Βασικό Εισόδημα: Πώς η Φινλανδία σχεδιάζει να εφαρμόσει το πρώτο πανεθνικό πρόγραμμα στην Ε.Ε.

Το Φινλανδικό Ινστιτούτο Κοινωνικής Ασφάλισης (KELA) έχει ήδη δημοσιεύσει ορισμένα προκαταρκτικά δεδομένα σχετικά με το σχέδιο της χώρας να πειραματιστεί και στη συνέχεια να προχωρήσει στην γενίκευση της εφαρμογής του βασικού εισοδήματος. Στην τελική του εκδοχή, το βασικό εισόδημα αναμένεται να αντικαταστήσει τα άλλα επιδόματα που λαμβάνουν έως τώρα οι πολίτες, και ως εκ τούτου αναμένεται να είναι αρκετά υψηλό, όπως υποδεικνύει ο Διευθυντής του Ερευνητικού Τμήματος της Kela, Olli Kangas. Το σχέδιο έχει ως εξής: όλοι οι Φινλανδοί πολίτες θα λαμβάνουν ένα μη-φορολογητέο συνολικό επίδομα δίχως χρέωση από την κυβέρνηση, ύψους 800 ευρώ σε μηνιαία βάση στην τελική εκδοχή, και 550 ευρώ σε μηνιαία βάση στην πιλοτική φάση του σχεδίου. Σύμφωνα με την κρατική τηλεόραση της Φινλανδίας – YLE – , “το μοντέλο του βασικού εισοδήματος στην πλήρη εκδοχή του θα καταστήσει μη-εφαρμοστέα ορισμένα επιδόματα που βασίζονται στα εισοδήματα, αλλά στην πιλοτική μορφή του βασικού εισοδήματος τα επιδόματα αυτά δεν θα επηρεαστούν. Το μοντέλο μερικής εφαρμογής αναμένεται επίσης να διατηρήσει ως έχει το επίδομα στέγασης αλλά και το επίδομα εισοδηματικής στήριξης”.

Η πιλοτική φάση αναμένεται να εφαρμοσθεί σε παν-εθνική κλίμακα, αλλά οι πολίτες που θα συμμετάσχουν στην πιλοτική εφαρμογή θα επιλεγούν μέσω κλήρωσης. Πάντως, οι εμπειρογνώμονες συνεχίζουν να προσπαθούν να βρουν ένα σύστημα εφαρμογής που να είναι σύμφωνο με το Φινλανδικό Σύνταγμα. Οι ειδικοί θα προτείνουν στην κυβέρνηση τον Μάρτιο του 2016 διαφορετικά συστήματα, και εν συνεχεία έως τον Νοέμβριο του 2016 θα πρέπει να έχει γίνει μία επιλογή με στόχο να ξεκινήσει η πιλοτική φάση το έτος 2017.

Η Φινλανδία αναμένεται να αποτελέσει την πρώτη χώρα που θα εφαρμόσει το καθολικό βασικό εισόδημα σε τέτοια κλίμακα – μία πολύ ενδιαφέρουσα εξέλιξη, όσο ενδιαφέροντα είναι όμως και τα ερωτήματα που αφορούν αυτή την πρωτοβουλία.

Θα πρέπει να σημειωθεί το εξής: Η Φινλανδία δεν πρόκειται να προχωρήσει στην αποδόμηση του υφιστάμενου συστήματος επιδομάτων της ούτως ώστε να δώσει σε όλους τους πολίτες ένα επίδομα ύψους 800 ευρώ άνευ όρων σε μηνιαία βάση – παρά τα όσα αναφέρουν πολλά πρόσφατα άρθρα.

Αυτό που σχεδιάζεται στην Φινλανδική χώρα υπόσχεται έναν ενδιαφέροντα πειραματισμό εφαρμογής πολιτικής που θα περιλαμβάνει ένα δείγμα του πληθυσμού.

