Νομική προσέγγιση της Street Art – Τέχνης του δρόμου

Της Ιωάννας Δερβίση

Νομικός, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο,

Μεταπτυχιακό LLM “Forensics, Criminology&Law”

Πανεπιστήμιο Μάαστριχτ – Ολλανδία

Εισαγωγή

Η «Τέχνη του δρόμου» και πιο συγκεκριμένα η “street art” αποτελεί κομμάτι της κοινωνικής, πολιτικής, καλλιτεχνικής αλλά και νομικής συνείδησης των εμπλεκομένων, καθώς οι προεκτάσεις της συγκεκριμένης μορφής εκδήλωσης συμπεριφοράς επιδρά σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας μιας ζωντανής πόλης.

Η “street art” δημιουργείται και διαμορφώνεται, γενικά, σε αστικό τοπίο και συνήθως σε ξένη ιδιοκτησία χωρίς την προηγούμενη άδεια ή συγκατάθεση του εκάστοτε ιδιοκτήτη και σκοπός της είναι η θέση της, συνήθως, σε κοινή θέα [1]. Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η “street art” παραμένει ένας όρος άμορφος και αδιαμόρφωτος, ο οποίος αρκετές φορές αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των διαδίκων προς εξακρίβωση, αναλόγως του εννόμου συμφέροντός τους επί της ιδιοκτησίας ή του έργου αντίστοιχα [2].

Από νομικής σκοπιάς δε φαίνεται να διακρίνονται οι διαφορές μεταξύ των αισθητικών μεθόδων και των καλλιτεχνικών μέσων παρά ο νόμος επικεντρώνεται στο κριτήριο που καθορίζει τη νομιμότητα ή μη του έργου, το οποίο δεν είναι άλλο από την «άδεια» από πλευράς του ιδιοκτήτη της ξένης περιουσίας ή έστω τη συγκατάθεσή του [3].

Όπως είναι φυσικό, μια τέτοια εξέλιξη στο χώρο της τέχνης δε θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη την έννομη τάξη, μέσα στην οποία εκδηλώνεται η συγκεκριμένη μορφή συμπεριφοράς, συντηρείται, προστατεύεται ή καταδικάζεται. Ειδικότερα, η street art απασχολεί τη νομική επιστήμη εστιάζοντας κυρίως σε δύο βασικούς πυλώνες:

  1. το δικαίωμα επί της ιδιοκτησίας και
  2. η προστασία και η συντήρηση/ διατήρηση έργων πολιτιστικής κληρονομιάς[4].

 

Εξάρχεια, Κωλέττη, ΙΝΟ | Φωτογραφία Ευδοξία Φασούλα

 

Διεθνείς Πρακτικές

Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

Από τη στιγμή που τα έργα του δρόμου θεωρούνται μορφή ατομικής ή συλλογικής έκφρασης με τεχνικές που χρησιμοποιούνται στις εικαστικές τέχνες, θεωρείται ότι υπό προϋποθέσεις είναι δυνατή η νομική τους αναγνώριση, όπως θα αναλυθεί στη συνέχεια. Παρακάτω, αναφέρονται ενδεικτικά τα βασικότερα νομοθετικά κείμενα καθώς και νομολογιακές αντιλήψεις σχετικά με το παραπάνω ζήτημα, όπως συναντάται στην αμερικανική δικαστηριακή πρακτική.

 

α. ό την εφαρμογή του δικαίου της πνευματικής ιδιοκτησίας στη θεσμοθέτηση του VARA (Visual Artists Rights Act, 1990)

Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται τα κυριότερα νομοθετικά κείμενα ως προς τα δικαιώματα καλλιτεχνών εικαστικών τεχνών, όπως αυτά θα αναλυθούν στη συνέχεια:

Σύμβαση της Βέρνης της 24ης Ιουλίου 1971 (όπως τροποποιήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1979)[5] Λογοτεχνικά και Καλλιτεχνικά έργα
Title 17 of the United States Code

(Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών· ο τίτλος αυτός αφορά το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας)[6]

Πνευματικά Δικαιώματα επί των έργων
Visual Artists Rights Act (1990)[7] Ειδικές διατάξεις για τα δικαιώματα καλλιτεχνών εικαστικών τεχνών

 

Το 1990 το Κογκρέσο αναγνώρισε το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας των καλλιτεχνών ψηφίζοντας ειδικές διατάξεις για τα δικαιώματα καλλιτεχνών εικαστικών τεχνών (Visual Artists Rights Act, στο εξής: VARA) εφαρμοζόμενη συμπληρωματικά με την παραδοσιακή νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας (Copyright Act)[8].

Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα «ηθικά δικαιώματα», τα οποία, σε αντίθεση με τα περιουσιακά δικαιώματα, είναι προσωπικά, συνυφασμένα με τον καλλιτέχνη ή τον νόμιμο εκπρόσωπό του, ενώ επίσημα αναγνωρίστηκαν με τη θέσπιση της προαναφερθείσας νομοθεσίας ως τροποποίησης του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας[9].

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι στην υπόθεση Carter κατά Helmsley Spear Inc (1995) το Εφετειακό Δικαστήριο των Η.Π.Α. επιχειρώντας μια ιστορική αναδρομή στην εμφάνιση των «ηθικών δικαιωμάτων» -και συγκεκριμένα στη σελίδα 81 της ανωτέρω απόφασης- ανέφερε ότι η προέλευση του όρου προέρχεται από το αστικό δίκαιο και αποτελεί μετάφραση του γαλλικού όρου “le droit moral” αποτυπώνοντας ακριβώς τον προσωπικό και όχι οικονομικό χαρακτήρα των δικαιωμάτων αυτών. Συνεχίζοντας στην ίδια απόφαση το δικαστήριο προέβη στον παρακάτω ορισμό «ένας καλλιτέχνης στη διαδικασία της δημιουργίας εγχέει το πνεύμα του στο έργο και για το λόγο αυτό τόσο η προσωπικότητά του, καθώς και η ακεραιότητα του έργου του, θα πρέπει να προστατευθούν»[10].

Στο άρθρο 6α της Σύμβασης της Βέρνης και συγκεκριμένα στην πρώτη παράγραφο αυτού προστατεύονται τα δικαιώματα της πατρότητας και ακεραιότητας του έργου ορίζοντας στα «ηθικά δικαιώματα» ότι ο δημιουργός θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να διεκδικήσει την πατρότητα του έργου και να αποτρέψει κάθε καταστροφή ή τροποποίησή του, η οποία θα θίγει την τιμή ή υπόληψή του ως δημιουργού.[11]

Πιο συγκεκριμένα,  στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται ενδεικτικά οι πιο σημαντικές διατάξεις του τίτλου 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών (ο οποίος αφορά το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας) σχετικά με τις εικαστικές τέχνες:

 

§ 101 Ορισμός –μεταξύ άλλων- της έννοιας του «έργου εικαστικής τέχνης» ως αντικειμένου προστασίας του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας
§ 102 (a) Προστατευτικό πεδίο του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας (Αντικείμενο του εν λόγω δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας)
§ 106 Α Δικαιώματα ορισμένων δημιουργών στην αναγνώριση της πατρότητας και διαφύλαξης της ακεραιότητας του έργου τους
§ 113 (d) Καλόπιστη ενημέρωση δημιουργού ως προς την αφαίρεση του έργου του από τον ιδιοκτήτη, από την επιφάνεια του κτιρίου, επί της οποίας έχει ενσωματωθεί το εν λόγω δημιούργημα

 

Αναλυτικότερα, υπό το καθεστώς του ισχύοντος δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας, στον τίτλο 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, και συγκεκριμένα στο άρθρο 101 αυτού, συναντάται ο ορισμός του «έργου εικαστικής τέχνης», ο οποίος μεταξύ άλλων περιλαμβάνει μια ζωγραφιά, ένα σχέδιο, μια αποτύπωση ή ένα έργο γλυπτικής, έργο, το οποίο σε κάθε περίπτωση θα φέρει την υπογραφή του δημιουργού του[12].

Στην ίδια παράγραφο ο νόμος συνεχίζει αποκλείοντας από την έννοια του «έργου εικαστικής τέχνης» μεταξύ άλλων κάθε αφίσα, χαρτογράφηση, τεχνικό σχέδιο, κινηματογραφικό ή οπτικοακουστικό έργο, ηλεκτρονικό σύστημα πληροφοριών καθώς και κάθε αντικείμενο προώθησης προϊόντων, κάθε έργο προς ενοικίαση κτλ[13].

Προκειμένου ένα έργο να εμπίπτει στο προστατευτικό πεδίο του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας θα πρέπει να αποτελεί βάσει του άρθρου 102, εδάφιο α’ αυτού «[…] πρωτότυπο έργο πνευματικού δημιουργού, σταθερά αποτυπωμένο σε οποιοδήποτε απτό μέσο έκφρασης, το οποίο είναι ήδη γνωστό ή ανακαλύπτεται αργότερα, από το οποίο (τα έργα) μπορούν να γίνουν αντιληπτά, να αναπαραχθούν ή με άλλο τρόπο να γίνουν γνωστά, είτε άμεσα είτε με τη βοήθεια μιας μηχανής ή συσκευής […]»[14].

