Ορίζοντας και κατανοώντας τη σεξουαλική υγεία

Κατανοώντας τους ορισμούς εργασίας

Sex/Φύλο

Το φύλο αναφέρεται στα βιολογικά χαρακτηριστικά που ορίζουν τον άνθρωπο ως θηλυκό ή αρσενικό. Ενώ αυτά τα σύνολα βιολογικών χαρακτηριστικών δεν αλληλοαποκλείονται, καθώς υπάρχουν άτομα που διαθέτουν και τα δύο, τείνουν να διαφοροποιούν τους ανθρώπους ως άντρες και γυναίκες. Γενικότερα, σε πολλές γλώσσες, ο όρος sex χρησιμοποιείται συχνά για να ορίσει την «σεξουαλική δραστηριότητα», όμως για τεχνικούς σκοπούς και χρήση στο πλαίσιο συζητήσεων περί σεξουαλικότητας και σεξουαλικής υγείας, προτιμάται ο παραπάνω ορισμός. 

Sexual Health / Σεξουαλική Υγεία 

Σύμφωνα με τον ισχύοντα ορισμό εργασίας, σεξουαλική υγεία είναι: «… μια κατάσταση σωματικής, συναισθηματικής, πνευματικής και κοινωνικής ευεξίας που σχετίζεται με τη σεξουαλικότητα – δεν είναι μόνο η απουσία ασθένειας, δυσλειτουργίας ή αναπηρίας. Η σεξουαλική υγεία απαιτεί μια θετική και σεβαστή προσέγγιση της σεξουαλικότητας και των σεξουαλικών σχέσεων, καθώς και τη δυνατότητα να βιώνονται ευχάριστες και ασφαλείς σεξουαλικές εμπειρίες, απαλλαγμένες από εξαναγκασμό, διακρίσεις και βία. Προκειμένου να επιτευχθεί και να διατηρηθεί η σεξουαλική υγεία, τα σεξουαλικά δικαιώματα όλων των ατόμων πρέπει να γίνονται σεβαστά, να προστατεύονται και να πληρούνται «. (WHO, 2006a)

Sexuality/Σεξουαλικότητα

Η σεξουαλική υγεία δεν μπορεί να οριστεί, κατανοηθεί ή να καταστεί λειτουργική χωρίς μια ευρεία εκτίμηση της σεξουαλικότητας, η οποία υποκρύπτει σημαντικές συμπεριφορές και αποτελέσματα που σχετίζονται με τη σεξουαλική υγεία. Ο ορισμός εργασίας της σεξουαλικότητας είναι ο εξής:

«… μια κεντρική πτυχή του να είσαι άνθρωπος, καθόλη τη διάρκεια της ζωής, περιλαμβάνει το φύλο, τις έμφυλες ταυτότητες και ρόλους, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τον ερωτισμό, την ευχαρίστηση, την οικειότητα και την αναπαραγωγή. Η σεξουαλικότητα βιώνεται και εκφράζεται σε σκέψεις, φαντασιώσεις, επιθυμίες, πεποιθήσεις, στάσεις, αξίες, συμπεριφορές, πρακτικές, ρόλους και σχέσεις. Ενώ η σεξουαλικότητα μπορεί να περιλαμβάνει όλες αυτές τις διαστάσεις, αυτές δεν βιώνονται ή εκφράζονται πάντα. Η σεξουαλικότητα επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση των βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών, πολιτιστικών, νομικών, ιστορικών, θρησκευτικών και πνευματικών παραγόντων. «(WHO, 2006a)

Sexual Rights / Σεξουαλικά Δικαιώματα

Υπάρχει μια αυξανόμενη συναίνεση ότι η σεξουαλική υγεία δεν μπορεί να επιτευχθεί και να διατηρηθεί χωρίς σεβασμό και προστασία ορισμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο ορισμός εργασίας των σεξουαλικών δικαιωμάτων που δίνεται παρακάτω είναι μια συμβολή στον συνεχιζόμενο διάλογο σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα που σχετίζονται με τη σεξουαλική υγεία. 

Η εκπλήρωση της σεξουαλικής υγείας συνδέεται με τον βαθμό στον οποίο τα ανθρώπινα δικαιώματα γίνονται σεβαστά, προστατεύονται και εκπληρώνονται. Τα σεξουαλικά δικαιώματα περιλαμβάνουν ορισμένα ανθρώπινα δικαιώματα που έχουν ήδη αναγνωριστεί σε διεθνή και περιφερειακά έγγραφα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και σε άλλα έγγραφα συναίνεσης και στις εθνικές νομοθεσίες.

