‘Για το Ολοκαύτωμα’

Του Σίμου Ανδρονίδη

«Μαζί μ’ αυτό το εαυτό- εξ-άπτον μελανομέτωπο κοπάδι το επίλεκτο μέτωπο ενός κριού καυτηριάζω, την εικόνα, μεταξύ των κεράτων, όπου στο άσμα των ελίκων το σημάδι του αιμάτινου πόντου θρομβώνει. Προς τα που δεν θα εφορμήσει; Παρέρχεται ο κόσμος και πρέπει πάνω μου να σε φέρω» (Paul Celan, ‘Μέγας, Διάπυρος Θόλος’).

To βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη με τίτλο ‘Για το Ολοκαύτωμα’ εδράζεται στην ομιλία που εκφώνησε ο ίδιος ο συγγραφέα του, την Διεθνή Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, (27 Ιανουαρίου 2018), στο κτίριο Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος που ευρίσκεται στο ‘Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος’.[1]

 Με τον τίτλο του βιβλίου-ιστορικής υπόμνησης να καθίσταται κάτι περισσότερο από εύληπτος, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης αναπτύσσει έκκεντρα το ζήτημα του Εβραϊκού ‘Ολοκαυτώματος’, ήτοι της ‘φόνευσης’ 6.000.000 Εβραίων στα ναζιστικά στρατόπεδα της εφαρμοσμένης βιο-πολιτικής αλλά και σε κατεχόμενες, από την ναζιστική-εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία, χώρες, προσδιορίζοντας, πολιτικά, θεωρητικά και εννοιολογικά, την βαθυ-δομική ιστορικότητα του αντισημιτισμού και τις αναπαραστασιακές ‘ρίζες’ και συν-δηλώσεις που προσέλαβε στην ευρωπαϊκή ήπειρο, διαμέσου και του σήμανσης ή του υποδείγματος του Εβραίου ως της διαρκούς ‘αιμάσσουσας πληγής’ που ‘κακοφορμίζει’ και δύναται να ‘επι-μολύνει’ την ‘υγιή’ και ‘σφριγηλή’ κοινωνικά και πολιτισμικά Ευρώπη, της πρόσληψης του ως ‘νοσηρότητας’ που προσιδιάζει στην (ακόμη και με όρους του ΄μη-αναπαραστάσιμου’) σε μία προσίδια ‘απο-ανθρωποποίηση’ της Εβραϊκότητας υπό το πρίσμα της θεμελιώδους ‘αφαίρεσης’ και της απεικόνισης ή ‘ενεικόνισης’ της ως ‘παρασιτικής ψείρας’ που δύναται να ‘απομυζήσει’ και ‘απομυζάει’ το κυρίως ‘σώμα’ της Ευρώπης, που διαβεί ‘παρασιτικά’ επί των ‘καθαρών’ Ευρωπαϊκών υποκειμένων ωσάν ‘ψείρα’ που ‘προσκολλάται αθόρυβα’, ωσάν συγκείμενο της ‘τρομακτικής απειλής’ ή μίας ‘δαιμονολογίας’ που παραμείνει ‘δαιμονολογία’ (εμπρόθετη εμμένεια) παρά το μικρό μέγεθος της.

Είναι εμβριθής η αναλυτική της Αθηνάς Αθανασίου ως προς το σημαίνον της Εβραϊκής αναπαράστασης και της εθνικοσοσιαλιστικής κοινωνιο-οντολογικής συνδήλωσης, με δεσπόζουσα αναφορά στο «τεύχειν»[2] της ‘απο-ανθρωποιημένης’ ετερότητας που σχετίζεται, υπέργεια και μη, με την μορφή του Εβραίου που συνιστά υποτείνουσα ‘παρασιτισμού’, μορφή που μεταφέρει και συμπυκνώνεται, δύναται να αναφέρουμε στο αρχέτυπο της ‘σταύρωσης’, που είναι, ατομική (Χριστός)[3] όσο και συλλογική: «Οι μεταφορές της ζωικότητας ως νοσηρότητας έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην κατασκευή και αναπαράσταση του Εβραίου ως Άλλου στην Ευρώπη του όψιμου 19ου αιώνα. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τις ναζιστικές απεικονίσεις των Εβραίων ως ποντικιών, συμβόλου μόλυνσης, ή ως ψειρών, συμβόλου παρασιτικής ζωής-τα οποία παραπέμπουν αμφότερα, για το αντισημιτικό συλλογικό φαντασιακό, στην ανεξέλεγκτη και μολυσματική εξάπλωση. Για να απανθρωποποιήσει τους Εβραίους, ο Χίτλερ χρησιμοποίησε όχι μια οποιαδήποτε μορφή μη ανθρώπινου ζώου αλλά αυτή των ψειρών, την εικόνα του εντόμου ως μηδαμινής ύπαρξης: δόλιας, απρόσωπης, ανάρμοστης και ανοίκειας, σχεδόν αδιόρατης, αλλά πανταχού παρούσας».[4]