Η θεσμοθέτηση του VARA ως συμπληρωματικής προστασίας στην ισχύουσα νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας προσέφερε με την εισαγωγή της παραγράφου 106 Α επιπλέον δυνατότητες στους καλλιτέχνες της συγκεκριμένης μορφής τέχνης. Ειδικότερα, η προστατευτική ισχύς των παραπάνω διατάξεων εφαρμόζεται διττά υπό τους όρους της «πατρότητας» και «ακεραιότητας» του έργου εικαστικής τέχνης, όπως ακριβώς διαφαίνεται στο α’ εδάφιο του ανωτέρω άρθρου, το οποίο αναλύεται σε[15]:

1. δικαίωμα προστασίας της πατρότητας επί της δημιουργίας τους
2. δικαίωμα αποτροπής κάθε καταστροφής του έργου τους και διαφύλαξης της ακεραιότητας αυτού

Σημαντικό ως προς τη δύναμη που δίνει ο νόμος στη θωράκιση των δικαιωμάτων των εικαστικών καλλιτεχνών αποτελεί το άρθρο 113 (d)(2) με την οποία απαιτείται ο ιδιοκτήτης της περιουσίας καλόπιστα να ενημερώσει το δημιουργό του έργου σε περίπτωση που επιθυμεί να προβεί σε οποιαδήποτε πράξη επί της περιουσίας του, η οποία θα βλάψει το έργο, προκειμένου ο δημιουργός να έχει το εύλογο περιθώριο αφαίρεσής του χωρίς να το καταστρέψει[16].

 

β. «Τέχνη του Δρόμου»: Ανάμεσα στο βανδαλισμό και τη νομιμότητα

Η αμερικανική νομολογιακή πρακτική, όπως θα αναλυθεί παρακάτω, φαίνεται ότι προσπαθεί να αποσαφηνίσει τα όρια της νομιμότητας ή μη (βανδαλισμού) ενός έργου ή μιας περιουσίας αντίστοιχα. Η φύση του εκκρεμούς στην περίπτωση της street art, η οποία κάθε φορά γέρνει είτε προς τη νομιμότητα είτε προς την παραβατικότητα επηρεάζεται, όπως ήδη έχει διατυπωθεί ανωτέρω, από την ύπαρξη άδειας από την πλευρά του ιδιοκτήτη της επιφάνειας επί της οποίας αποτυπώνεται το έργο. Ένα ακόμη στοιχείο που δείχνει να μην έχει απασχολήσει, τουλάχιστον ακόμα, τη νομική επιστήμη αποτελεί η διαφορά ανάμεσα στους όρους “street art” και “graffiti”[17]. Ωστόσο, στην πρώτη έννοια ενυπάρχει ένα καθαρά καλλιτεχνικό στοιχείο, το οποίο αποτυπώνεται σε ένα αισθητικό έργο και με το οποίο το κοινό μπορεί να συνδεθεί και με τον τρόπο αυτό να το ερμηνεύσει[18].

 

γ. Η εφαρμογή του νόμου βάσει της αντίστοιχης νομολογιακής πρακτικής

Σε πολλές περιπτώσεις, οι καλλιτέχνες επιχειρούν να προστατεύσουν τα έργα τους βασιζόμενοι στο παραδοσιακό δίκαιο περί πνευματικής ιδιοκτησίας ή το ειδικό δίκαιο των ηθικών δικαιωμάτων, όπως αυτά αναλύθηκαν ανωτέρω, ωστόσο η δικαστηριακή πρακτική δείχνει να βρίσκει μονοπάτια προκειμένου να αποκλείει ενδεχόμενα «παράνομα» έργα καλλιτεχνών του δρόμου από την παραδοσιακή νομοθεσία της πνευματικής ιδιοκτησίας[19].

 

  • Υπόθεση Pollara κατά Joseph J. Seymour και Thomas E. Casey

Στην υπόθεση Pollara κατά Joseph J. Seymour και Thomas E. Casey, το Περιφερειακό Δικαστήριο της Βόρειας Περιφέρειας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. εξέτασε το κατά πόσο η μερική καταστροφή ή η απομάκρυνση ενός έργου τέχνης, το οποίο έχει δημιουργηθεί σε τοίχο χωρίς προηγούμενη άδεια, θα μπορούσε να εμπίπτει στην εφαρμογή των ηθικών δικαιωμάτων, όπως αυτά διατυπώνονται στις ειδικές διατάξεις (VARA) και συνεπώς στο προστατευτικό πεδίο αυτής[20].