Τα δικαιώματα που είναι κρίσιμα για την επίτευξη της σεξουαλικής υγείας περιλαμβάνουν:

  • Δικαίωμα στην ισότητα και στη μη-διάκριση.
  • Δικαίωμα στην απαλλαγή του ατόμου από βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία.
  • Δικαίωμα στην προστασία της ιδιωτικής ζωής.
  • Δικαίωμα στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο υγείας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής υγείας και κοινωνικής ασφάλειας.
  • Δικαίωμα στο γάμο και στην δημιουργία οικογένειας, στην σύναψη γάμου με την ελεύθερη και πλήρη συναίνεση των μελλοντικών συζύγων και στην ισότητα μέσα στο γάμο και στη διάλυση αυτού.
  • Δικαίωμα να αποφασίζει το άτομο τον αριθμό των παιδιών και το ρυθμό γέννησης τους.
  • Δικαίωμα στην ενημέρωση/πληροφόρηση.
  • Δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης.
  • Δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής για παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η υπεύθυνη άσκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απαιτεί από όλα τα πρόσωπα να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων.

Η εφαρμογή των υφιστάμενων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική υγεία αποτελούν σεξουαλικά δικαιώματα. Τα σεξουαλικά δικαιώματα προστατεύουν τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων να εκπληρώνουν και να εκφράζουν τη σεξουαλικότητά τους και να απολαμβάνουν τη σεξουαλική υγεία, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τα δικαιώματα των άλλων μέσα σε ένα πλαίσιο προστασίας από διακρίσεις.» (WHO, 2006a, updated 2010).

Βασικά εννοιολογικά στοιχεία της σεξουαλικής υγείας

Με μια ολιστική και θετική προσέγγιση:

Η σεξουαλική υγεία αφορά την ευεξία, όχι απλώς την απουσία ασθένειας.
Η σεξουαλική υγεία συνεπάγεται σεβασμό, ασφάλεια και αποφυγή διακρίσεων και βίας.
Η σεξουαλική υγεία εξαρτάται από την εκπλήρωση ορισμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η σεξουαλική υγεία είναι σημαντική καθ ‘όλη τη διάρκεια ζωής του ατόμου, όχι μόνο κατά τη διάρκεια των αναπαραγωγικών ετών, τόσο για τους νέους όσο και τους ηλικιωμένους.
Η σεξουαλική υγεία εκφράζεται με ποικίλες σεξουαλικότητες και μορφές σεξουαλικής έκφρασης.
Η σεξουαλική υγεία επηρεάζεται καθοριστικά από τις έμφυλες νόρμες, τους έμφυλους ρόλους, τις προσδοκίες και τις δυναμικές της εξουσίας.

Ζητήματα Σεξουαλικής Υγείας

1. Θέματα σεξουαλικής υγείας που σχετίζονται με την ακεραιότητα του σώματος και τη σεξουαλική ασφάλεια

  • Ανάγκη για συμπεριφορές προαγωγής της υγείας για την έγκαιρη αναγνώριση σεξουαλικών προβλημάτων (π.χ. τακτικά check up και έλεγχος της υγείας, έλεγχος του μαστού και των όρχεων).
  • Ανάγκη απαλλαγής από κάθε μορφή σεξουαλικού εξαναγκασμού και σεξουαλικής βίας (συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, της σεξουαλικής κακοποίησης και της παρενόχλησης).
  • Ανάγκη για απαλλαγή από τους ακρωτηριασμούς του σώματος (π.χ. ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων).
  • Ανάγκη απαλλαγής από τη προσβολή ή τη μετάδοση των Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενων Νοσημάτων (συμπεριλαμβανομένου του ιού HIV).
  • Ανάγκη για μείωση των σεξουαλικών συνεπειών από σωματικές αναπηρίες ή προβλήματα ψυχικής υγείας.
  • Ανάγκη για μείωση της επίδρασης των ιατρικών και χειρουργικών συνθηκών ή θεραπειών στη σεξουαλική ζωή. 

2. Θέματα σεξουαλικής υγείας που σχετίζονται με τον ερωτισμό

  • Ανάγκη γνώσης του σώματος, σε σχέση με τη σεξουαλική απόκριση και την ευχαρίστηση.
  • Ανάγκη αναγνώρισης της αξίας της σεξουαλικής ευχαρίστησης που απολαμβάνεται καθ ‘όλη τη ζωή με ασφαλή και υπεύθυνο τρόπο μέσα σε ένα πλαίσιο αξιών που σέβεται τα δικαιώματα των άλλων.
  • Ανάγκη προώθησης των σεξουαλικών σχέσεων που ασκούνται με ασφαλή και υπεύθυνο τρόπο.
  • Ανάγκη να προωθηθεί η πρακτική και η απόλαυση συναινετικών, χωρίς εκμετάλλευση, ειλικρινών, αμοιβαία ευχάριστων σεξουαλικών σχέσεων.

3.Θέματα σεξουαλικής υγείας που σχετίζονται με το φύλο

  • Ανάγκη για ισότητα των φύλων.
  • Ανάγκη απαλλαγής από κάθε μορφή διάκρισης λόγω φύλου.
  • Ανάγκη για σεβασμό και αποδοχή των διαφορών μεταξύ των φύλων.