 Στην ίδια περιεχομενικότητα της Εβραϊκότητας που συν-διαλέγεται με την Εβραιο-φοβία, της αξιο-θεμελίωσης της ‘απο-ανθρωποποιημένης’ εχθρότητας προς κάθε τι συμβολικά και μη, έλλογα ‘ανθρώπινο’ της δόμησης του Εβραϊκού ‘μη-νοήματος’, ο φέρων την ομιλία Σταύρος Ζουμπουλάκης, δια-κρατεί τα χαρακτηριστικά της αντισημιτικής ιστορικότητας ανά την Ευρώπη, τονίζοντας πως «ο αντιιουδαϊσμός αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της Ευρώπης»[5], νοηματοδοτεί τον αντισημιτισμό ως συστατικό, θεμελιώδες και ίδιον στοιχείο του ναζιστικού-εθνικοσοσιαλιστικού ‘πράττειν’ που, διαμέσου της εκ-δίπλωσης των περιώνυμων ‘Νόμων της Νυρεμβέργης’,  της αναφοράς του καθημερινά και πραγμολογικά  ‘μιασματικού’ που κοινωνεί το ‘δάκρυ’ για την Γερμανία και την Ευρώπη, δύναται να προετοιμάσει το ‘έδαφος’ για την «Τελική Λύση του Εβραϊκού ζητήματος«, την ‘Die Endlosung der Juden Frage’[6], («άκρα λογική συνέπεια του ιστορικού αντισημιτισμού»[7], την ονομάζει ο συγγραφέας), αναδεικνύοντας τις επάλληλες και ‘κυματοειδείς’ όψεις του ‘σωτηριολογικού’ αντισημιτισμού, ή αλλιώς του «λυτρωτικού αντισημιτισμού»[8] όπως τον αποκαλεί ο ιστορικός της Εβραϊκής εξόντωσης Saul Friedlander, αντισημιτισμού που παράγεται στο εκκρεμές και μεταιχμιακό πλαίσιο της εν συνόλω, της δυνατότητας γενεαλογικής τους ‘φόνευσης’ δια του προτάγματος της ‘σωτηρίας’ του ‘οικείου βιό-κοσμου’ και των ‘οικείων βωμών’, πρόταγμα ‘σωτηρίας’ της ίδιας χρονικότητας από την Εβραϊκή, και ‘ληστρική’ κοινωνικά, πολιτικά, πολιτισμικά και οικονομικά, ‘αθεμιτουργία’.

Η ανάλυση του διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος δια-κρατεί τους όρους και τις εκφάνσεις της Εβραϊκής ‘φόνευσης’ σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ‘φόνευση’ που ερείδεται του ναζιστικής επέκτασης, ωσάν προέκταση του στρατηγικού ‘Blitzkriefg’ στην Ευρώπη, σε ένα σημείο όπου δίχως να προβαίνει σε μία, θετικιστικού πλαισίου, ιστορική σχετικοποίηση για την ευρύτητα και την σημαντικότητα που αποκτά ο αντισημιτισμός στην εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία, για την Γερμανικό -εθνικοσοσιαλιστικό ‘πράττειν’ (η Γερμανική ‘ευθύνη’) της συστηματοποιημένης και οργανωμένης Εβραϊκής εξόντωσης, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης αναφέρεται στις αντισημιτικές διαστάσεις που αρθρώθηκαν στην κατεχόμενη Ευρώπη και ιδίως στην ανατολική Ευρώπη, εκεί όπου ‘φορτισμένα’ σημασιοδοτούνται στο πεδίο του κοινωνικού επάλληλα Εβραϊκά-Ιουδαϊκά πογκρόμ, αρθρώνεται ο λόγος της ‘απο-κοπής’ που, στο υπόστρωμα του ‘αντι-Εβραϊσμού’ διακρατεί τον και τους συμβολισμούς του ‘χρυσού αίματος’ για το οποίο κατέφθασε ‘το πλήρωμα του χρόνου’ για το ‘δεδικαίωται’ και για τον ‘θρίαμβο’ του: ο λόγος ως πράξη-σύστημα και η πράξη-σύστημα ως λογοθετικότητα της ιστορικής ‘κένωσης’ από οτιδήποτε Εβραϊκό, συν-διαλέγεται με την μήτρα του ναζιστικού αντισημιτισμού, με συμβάντα αναφοράς την θανάτωση 1.600 Εβραίων στο Jedwabne της Πολωνίας στα 1941, ένα πογκρόμ εμπρόθετης λαϊκής αγριότητας από τους κατοίκους του χωριού και, σε ένα δεύτερο επίπεδο, στην εκτατικότητα του Εβραίου ωσάν ‘σπερματικό κακό’, λαμβάνει χώρα η έκθεση της θανάτωσης, στο μακρύ ιστορικό χρόνο: «Συνολικά οι Ρουμάνοι δολοφόνησαν μέσα σε έναν χρόνο 280.000-380.000 Εβραίους»,[9] με τον Ραούλ Χίλμπεργκ να »σημειώνει ότι καμία χώρα, με την εξαίρεση βεβαίως της Γερμανίας, δεν συμμετείχε τόσο μαζικά στη σφαγή των Εβραίων όσο η Ρουμανία».[10]