Συγκεκριμένα, η ενάγουσα Joanne Pollara δημιούργησε μια τοιχογραφία στο πλαίσιο μιας διαμαρτυρίας για τις οικονομικές περικοπές στην παροχή νομικής βοήθειας και ενσωματώθηκε στην Empire State Plaza με τη λανθασμένη πεποίθηση ότι η οργάνωση που της ανέθεσε τη συγκεκριμένη εργασία, είχε προηγουμένως λάβει άδεια του ιδιοκτήτη για τη συγκεκριμένη ενέργεια. Ο ιδιοκτήτης, αργότερα, αφαίρεσε την τοιχογραφία καταστρέφοντάς την.[21]

Κατόπιν αυτού, η καλλιτέχνις προσπάθησε να διεκδικήσει τα δικαιώματα επί του έργου της βασιζόμενη στις διατάξεις του VARA, ενώ η άλλη πλευρά επιχειρηματολόγησε στη βάση της έλλειψης άδειας του ιδιοκτήτη όσο και στο ότι δε θα μπορούσε η συγκεκριμένη τοιχογραφία να θεωρηθεί «αναγνωρισμένο» έργο τέχνης προστατευόμενο από την κείμενη νομοθεσία[22].

Αυτό που αξίζει να σημειωθεί από την εν λόγω υπόθεση είναι ότι το δικαστήριο έκρινε πως δεν υπάρχει καμία βάση στη νομοθεσία, η οποία να δίνει το ευρύ δικαίωμα στον ιδιοκτήτη να καταστρέφει έργα τέχνης που βρίσκονται επί της ιδιοκτησίας του, έστω και αν αυτά έχουν δημιουργηθεί χωρίς προηγούμενη άδειά του[23].

 

  • Υπόθεση Carter κατά Helmsley-Spear

Tο Περιφερειακό Δικαστήριο της Βόρειας Περιφέρειας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α., με την απόφαση που εξέδωσε το 1994, διαμόρφωσε τα κριτήρια για αυτό που ο νόμος αποκαλεί «έργο αναγνωρισμένου κύρους» (‘work of recognized stature’). Συγκεκριμένα, η εν λόγω απόφαση διευκρίνισε ότι το «αναγνωρισμένο κύρος» αποτελεί έναν προστατευτικό μηχανισμό για τα έργα εκείνα, τα οποία οι ειδικοί της τέχνης, η καλλιτεχνική κοινότητα και γενικότερα η κοινωνία θεωρούν ότι είναι «αναγνωρισμένου κύρους»[24]. Η απόφαση συνεχίζει διευκρινίζοντας ότι για να προστατευθεί ένα έργο εικαστικής τέχνης από το νόμο περί πνευματικής ιδιοκτησίας, θα πρέπει να είναι α) αξιέπαινο και β) να έχει αναγνωριστεί από ειδικούς της τέχνης και την καλλιτεχνική κοινότητα[25].

 

Υπαίθριο Parking – Κέντρο, Χ. Τρικούπη, STMTS | Φωτογραφία Ευδοξίας Φασούλα

 

δ. Ο δρόμος προς την αναγνώριση

Στις 12 Φεβρουαρίου 2018 το Περιφερειακό Δικαστήριο της Ανατολικής Περιφέρειας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. προέβη σε μια σημαντική για τη “street art” απόφαση, η οποία ανοίγει το δρόμο στην αναγνώριση των καλλιτεχνών του δρόμου. Επιπλέον, καταδεικνύει τα όρια της ιδιοκτησίας ειδικά απέναντι στην προστασία ενός έργου τέχνης, στο πλαίσιο του ηθικού δικαιώματος, όπως αυτό διατυπώθηκε αρχικά στη Σύμβαση της Βέρνης και ύστερα υιοθετήθηκε και ενσωματώθηκε σε ειδικό κείμενο στη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας στο άρθρο 106 Α, όπως αναλυτικά αναφέρεται ανωτέρω.

Ο λόγος για την υπόθεση που είναι πλέον γνωστή με το όνομα “The 5Pointzcase”. Η υπόθεση αυτή ακολουθεί την ιστορία 21 καλλιτεχνών, οι οποίοι για πρώτη φορά το 2013 άσκησαν αγωγή κατά του Gerald Wolkoff, ως ιδιοκτήτη τεσσάρων συγκροτημάτων από το σύνολο της ακίνητης περιουσίας τους, για να αποτρέψουν την προγραμματισμένη κατεδάφιση των κτιρίων αυτών και τη συνεπαγόμενη καταστροφή των έργων τους στις επιφάνειες αυτών, βασιζόμενοι στο άρθρο 106A των ειδικών διατάξεων περί εικαστικών καλλιτεχνών (VARA)[26].

Η ιστορία του καλλιτεχνικού αυτού κέντρου της Νέας Υόρκης έχει τις ρίζες του στη δεκαετία του 1990, οπότε και η περιοχή αυτή ήταν ιδιαίτερα υποβαθμισμένη, ενώ η εγκληματικότητα ήταν στο απόγειό της. Η απόφαση συνεχίζει τονίζοντας ότι δεν υπήρχε κανένας έλεγχος στην καλλιτεχνική δραστηριότητα όσων επέλεγαν να ζωγραφίσουν τους τοίχους του συγκεκριμένου κέντρου, ενώ στο μυαλό του κοινού αυτά ήταν απλά γκράφιτι[27]. Τότε, ο Gerald Wolkoff, ως ιδιοκτήτης του συγκεκριμένου συγκροτήματος, αποφάσισε να αναθέσει στον Jonathan Cohen την επιμέλεια των έργων που θα επιτρέπονταν να ζωγραφιστούν στους τοίχους του, αναγνωρίζοντας παράλληλα την αξία της συγκεκριμένης τέχνης[28].

