Η περιγραφή της επιστημονικής εξήγησης

Anthony Giddens *

Η κυρίαρχη περιγραφή της επιστημονικής εξήγησης που αναπτύχθηκε στα πλαίσια του σύγχρονου εμπειρισμού είναι εκείνη που πήρε τη σαφέστερη μορφή της σε ένα φημισμένο άρθρο των Hempel και Oppenheim [1]. Το άρθρο αυτό προκάλεσε μια ευρύτατη διαμάχη και οδήγησε στην παραγωγή μεγάλης βιβλιογραφίας. O Hempel, ανταποκρινόμενος στις κριτικές, τροποποίησε και ανέπτυξε περισσότερο τις απόψεις που είχε διατυπώσει αρχικά. Εδώ θα συνοψίσω εν συντομία μόνο τα κύρια στοιχεία του άρθρου.

Επειδή η πιθανή εφαρμογή αυτών των θέσεων στις κοινωνικές επιστήμες και την ιστορία έχει προκαλέσει μια συζήτηση εξίσου εκτεταμένη με εκείνη που αφορά τη σχέση τους με τη φυσική επιστήμη, το άρθρο αυτό αποτελεί ένα κατάλληλο μεταβατικό σημείο για να περάσω σε μια αξιολόγηση της επιρροής της θετικιστικής φιλοσοφίας στην κοινωνιολογία.

Η κεντρική ιδέα του άρθρου είναι ότι η ακριβέστερη (αν και όχι η μοναδική) μορφή επιστημονικής εξήγησης είναι η “παραγωγική-νομολογική” (ο Dray την ονόμασε επίσης “μοντέλο του καλύπτοντος νόμου”). Η εξήγηση ενός συμβάντος συνεπάγεται την αναφορά σε πληροφορίες που παρέχονται από δύο τύπους δηλώσεων συνδεδεμένων μεταξύ τους. Ο πρώτος τύπος είναι οι γενικοί νόμοι και ο δεύτερος οι δηλώσεις που προσδιορίζουν τις συγκεκριμένες συνθήκες εφαρμογής αυτών των νόμων. Η δήλωση που αναφέρεται στο προς εξήγηση συμβάν ή φαινόμενο (the “explanandum”) παράγεται ως αναγκαστική λογική συνέπεια του συνδυασμού των δύο αυτών τύπων δηλώσεων.

Επομένως, ο αντικειμενικός έλεγχος μιας επιστημονικής εξήγησης συνεπάγεται την εμπειρική επαλήθευση της δήλωσης που περιγράφει τις αρχικές ή “οριακές” συνθήκες – την εμπειρική επαλήθευση των νόμων σε σχέση με τους οποίους παράγεται το πρόβλημα που πρέπει να εξηγηθεί – και τη λογική επαλήθευση του παραγωγικού συλλογισμού που χρησιμοποιήθηκε.

Σύμφωνα με τον Hempel, υπάρχει μια συμμετρία ή μια “δομική ισότητα” ανάμεσα στην εξήγηση και την πρόβλεψη,  αφού και στις δύο περιπτώσεις λειτουργεί η ίδια λογική μορφή: η πρόβλεψη συνίσταται στην παραγωγή μιας δήλωσης που αφορά ένα συμβάν όχι του παρελθόντος αλλά του μέλλοντος.

Η παραγωγική – νομολογική εξήγηση θεωρείται αναπόσπαστο μέρος όλων των “εμπειρικών επιστημών”, με τη διαφορά ότι στις κοινωνικές επιστήμες και την ιστορία συχνά δεν εκδηλώνεται με τόση σαφήνεια όση στη φυσική επιστήμη.

—-

[1] Carl G. Hempel και P. Oppenheim, “Studies in the Logic of Explanation”, Philosophy of Science, τομ. 15, 1948

Πηγή: Σύγχρονη Κοινωνιολογική Θεωρία, Τόμος Ι, Δομικός Λειτουργισμός, Κριτική στον Θετικισμό, Συμβολικές διαντιδράσεις, νόημα και ερμηνεία, Μετάφραση: Βασίλης Καπετανιάννης, Γιώργος Μπαρουξής – Επιστημονική επιμέλεια: Μαρία Πετμεζίδου, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ, Ηράκλειο 2000.

* Κεφάλαιο 3, Ο θετικισμός και οι επικριτές του

Διαβάστε Επίσης  Στερεότυπα και προκαταλήψεις για μειονοτικές ομάδες

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!