Δίπλα και εντός της Γερμανίας, η Πολωνία, η Κροατία, η Ρουμανία, περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης αναδεικνύονται σε τόπους όπου επιτελούνται μίκρο και μέγα-Εβραϊκά πογκρόμ, συναρθρώνονται τα πλέγματα της ‘εκκαθάρισης’ με τις προσίδιες ‘τελετουργίες’ της ‘απελευθέρωσης’ από το Εβραϊκό ‘κακό’, στο σημείο όπου ο συγγραφέας μη υποπίπτοντας σε μία αναγωγιστική περιπτωσιολογία, δεικνύει τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν τον αντισημιτισμό ως ιστορικό, ευρωπαϊκό, ναζιστικό-εθνικοσοσιαλιστικό φαινόμενο-συμβάν διά-ρρηξης, άρθρωσης του θανάτου και της θανατικής βιο-πολιτικής ή της θανατο-πολιτικής στα ανεστραμμένα επίπεδα της ανθρωπινότητας, σημαίνει την μεθοδικότητα και την συστηματικότητα της εξόντωσης, προσομοιάζοντας σε έναν ιστορικό λειτουργισμό που παραμένει ανοιχτός: θίγει τα πεδία της εξόντωσης του εν Ελλάδι Εβραϊσμού (από την Θεσσαλονίκη έως την Ρόδο)[11], ανασύροντας στη δημόσια σφαίρα τις εκφάνσεις του ελληνικού αντισημιτισμού, θεσμικού και μη[12], παροντικού και μη, αναζητεί τομές και συνέχειες, υποσκάπτει τα θεμέλια του ενσκήπτοντος συμβολισμού που σχηματοποιείται στο ‘δεν ακούω, δεν γνωρίζω, δεν παρατηρώ,’ θέτοντας στο αναλυτικό του στόχαστρο την καθημερινότητα υπό την οποία έλαβε χώρα ο εγκλεισμός Εβραίων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία και η εξόντωση τους, υπό το πρίσμα της απόκρισης ενώπιον της προσλαμβανόμενης οντο-γένεσης: ο Εβραίος ως ίδιο ‘μίσος’, ως διαρκής ‘απληστία’ και ‘καθοδήγηση’ θα ‘τιμωρηθεί’ ως ιστορία και επωνυμία, θα ‘θυσιαστεί’ ως ‘πληθυντικός Κριός’ που καθίσταται ‘μη-άλφα’, ορατή ‘εκκρεμότητα’.