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η πρόσφατη απόφαση που εκδόθηκε, ο Cohen, βάσει των συμφωνηθέντων, επέβλεπε την καλλιτεχνική δραστηριότητα του συγκροτήματος κτιρίων, τη διατηρούσε καθαρή, ενώ η μείωση της εγκληματικότητας στην περιοχή ήταν γεγονός και αποτελούσε πλέον πόλο έλξης πολλών επισκεπτών τουριστών, σχολικών εκδρομών ακόμη και γάμων[29].

Ωστόσο, από το 2011 ο Wolkoff θέλησε να σταματήσει τις δραστηριότητες στην περιοχή του προκειμένου να δημιουργήσει ένα συγκρότημα πολυτελών διαμερισμάτων και στην προσπάθειά του αυτή κάλυψε με άσπρο χρώμα σχεδόν όλα τα έργα που υπήρχαν στους συγκεκριμένους τοίχους[30].

Το 2013 το Περιφερειακό Δικαστήριο της Ανατολικής Περιφέρειας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. είχε απορρίψει το αίτημα των εναγόντων καλλιτεχνών για την χορήγηση προσωρινής διαταγής κατά του ιδιοκτήτη του παραπάνω συγκροτήματος και βάση της επιχειρηματολογίας αποτέλεσε το γεγονός ότι δεν είχε το δικαστήριο την εξουσία να προστατεύσει τα συγκεκριμένα έργα υπό το καθεστώς του VARA, καθώς δεν κατάφερε να διευκρινιστεί από την πλευρά των εναγόντων, κατά την κρίση του δικαστηρίου, αν πρόκειται για «αναγνωρισμένα» έργα εικαστικής τέχνης άξια προστασίας αλλά ούτε και η ανεπανόρθωτη βλάβη των εναγόντων από την ενδεχόμενη καταστροφή των έργων τους[31].

Ωστόσο, αυτό που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι η εν λόγω απόφαση επιχείρησε να υπερασπιστεί το έργο των καλλιτεχνών, σε μια προσπάθεια αναγνώρισης της τέχνης τους, προμηνύοντας με τον τρόπο αυτό την πρόσφατη απόφαση που ανοίγει τις πόρτες και δίνει χώρο στην τέχνη του δρόμου. Συγκεκριμένα, παραθέτοντας τα λόγια του Picasso ότι «ο σκοπός της τέχνης είναι να ξεπλύνει τη σκόνη της καθημερινής ζωής από τις ψυχές μας», το δικαστήριο προχώρησε ένα βήμα παρακάτω τη γνώμη αυτή θεωρώντας ότι ο Picasso θα υποστήριζε σίγουρα την εφαρμογή της VARA για την προστασία των έργων των σύγχρονων καλλιτεχνών εικαστικών τεχνών[32]. Υποστηρίζοντας την άποψη αυτή το δικαστήριο αναγνώρισε στο σημείο αυτό πως «οι ψυχές μας χρωστάνε χρέη ευγνωμοσύνης στους ενάγοντες, επειδή έφεραν ζωή στους σκονισμένους τοίχους της ιδιοκτησίας του εναγομένου»[33].

Μετά από μια πολυετή δικαστική μάχη, οι ενάγοντες καλλιτέχνες κατάφεραν να κερδίσουν τόσο νομική όσο κυρίως την ηθική αναγνώριση που περίμεναν. Στις 12 Φεβρουαρίου 2018 σημειώνεται μια από τις πιο σημαντικές δικαστικές νίκες της τέχνης του δρόμου. Στην επιχειρηματολογία που παρέθεσε ο Frederick Block, Ανώτερος Περιφερειακός Δικαστής των Η.Π.Α., ως προς την υπόθεση Cohen και άλλοι κατά G&M Realty LP και άλλοι, στηρίχθηκε κυρίως σε προηγούμενη νομολογία, η οποία αναλύει τον όρο του «έργου αναγνωρισμένου κύρους» (‘work of recognized stature’), όπως αυτός αποτυπώθηκε στην απόφαση Carter κατά HelmsleySpear (1994)[34]

Εν προκειμένω, το δικαστήριο έκρινε πως οι καλλιτέχνες έχουν λάβει αναγνώριση από την καλλιτεχνική κοινότητα πέρα από τη δραστηριότητά τους στο οικοδομικό συγκρότημα των 5Pointz τόσο μέσα από την παρουσίαση των έργων τους σε ποικίλες εκθέσεις τέχνης όσο και από την προβολή των επίμαχων έργων μέσα από κινηματογραφικές ταινίες, άρθρα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης κτλ. ενισχύοντας την άποψή τους για τη δημιουργία έργων «αναγνωρισμένου κύρους» (αναφερόμενο συγκεκριμένα στα 45 από τα 49 έργα)[35].