4. Θέματα σεξουαλικής υγείας που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό

  • Ανάγκη απαλλαγής από τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού.
  • Ανάγκη για ελευθερία έκφρασης του σεξουαλικού προσανατολισμού με ασφαλή και υπεύθυνο τρόπο μέσα σε ένα πλαίσιο αξιών που σέβεται τα δικαιώματα των άλλων.

5. Θέματα σεξουαλικής υγείας που σχετίζονται με το συναισθηματικό δεσμό

  • Ανάγκη για απαλλαγή από σχέσεις εκμετάλλευσης, καταναγκαστικές, βίαιες και χειριστικές σχέσεις. 
  • Ανάγκη για πληροφορίες σχετικά με τις προτιμήσεις ή τις οικογενειακές επιλογές και τον τρόπο ζωής.
  • Ανάγκη για δεξιότητες, όπως λήψης αποφάσεων, επικοινωνίας, αυτοπεποίθησης και διαπραγμάτευσης, που ενισχύουν τις προσωπικές σχέσεις.
  • Ανάγκη για σεβασμό και υπεύθυνη έκφραση της αγάπης και του διαζυγίου.

6. Θέματα σεξουαλικής υγείας που σχετίζονται με την αναπαραγωγή

Προβλήματα Σεξουαλικής Υγείας

  • Τα προβλήματα σεξουαλικής υγείας είναι αποτέλεσμα συνθηκών, είτε σε ένα άτομο, μια σχέση ή μια κοινωνία, που απαιτούν συγκεκριμένη δράση για τον προσδιορισμό, την πρόληψη και τη θεραπεία τους.
  • Όλα αυτά τα προβλήματα σεξουαλικής υγείας μπορούν να εντοπιστούν από τους επαγγελματίες της πρωτοβάθμιας υγείας. Ορισμένα μπορούν να αντιμετωπιστούν από εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, αλλά για άλλα προβλήματα είναι απαραίτητη η παραπομπή σε κάποιον ειδικό.
  • Κλινικά σύνδρομα που μειώνουν τη σεξουαλική λειτουργία (σεξουαλική δυσλειτουργία) όπως η σεξουαλική αποστροφή, η δυσλειτουργική σεξουαλική διέγερση, ο κολεόσπασμος στις γυναίκες,  η στυτική δυσλειτουργία και η πρόωρη εκσπερμάτωση στους άνδρες.
  • Κλινικά σύνδρομα που σχετίζονται με την διαταραχή συναισθηματικής προσκόλλησης (παραφιλίες) όπως η επιδειξιομανία, η παιδεραστία, ο σαδισμός και η ηδονοβλεψία.
  • Κλινικά σύνδρομα που σχετίζονται με την ιδεοψυχαναγκαστική σεξουαλική συμπεριφορά όπως η ιδεοψυχαναναγκαστική σεξουαλική συμπεριφορά σε μια σχέση.
  • Κλινικά σύνδρομα που αφορούν τη σύγκρουση ταυτότητας φύλου, όπως η δυσφορία φύλου κατά την εφηβεία. 
  • Κλινικά σύνδρομα που σχετίζονται με τη βία και τη θυματοποίηση όπως τα κλινικά σύνδρομα μετά από την παιδική σεξουαλική κακοποίηση (συμπεριλαμβανομένης της μετατραυματικής διαταραχής άγχους). Κλινικά σύνδρομα μετά από σεξουαλική παρενόχληση, κλινικά σύνδρομα μετά από κακοποίηση ή βιασμό, κλινική φοβία επικεντρωμένη στη σεξουαλικότητα, πρότυπα μη ασφαλούς σεξουαλικής συμπεριφοράς που θέτουν τον εαυτό και / ή τους άλλους σε κίνδυνο για μόλυνση από τον ιό HIV ή / και άλλα ΣΜΝ.
  • Κλινικά σύνδρομα που σχετίζονται με την αναπαραγωγή, όπως η στειρότητα, η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, οι επιπλοκές της άμβλωσης.
  • Κλινικά σύνδρομα που σχετίζονται με σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις όπως έλκη των γεννητικών οργάνων, ουρικές, κολπικές ή πρωκτικές εκκρίσεις,  κατώτερος κοιλιακός πόνος σε γυναίκες, ασυμπτωματικά ΣΜΝ.
  • Κλινικά σύνδρομα που σχετίζονται με άλλες καταστάσεις, όπως δευτερογενή κλινικά σύνδρομα αναπηρίας ή ασθένειας, ψυχικής ή σωματικής ασθένειας ή φαρμάκων.

Πηγή: who.int.

Μετάφραση/Επιμέλεια: Τομπέα Ελένη

socialpolicy.gr

 

Διαβάστε Επίσης  Οι κοινωνικοί καθοριστικοί παράγοντες της υγείας

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!