Εντός της Γερμανικής, κοινωνικής καθημερινότητας συντελείται η αντισημιτική έγκληση, σε μία αναλυτική τυπολογία που μετατοπίζει τα όρια μεταξύ αυτών που ο συγγραφέας αποκαλεί ως «ενεργό συμπαράσταση» και «ένοχη αδιαφορία»[13] (ο «παθητικός αντισημιτισμός»[14] για τον οποίο κάνει λόγο ο ιστορικός Gotz Ally), της πλειοψηφίας του Γερμανικού πληθυσμού απέναντι στην αντισημιτική αξίωση περί ‘εξορίας’ των Εβραίων στη ‘γη των δακρύων’, αφήνοντας ανοιχτές δι-ερωτήσεις και συν-διαλεγόμενος υπόγεια με την ιστορική θέση που εκφράζει ο Γερμανός ιστορικός Gotz Ally, περί συγκρότησης ενός εκτεταμένου εθνικοσοσιαλιστικού κρατικού[15] δικτύου ωφελημάτων για τα κοινωνικά υποκείμενα και για σημαντικά τμήματα του μπλοκ των λαϊκών τάξεων της χώρας, ή, διαφορετικά τιθέμενο, περί συγκρότησης ενός κράτους πρόνοιας εκτεταμένων παροχών και φοροελαφρύνσεων εν καιρώ πολέμου, το οποίο, μέσω της διαφορικότητας ‘απ-αλλοτρίωσης’ των Εβραϊκών σωμάτων και περιουσιών-ιδιοκτησιών, της υπόσχεσης εκπλήρωσης του παρόντος προς και για την μελλοντικότητα που ‘αναμένει’, υπέκρυπτε και παράλληλα αποκάλυπτε το μέγεθος της «ένοχης αδιαφορίας».

Το βιβλίο-ομιλία, σε κάθε λέξη, αποπνέει τις πλαισιώσεις της μνήμης[16], της δυνατότητας (σχεσιακή ‘δυναμολογία’) της μαρτυρίας για αυτό που έλαβε χώρα, για την «μαύρη τρύπα» [17](Γιώργος Κόκκινος) του Εβραϊκού ‘Ολοκαυτώματος’, αλλά και για την ίδια την μαρτυρία[18] που στέκει χασματικά, που ‘συνομιλεί’ με το ‘ανείπωτο’ της, με τον Jacques Derrida να επισημαίνει πως «η μαρτυρία ως μαρτυρία είναι πάντα ανασφαλής, σε διαρκή κίνδυνο»[19].

Η ομιλία για το ‘Ολοκαύτωμα’ δεν αποτελεί χρονικό αλληλουχίας συμβάντων, παρά αναλυτική-ιστορική προσέγγιση και ερμηνεία που δεν αφίσταται γενεαλογικά, δι-ιστορικά και δι-υποκειμενικά, από το πλαίσιο της μνήμης, της ‘τραυματικής μνήμης’ και της μαρτυρούσας και βιωματικής μνήμης, της γλώσσας των ερειπίων που δεν ζητεί το απλό παρά το ιστορικό ενεργείν, το ‘ίζημα’ της ανα-θεμελίωσης των κοινωνικών ολοτήτων πάνω στον άξονα της υπόμνησης και ερμηνείας του θανάτου, εντός και πέραν της ‘θεσμίζουσας’ ιστορίας.

Με το βλέμμα στραμμένο στις παροντικές όσο και στις μελλοντικές γενεές, με έναν λελογισμένο συναισθηματισμό, με μία διαλεκτική διάθεση, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης[20], προσθέτει: «Μνήμη όμως του Ολοκαυτώματος σημαίνει πρωτίστως αδιάκοπο αγώνα κατά του αντισημιτισμού και των κάθε λογής μεταμορφώσεων του»[21], τονίζοντας ό,τι δεν ενυπάρχουν γνωσιακές και «κοσμο-θεωρητικές εγγυήσεις έναντι της Βαρβαρότητας»[22], παρά η ίδια η ανθρώπινη συνειδητότητα.

Στον «δρόμο της κριτικής ιστορίας, γράφει ο Paul Ricoeur, «είναι που η μνήμη συναντά το νόημα της δικαιοσύνης. Τι θα ήταν μια ευτυχής μνήμη που δεν θα ήταν συνάμα φιλοδίκαιη;».[23] Η μαρτυρία για το Εβραϊκό ‘Ολοκαύτωμα’ εκ-ζητεί την ίδια την ιστορία, εκ-ζητεί φωνές, αφήνοντας να διαρρεύσει το υπόστρωμα της. Μήπως και το ‘ανείπωτο’ για το οποίο δραστικά ομιλεί ο Πρίμο Λέβι, το ‘ανείπωτο’ με μέτωπο την ιστορία ενός θανάτου με διάφορους τρόπους,   δεν συνιστά μία ίδια και ‘άλλη’ μορφή μαρτυρίας, ‘λεχθέν’ που αναπαριστά το ‘αδύνατο’[24]; Ποιος είναι ο χρόνος ενός εκάστου; Ποιος μαρτυρεί το και για το κενό;