Το Περιφερειακό Δικαστήριο της Ανατολικής Περιφέρειας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. επιδίκασε αποζημίωση ύψους 6.750.000 δολαρίων (δηλαδή 150.000 δολάρια για κάθε ένα από τα 45 έργα που υπέστησαν ζημία) αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι η πράξη του Wolkoff οδήγησε στην καταστροφή ενός από τα πιο εξέχοντα τουριστικά σημεία της Νέας Υόρκης χωρίς να δώσει τη δυνατότητα στο κοινό του να αποχαιρετίσει τα αξιοθαύμαστα έργα τέχνης που απεικονίζονταν στο συγκρότημα των 5Pointz με τον τρόπο που τους άξιζε[36]. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι στη συγκεκριμένη απόφαση αποτυπώνεται η γνώμη του δικαστή, ο οποίος θεωρεί πως τα εν λόγω έργα τέχνης «αντικατοπτρίζουν μια εντυπωσιακή δεξιοτεχνία τόσο καλλιτεχνική όσο και τεχνική, η οποία αξίζει να εκτεθεί σε διακεκριμένα μουσεία τέχνης αν όχι στο ίδιο το συγκρότημα των 5Pointz»[37].

Η απόφαση αυτή, όπως ήταν αναμενόμενο, προκάλεσε θετικές αντιδράσεις στο χώρο της συγκεκριμένης μορφής εκδήλωσης συμπεριφοράς. Ειδικότερα, ο Τύπος ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με τη δικαστική νίκη των 21 καλλιτεχνών από τη Νέα Υόρκη, τονίζοντας ότι η απόφαση αυτή θα αποτελέσει βάση για γενεές καλλιτεχνών που θα ακολουθήσουν[38]. Επιπλέον, τα δημοσιεύματα υποστήριξαν ακόμη ότι οι καλλιτέχνες πλέον νιώθουν μεγαλύτερη προστασία υπό το ισχύον νομικό καθεστώς περί πνευματικής ιδιοκτησίας με την έννοια ότι υπάρχει απάντηση απέναντι στην καταστροφή των έργων από τον ιδιοκτήτη της εκάστοτε περιουσίας, τονίζοντας ακόμα ότι η ιδιοκτησία θα πρέπει στο εξής να ακολουθεί τις διατάξεις περί σεβασμού και προστασίας της νόμιμης τέχνης του δρόμου[39].

Αναμφισβήτητα, η πρόσφατη απόφαση του Περιφερειακού Δικαστηρίου της Ανατολικής Περιφέρειας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. σχετικά με την υπόθεση Cohen και άλλοι κατά G&MRealtyLP και άλλοι προχώρησε ένα βήμα προς την αναγνώριση της συγκεκριμένης μορφής εκδήλωσης συμπεριφοράς, γνωστής ως “street art” συνδέοντάς τη με την καλλιτεχνική δραστηριότητα και αισθητική της πόλης που κάθε φορά τη φιλοξενεί.

 

Το socialpolicy.gr είναι ο χορηγός επικοινωνίας του «The Street Art Project». Το Project πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος – ΚΕ.Μ.Ε. (Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία που ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2015, με επιστημονικό και αναπτυξιακό σκοπό), από τον Φεβρουάριο του 2018 έως σήμερα με την ανάληψη συντονισμού από την Κωνσταντίνα Κωνσταντίνου σε επιστημονική συνεργασία και επιμέλεια με την κυρία Ευδοξία Φασούλα και την επταμέλη επιστημονική ομάδα εργασίας. 

 

Διαβάστε Επίσης  Σεμινάριο: "Διαταραχές Διάθεσης και έγκλημα" | περί Ψυχής

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Επιστημονικά Άρθρα

Lerman C., “Protecting artistic vandalism: Graffiti and Copyright Law”, NYU Journal of Intellectual Property and Entertainment Law, τόμος 2, 2013, σελ. 295-338.

Mulcahy L. και Flessas T., “Limiting law: art in the street and street in the art”, LSE Research Online, 2015, σελ. 1-18 http://eprints.lse.ac.uk/64564/1/limiting%20law%20art%20%20ini%20the%20street%20street%20in%20the%20art.pdf, (τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018).

Salib P. N., “The Law of Banksy: Who Owns Street Art”, The University of Chicago Law Review, τόμος 82, τεύχος 4, 2015, σελ. 2293-2329.

Smith C. Y. N., “Street Art: An Analysis under U.S. Intellectual Property Law and Intellectual Property’s Negative Space Theory”, DePaul Journal of Art, Technology & Intellectual Property Law, τόμος 24, 2014, σελ. 259-293.

Stem C. E., “A matter of life or death: The Visual Artists Rights Act and the problem of postmortem moral rights”, UCLA Law Review, τόμος 51, τεύχος 3, 2004, σελ. 849-886.

Wang A., “Graffiti and the visual artists rights act”, Washington Journal of Law, Technology & Arts, τόμος 11, τεύχος 2, 2015, σελ. 141-154.

Young A., “Criminal images: The affective judgment of graffiti and street art”, Crime Media Culture, τόμος 8, τεύχος 3, 2012, σελ. 297-314.

 

Ηλεκτρονικός τύπος

Bonadio E., How 21 artists graffitied one man’s property, made it famous, sued him when he knocked it down and won $6.7m”, Independent, 22 Φεβρουαρίου 2018, διαθέσιμο εδώ: https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/5pointz-graffiti-artists-sued-property-knocked-down-frederic-block-meres-one-a8223031.html (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

Feuer A., “Graffiti Artists Awarded $6.7 Million for Destroyed 5Pointz Murals”, The New York Times, 12 Φεβρουαρίου 2018, διαθέσιμο εδώ: https://www.nytimes.com/2018/02/12/nyregion/5pointz-graffiti-judgment.html (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

 

Αποφάσεις Δικαστηρίων

Carter v. Helmsley-Spear Inc., 861 F. Supp. 303 – Dist. Court, SD New York, 1994, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=13770718910089213453&q=Carter+v.+Helmsley+Spear+Inc+71+F.3d+77,+80+(2d+Cir.+1995)&hl=en&as_sdt=2006 (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

Carter v. Helmsley – Spear, Inc., 71 F. 3d 77 – Court of Appeals, 2nd Circuit, 1995, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=1677855982212736756&q=Carter+v.+Helmsley+Spear+Inc+71+F.3d+77,+80+(2d+Cir.+1995)&hl=en&as_sdt=2006 (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

Cohen v. G & M REALTY LP, 988 F. Supp. 2d 212 – Dist. Court, ED New York, 2013, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=12126342912820034080&hl=en&as_sdt=6&as_vis=1&oi=scholarr&sa=X&ved=0ahUKEwj9wd6OkIjaAhVGWywKHSmYAMAQgAMIJygAMAA (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

Cohen v. G&M REALTY LP, Dist. Court, ED New York 2018, διαθέσιμη εδώ: https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/new york/nyedce/1:2013cv05612/347782/172 (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

Pollara v. Seymour, 150 F. Supp. 2d 393 – Dist. Court, ND New York, 2001, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=4161721507099097619&q=Pollara+v.+Seymour,+150+F.+Supp.+2d+393+(N.D.N.Y+2001)&hl=en&as_sdt=2006 (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

 

Εθνικό δίκαιο

Title 17 of the United States Code (Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών), έκδοση Δεκεμβρίου 2016, διαθέσιμη εδώ: https://www.copyright.gov/title17/title17.pdf (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

 

Διεθνείς συμβάσεις

Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works (Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία των δικαιωμάτων από λογοτεχνικά και εικαστικά έργα), 24 Ιουλίου 1971, Παρίσι (όπως τροποποιήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1979), διαθέσιμη εδώ: http://www.wipo.int/wipolex/en/treaties/text.jsp?file_id=283693 (τελευταία πρόσβαση 09 Ιουλίου 2018).

————————————————————————

[1] P.N. Salib, “The Law of Banksy: Who Owns Street Art”, The University of Chicago Law Review, τόμος 82, τεύχος 4, 2015, σελ. 2296.

[2] Salib, σελ. 2295-2296.

[3] A Young., “Criminal images: The affective judgment of graffiti and street art”, Crime Media Culture, τόμος 8, τεύχος 3, 2012, σελ. 298-299.

[4] L. Mulcahy και T. Flessas, “Limiting law: art in the street and street in the art”, LSE Research Online, 2015, σελ. 2-3, διαθέσιμο εδώ: http://eprints.lse.ac.uk/64564/1/limiting%20law%20art%20%20ini%20the%20street%20street%20in%20the%20art.pdf, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[5] Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works (Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία των δικαιωμάτων από λογοτεχνικά και εικαστικά έργα), 24 Ιουλίου 1971, Παρίσι (όπως τροποποιήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1979), διαθέσιμη εδώ: http://www.wipo.int/wipolex/en/treaties/text.jsp?file_id=283693, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[6] Title 17 of the United States Code (Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών), έκδοση Δεκεμβρίου 2016, διαθέσιμη εδώ: https://www.copyright.gov/title17/title17.pdf, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[7] Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, άρθρο 106Α, σελ. 17-19, (Visual Artists Rights Act 1990).