H Εβραϊκή ‘Σοά’ δια-τρέχει τον χρόνο της ανθρωπότητας, αποτελώντας, με βάση τα λεχθέντα του Σάββα Μιχαήλ, όχι μόνο μία «φρικαλέα γενοκτονία ενός λαού καταδιωγμένων», αλλά «στιγματισμός μιας ολόκληρης εποχής της ανθρωπότητας, ρίχνοντας σκοτάδι στις ελπίδες της».[25]

 Το δοκίμιο του Σταύρου Ζουμπουλάκη αναμετράται με το ιστορικό περιεχόμενο του αντισημιτισμού, την ναζιστική-εθνικοσοσιαλιστική ‘εξειδίκευση’ του, εκθέτοντας τον κίνδυνο των σύγχρονων αναβιώσεων του, στην Ευρώπη και αλλού, επισημαίνοντας την μαρτυρία που δεν περιλαμβάνει μόνο το ‘τι’ [26] αλλά και το ουσιωδώς ‘ποιος;’.

——————– ———————————— ——————-

[1] Βλέπε σχετικά, Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018), Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2018.

[2] Για την εννοιολόγηση του «τεύχειν» και την ‘επι-κοινωνία’ του με το Καστοριαδικό κοινωνικό-ιστορικό θεσμίζειν, ένα θεσμίζειν του κοινωνικού ‘εαυτού’, βλέπε σχετικά, Βλέπε σχετικά, Καστοριάδης Κορνήλιος, ‘Η Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας’, Μετάφραση: Σπαντιδάκη Γιούλη, Σπαντιδάκης Κώστας & Χαλικιάς Σωτήρης, Επιμέλεια Μετάφρασης: Σπαντιδάκης Κώστας, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 1978.

[3] Και πάνω στην πρωταρχικότητα του Χριστού που ‘σταυρώθηκε από τους Εβραίους’, για το συλλογικό, ευρωπαϊκό, θρησκευτικό κοινωνιο-οντολογικό πλαίσιο, ανα-κατασκευάζεται διαρκώς  η Εβραϊκή ‘μοχθηρή’, σιωπηλή και μη, αντίφαση με τις νόρμες που διατρέχουν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, η ‘ανίερη’ στιγμή της ‘σταύρωσης’ που παραμένει ‘εκεί’, που δομεί τον Εβραίο ως ‘άρνηση’ (‘αρνητικότητα’) των δυνατοτήτων εκπλήρωσης και ‘απο-λύτρωσης’ της ανθρώπινης ιστορίας,  η ενόρμηση του ‘μη-απατηλού’ θανάτου του.

[4] Βλέπε σχετικά, Αθανασίου Αθηνά, ‘Τεχνολογίες του ανθρώπινου, απορίες της βιοπολιτικής και το διαμελισμένο σώμα της ανθρωπότητας’, στο: Αθανασίου Αθηνά, (επιμ.), ‘Ζωή στο όριο. Δοκίμια για το σώμα, το φύλο και τη βιοπολιτική’, Εκδόσεις Εκκρεμές, Αθήνα, 2007, σελ. 57.

[5] Βλέπε σχετικά, Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 17.

[6] Βλέπε σχετικά, Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 19.

[7] Βλέπε σχετικά, Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 19. Ο εθνικοσοσιαλιστικός αντισημιτισμός και η ‘Τελική Λύση’, δεν εδύνατο να αποτελέσουν μόνο την «άκρα λογική συνέπεια του ιστορικού αντισημιτισμού», όπως ρητά δηλώνει ο συγγραφέας,  αλλά υποδεικνύουν τους όρους και τις διαστάσεις επιτέλεσης της ναζιστικής-βιο-πολιτικής, συμπυκνώνουν την διττότητα του Εβραϊκού ‘μύθου’ (η Εβραϊκή ‘επωδυνότητα’) και της ‘πραγματικότητας’ (η σημερινή Εβραϊκή ‘απειλή’) που, ως τροφοδότηση του αρχέγονου ‘φόβου’ και της ‘ακαθόριστης απειλής’ ή της ‘καταστρεπτικής Εβραϊκής απειλής’ που επέρχεται από ‘παντού’ (‘πολλαπλότητα της ΄μοναδικότητας’), βιο-πολιτική που ισορροπεί στο ‘δικαίωμα’ επί της ζωής και στην ‘επί-γευση’ του ολικού, Εβραϊκού θανάτου και ΄φόνευσης’, τροπικότητα ενσωματωμένη στο πως προσδιορίζεται η κοινωνία και δη η Γερμανική κοινωνική σφαίρα με και χωρίς την παρουσία της ‘Εβραϊκότητας’, ιδεολογικό-φυλετικό σημαίνον πολιτικής και ‘πολιτείας’ που ομιλεί την γλώσσα της ‘ανάδυσης’.

[8] Αναφέρεται στο: Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 21. Ο ‘λυτρωτικός’ αντισημιτισμός δεικνύει κοσμολογικές απολήξεις.

[9] Αναφέρεται στο: Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ.  15-16.

[10] Αναφέρεται στο: Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ.  15-16. Η ιστορική έρευνα επισημαίνει ‘φονεύσεις’ Εβραίων που έλαβαν χώρα σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Είναι δε χαρακτηριστικό το ό,τι στη «Σοβιετική Ένωση δολοφονήθηκαν πάνω από 700.000 Εβραίοι».

[11] Η Γαβριέλλα Ετμεκτσόγλου προσφέρει μία ευσύνοπτη περιοδολόγηση του εν Ελλάδι αντισημιτισμού (και μεταπολεμικά) και των όρων παρουσίας του, των στοιχείων εκείνων που χαρακτηρίζουν την ‘απ-αλλοτρίωση’ των Εβραϊκών περιουσιών (Θεσσαλονίκη) με την συμμετοχή «Ελλήνων αξιωματούχων της Θεσσαλονίκης, του Τύπου και μελών του χριστιανικού πληθυσμού», και πάνω στον άξονα της ‘καθαρής ελληνικότητας’ της πόλης, επαναπροσδιορίζοντας την μαζικότητα που προσέλαβε η ‘φόνευση’ του ελληνικού Εβραϊσμού στα ναζιστικά στρατόπεδα θανατο-πολιτικής. Στο κείμενο της απαντάται ιστορικά, η παρουσία του «λανθάνοντος αντισημιτισμού». Βλέπε σχετικά, Ετμεκτσόγλου Γαβριέλλα, ‘Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων’, στο: Χατζηιωσήφ Χρήστος & Παπαστράτης Προκόπης, (επιστημονική επιμέλεια), ‘Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα’, Γ’ Τόμος, Μέρος 1ο, Εκδόσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα, 2007, σελ. 190.

[12] Ο Σάββας Μιχαήλ, εμβαθύνει στις προκείμενες του ελληνικού αντισημιτισμού, του «θέματος-ταμπού»  στην ελληνική ιστοριογραφία, ένας «αντισημιτισμός δομικός, προστατευόμενος και καλλιεργούμενος, φανερά ή κρυφά, ανάλογα με τις ανάγκες των κρατούντων. Αντισημιτισμός κρατικός και παρακρατικός, θρησκευτικός και παραθρησκευτικός, θεσμικός και εξωθεσμικός». Βλέπε σχετικά, Μιχαήλ Σάββας, ‘Η αθέατη πλευρά της τέφρας. Η Liza Pinhas διηγείται’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber. Δοκίμια για την Εποχή, την Ποίηση και την Ελευθερία’, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, 2016, σελ. 105. Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στην περίπτωση της Ελλαδικής Εκκλησίας ως σύστημα οργάνωσης και ‘θεσμίζουσα’ έναν ‘βιό-κοσμο’, η οποία δεν αναμετρήθηκε ποτέ με τον αντισημιτικό λόγο που εμφιλοχωρεί στις τάξεις της.

[13] Αναφέρεται στο: Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 14. Η ανάλυση του Σταύρου Ζουμπουλάκη στο συγκεκριμένο σημείο, ανα-καλεί, πάνω στο ζητούμενο ανάλυσης της ‘στάσης’ της Γερμανικής κοινωνίας, την προσέγγιση της Χάνα Άρεντ περί ‘κοινοτοπίας του κακού’, εκ-φέροντας παράλληλα τις παραμέτρους της  ‘κανονικοποίησης’  του εθνικοσοσιαλιστικού πολιτικού-κυβερνολογικού ‘ενεργείν’ και του Εβραϊκού ‘Ολοκαυτώματος’, της επάλληλης ‘καύσης’ των σωμάτων ώσπου να μετατραπούν σε ‘απουσία’ από τον ζωώδη χρόνο: «Οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν μόνο τα στελέχη του Ναζιστικού κόμματος, τα Ες Ες και κάποια άλλα τέρατα,  ήταν οι κανονικοί άνθρωποι της γερμανικής κοινωνίας, καλοί οικογενειάρχες, προκομμένοι επαγγελματίες, ευσυνείδητοι υπάλληλοι». Βλέπε σχετικά, Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 14. Η γειωμένη ‘ανθρωπινότητα’ της εξόντωσης καθίσταται εμφανής στο λόγο του Σταύρου Ζουμπουλάκη.