[8] A. Wang, “Graffiti and the visual artists rights act”, Washington Journal of Law, Technology & Arts, τόμος 11, τεύχος 2, 2015, σελ. 144.

[9] C.E. Stem, “A matter of life or death: The Visual Artists Rights Act and the problem of postmortem moral rights”, UCLA Law Review, τόμος 51, τεύχος 3, 2004, σελ. 851.

[10] Carter v. Helmsley-Spear, Inc., 71 F. 3d 77 – Court of Appeals, 2nd Circuit, 1995, σελ. 81, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=1677855982212736756&q=Carter+v.+Helmsley+Spear+Inc+71+F.3d+77,+80+(2d+Cir.+1995)&hl=en&as_sdt=2006, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[11] Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία των δικαιωμάτων από λογοτεχνικά και εικαστικά έργα, άρθρο 6α.

[12] Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, άρθρο 101, σελ. 7.

[13] Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, άρθρο 101, σελ. 7.

[14] Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, άρθρο 102 (a), σελ. 8.

[15] Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών, άρθρο 106A, σελ. 17.

[16] Τίτλος 17 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτειών,  άρθρο 113(d)(2)(Α) και (Β), σελ. 48.

[17] Young, “Criminal images: The affective judgment of graffiti and street art”, σελ. 299.

[18] C. Lerman, “Protecting artistic vandalism: Graffiti and Copyright Law”, NYU Journal of Intellectual Property and Entertainment Law, τόμος 2, 2013, σελ. 298.

[19] C.Y.N. Smith, “Street Art: An Analysis under U.S. Intellectual Property Law and Intellectual Property’s Negative Space Theory”, DePaul Journal of Art, Technology & Intellectual Property Law, τόμος 24, 2014, σελ. 264.

[20] Pollara v. Seymour, 150 F. Supp. 2d 393 – Dist. Court, ND New York  2001, σελ. 394 και 395, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=4161721507099097619&q=Pollara+v.+Seymour,+150+F.+Supp.+2d+393+(N.D.N.Y+2001)&hl=en&as_sdt=2006, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[21] Pollara v. Seymour (2001), σελ. 394 και σελ. 395.

[22] Pollara v. Seymour (2001), σελ. 395 και 396.

[23] Pollarav. Seymour (2001), υποσημείωση 4.

[24] Carter v. Helmsley-Spear Inc., 861 F. Supp. 303 – Dist. Court, SD New York 1994, σελ. 325, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=13770718910089213453&q=Carter+v.+Helmsley+Spear+Inc+71+F.3d+77,+80+(2d+Cir.+1995)&hl=en&as_sdt=2006 , τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[25] Carter κατά Helmsley-Spear Inc. (1994), σελ. 325.

[26] Cohen v. G&M REALTY LP, Dist. Court, ED New York 2018, σελ. 4, διαθέσιμη εδώ: https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/new-york/nyedce/1:2013cv05612/347782/172, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[27] Cohen et al v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 16.

[28] Cohen et al v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 16.

[29] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 17.

[30] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 20-22.

[31] Cohen v. G & M REALTY LP, 988 F. Supp. 2d 212 – Dist. Court, ED New York 2013, σελ. 225-226, διαθέσιμη εδώ: https://scholar.google.gr/scholar_case?case=12126342912820034080&hl=en&as_sdt=6&as_vis=1&oi=scholarr&sa=X&ved=0ahUKEwj9wd6OkIjaAhVGWywKHSmYAMAQgAMIJygAMAA, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[32] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2013), σελ. 225.

[33] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2013), σελ. 225.

[34] Carter κατά Helmsley-Spear Inc. (1994), σελ. 325.

[35] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 31 και σελ. 35.

[36] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 49-50.

[37] Cohen et al. v. G&M Realty LP et al (2018), σελ. 13.

[38] A. Feuer, “Graffiti Artists Awarded $6.7 Million for Destroyed 5Pointz Murals”, The New York Times, 12 Φεβρουαρίου 2018, διαθέσιμο εδώ: https://www.nytimes.com/2018/02/12/nyregion/5pointz-graffiti-judgment.html, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

[39] E. Bonadio, How 21 artists graffitied one man’s property, made it famous, sued him when he knocked it down and won $6.7m”, Independent, 22 Φεβρουαρίου 2018, διαθέσιμο εδώ: https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/5pointz-graffiti-artists-sued-property-knocked-down-frederic-block-meres-one-a8223031.html, τελευταία πρόσβαση: 09 Ιουλίου 2018.

Διαβάστε Επίσης  Σεμινάριο: "Διαταραχές Διάθεσης και έγκλημα" | περί Ψυχής

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!