[14] Βλέπε σχετικά, Gotz Ally, ‘Το λαϊκό κράτος του Χίτλερ. Ληστεία, φυλετικός πόλεμος και εθνικοσοσιαλισμός’, Μετάφραση: Δεληβοριάς Νίκος, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 2009, σελ. 416. Ως «παθητικός αντισημιτισμός» ορίζεται από τον Γερμανό ιστορικό ο «έρποντας εμποτισμός του πνεύματος που προκάλεσε μια πολύ εκτεταμένη αδιαφορία απέναντι στη μοίρα των Εβραίων». Ο Gotz Ally, αρθρώνει τα όρια επενέργειας του ιστορικού αντισημιτισμού, αναφέρεται στην ‘φορτισμένη’ αντιστικτικότητα Εβραίων και Χριστιανών στο χώρο της Ευρώπης,  στηλιτεύοντας την αντίληψη περί ‘ιδιαίτερου’ Γερμανικού «μίσους» επί των Εβραίων.

[15] Βλέπε σχετικά και συνολικά,  Gotz Ally, ‘Το λαϊκό κράτος του Χίτλερ. Ληστεία, φυλετικός πόλεμος και εθνικοσοσιαλισμός’, Μετάφραση: Δεληβοριάς Νίκος, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 2009.

[16] Της μνήμης που σημαίνεται πέραν της Διεθνούς Ημέρας Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος.

[17] Αναφέρεται στο: Eaglestone Robert, ‘Μεταμοντερνισμός και άρνηση του Ολοκαυτώματος’, Μετάφραση: Σπυράκου Άννυ, Πρόλογος στην Ελληνική Έκδοση: Κόκκινος Γιώργος, Εκδόσεις Επέκεινα, Τρίκαλα, 2014, σελ. 15.

[18] «Εt tandis que la sang coulait sans discontinuer, le monde se taisait.. il n’a pas proteste, il n’a pas reagi. IL a prefere rester a l’ ecart, c’ était plus a l’aise. Comment qualifier cette attitude ? «Και ενώ το αίμα έρεε ασταμάτητα, ο κόσμος σιωπούσε… δεν διαμαρτυρήθηκε, δεν αντέδρασε. Προτίμησε να μείνει παράμερα, ήταν πιο βολικό. Πως να χαρακτηρισθεί αυτή η στάση;», γράφει η Λίζα Πίνχα, επιζήσασα του ‘Ολοκαυτώματος’, αναφέροντας τις προσλήψεις της μνήμης και της Εβραϊκής παρουσίας και ό,τι απέμεινε από αυτήν, μεταπολεμικά. Εκεί όπου το αίμα μετασχηματίζεται σε νοηματοδοτική παροντικότητα, η μνήμη του νεκρού ‘απορρίπτεται’, δεικνύοντας εκφάνσεις ενός ‘αντισημιτισμού της καθημερινότητας’ στη μεταπολεμική Ευρώπη. Η μαρτυρία και η πολιτική θέση ταυτόχρονα της Λίζα Πίνχα ‘επι-κοινωνεί’ με την μαρτυρία της Εβραϊκής καταγωγής Ολλανδέζας, Ρίτα Κόοπμαν, όταν επέστρεψε από το στρατόπεδο συγκέντρωσης: «Πολλοί από εσάς επιστρέψατε. Να είσαι ευτυχής που δεν ήσουν εδώ. Δεν ξέρεις πόσο υποφέραμε από την πείνα!». Για την μαρτυρία της Λίζα Πίνχας, βλέπε σχετικά, Ετμεκτσόγλου Γαβριέλλα, ‘Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων’, στο: Χατζηιωσήφ Χρήστος & Παπαστράτης Προκόπης, (επιστημονική επιμέλεια), ‘Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα…ό.π., σελ. 189. Για την αντίστοιχη προφορική αφήγηση της Ρίτα Κόοπμαν, βλέπε το: Βλέπε σχετικά, Judt Tony, ‘Η Ευρώπη μετά τον πόλεμο’, Μετάφραση Α & Β Μέρους: Σταματάκης Νικηφόρος, Επιμέλεια Α & Β Μέρους: Αστερίου Ελένη, Μετάφραση Γ & Δ Μέρους: Αστερίου Ελένη, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2012, σελ. 806.

[19] Αναφέρεται στο: Μιχαήλ Σάββας, ‘Η αθέατη πλευρά της τέφρας. Η Liza Pinhas διηγείται…ό.π., σελ. 104. To εκκρεμές του Εβραίου μορφοποιείται εκ νέου, αντιστικτικά προς μία ‘δόκιμη’ και άμεση  θυματοποίηση του αυθεντικά ‘γηγενούς’: ‘Που ήσασταν την στιγμή έκφρασης του δικού μας επώδυνου βιώματος;’. Η λογοθετικότητα διαμεσολαβεί προϋποθέσεις ‘σύλληψης’ της και της μίας ‘καλύτερης’ Εβραϊκής ‘μοίρας’ (ο ‘προνομιούχος Εβραίος που ‘γλυτώνει’) προς την αίσθηση-αισθητική της καθημερινής και πραγμολογικής τραγικότητας, της εντατικά ‘εντόπιας’ και ‘μη-προνομιούχας’.

[20] Ο συγγραφέας τείνει σε αυτό που δύναται να αποκαλέσουμε ‘θετικό ηθικισμό’ της μνήμης, της μνήμης του συμβάντος, την στιγμή όπου ακριβώς εκ-διπλώνεται η ‘μοναδικότητα’ του, κινούμενος μεταξύ ιστορικής αναλυτικής και καταδίκης, μνημονικού και αναπαραγωγής-αναπολλαπλασιασμού του. Η γλώσσα είναι συγκεκριμένη και αφηγηματικά συ-γκινησιακή όσο και προτρεπτική προς το ‘γνωρίζειν’.

[21] Βλέπε σχετικά Ζουμπουλάκης Σταύρος, ‘Για το Ολοκαύτωμα. Ομιλία στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος’, (27 Ιανουαρίου 2018)…ό.π., σελ. 28.

[22] Στο ίδιο, σελ. 28.

[23] Αναφέρεται στο: Eaglestone Robert, ‘Μεταμοντερνισμός και άρνηση του Ολοκαυτώματος…ό.π., σελ. 21. Αποδίδοντας έμφαση στην ιστορική επιστήμη, ο Paul Ricoeur, εκ-ζητώντας την ισορροπία μεταξύ ιστορικής ανάλυσης και μνήμης,  προ-εκτείνει τον ρόλο που δύναται να διαδραματίσει η ιστορική επιστήμη: «Η ιστορική επιστήμη οφείλει ως εκ του ρόλου της « (…) να επεκτείνει τη συλλογική μνήμη πέραν κάθε πραγματικής ενθύμησης, αλλά (και) να διορθώνει, να κρίνει και μάλιστα να διαψεύδει τη μνήμη μιας καθορισμένης κοινότητας, όταν αυτή αναδιπλώνεται και κλείνεται στα δικά της δεινά σε σημείο να γίνεται τυφλή και κουφή απέναντι στα δεινά άλλων κοινοτήτων». Ο Paul Ricoeur δεν απόσχει της ‘σύλληψης’ της «δίκαιης μνήμης», πέραν του δίπολου ‘μουσειακότητα/’εργαλειοποίηση’, εγγράφοντας το πλαίσιο της «παραδειγματικότητας της ιστορικής μοναδικότητας» (‘l’ exemplarite du singulier’).

[24] Το Εβραϊκό ‘Ολοκαύτωμα’ ως απορία που τείνει να περιβλέπει την μνήμη, ως νοηματοδοτική έγκληση που φέρει το ιστορικό ‘εσείς’ προς το πάντα’: «Είναι το Αδύνατο που γνώρισαν μόνο τα θύματα». Βλέπε σχετικά, Μιχαήλ Σάββας, Auschwitz: Το Πραγματικό. Οι Κώδικες του Γιώργου Λαζόγκα’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber….ό.π., σελ. 99.

[25] Βλέπε σχετικά, Μιχαήλ Σάββας, ‘Auschwitz: Το Πραγματικό. Οι Κώδικες του Γιώργου Λαζόγκα’, στο: Μιχαήλ Σάββας, (επιμ.), ‘Homo Liber….ό.π., σελ. 100.

[26] Η ίδια η γλώσσα εγκαλεί και εγκαλείται, ‘μεταφορτώνοντας’ σωρούς ανθρώπινων υποκειμένων.

 

Διαβάστε Επίσης  Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου "Το βιβλίο η δύναμη του Πολίτη"

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!