Η ιδέα της εφαρμογής του βασικού εισοδήματος έχει μακρά προϊστορία (τουλάχιστον έπειτα από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο), προσελκύοντας την υποστήριξη τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς. Εκδοχές της ιδέας έχουν υποστηριχθεί από οικονομολόγους τόσο αποκλίνοντες όσο ο Friedrich Hayek και ο Tony Atkinson. Ακόμη μία εκδοχή ήταν αυτή του μανιφέστου του Κόμματος των Πρασίνων.

Ίσως η πιο ευρέως αποδεκτή εκδοχή της πρότασης για ένα βασικό εισόδημα είναι η πρόταση για την εφαρμογή ενός καθολικού βασικού εισοδήματος, το οποίο θα αντικαθιστά τα περισσότερα υφιστάμενα επιδόματα κοινωνικής ασφάλειας. Το ΚΒΕ – Καθολικό Βασικό Εισόδημα είναι ένα εισόδημα που παρέχεται δίχως όρους σε κάθε ενήλικα και παιδί ώστε να παρέχει τουλάχιστον ένα επίπεδο πόρων στοιχειώδους διαβίωσης (a subsistence level of resources). Δεν παρέχεται μέσω ελέγχου των πόρων, αν και υπόκειται σε φόρο εισοδήματος (*στην Φινλανδική εφαρμογή δεν υπόκειται σε φορολόγηση). Συνήθως σχεδιάζεται κατά τέτοιον τρόπο ώστε υποθετικά να παρέχει ίσα επιδόματα σε όλους.

Η ιδέα της αντικατάστασης των επιδομάτων και των πιστώσεων φόρου με το ΚΒΕ συγκεντρώνει τεράστιο ενδιαφέρον.

  • Κανένας έλεγχος των πόρων για την παροχή των επιδομάτων, και έτσι καμία οικογένεια “κολλημένη” στην παγίδα της φτώχειας – όπου η απόσυρση των επιδομάτων είναι η απειλή για οποιαδήποτε αύξηση των εισοδημάτων. 
  • Κανένας δικαιούχος άνεργος με φόβο να συμφωνήσει σε πιθανές θέσεις προσωρινής απασχόλησης για να μην χάσει το δικαίωμα στη λήψη επιδόματος.
  • Κανένας επεμβατικός έλεγχος για την διακρίβωση των δικαιούχων των επιδομάτων, κανένα καθεστώς τιμωρητικών κυρώσεων.
  • Καμία απάτη και εξαπάτηση του συστήματος. 
  • Το μεγαλύτερο μέρος της γραφειοκρατίας του προνοιακού συστήματος “ακυρώνεται”. 
  • Η δυνατότητα για όλους στο να σταματήσουν για λίγο χρονικό διάστημα την απασχόληση – όποτε το θελήσουν και για όσο χρόνο το θελήσουν δίχως να λογοδοτούν σε κανέναν.

Πέραν των όποιων αντιρρήσεων θα πρέπει να ξεκαθαριστούν κάποιοι “μύθοι” όσον αφορά τις επικρατέστερες απόψεις των διαφωνούντων.

(1) Το επιχείρημα ότι το μέτρο είναι “πολύ δαπανηρό”, είναι άνευ περιεχομένου, δοθέντος του γεγονότος ότι το ΚΒΕ είναι ένα πρόγραμμα αναδιανομής εισοδήματος όπου τα κέρδη και οι ζημίες σε ολόκληρο τον πληθυσμό αθροίζουν στο μηδέν.

(2) Το ίδιο ισχύει και με την αντίρρηση ότι το Καθολικό Βασικό Εισόδημα έχει τεράστιο πολιτικό κόστος: πολύ απλά, πολλές προτάσεις πολιτικής ήταν πολιτικά μη-εφικτές έως ότου μία κυβέρνηση τις εφάρμοσε.

Το “ταξίδι” από την αρχική σύλληψη ως την πρακτική εφαρμογή του Καθολικού Βασικού Εισοδήματος συναντά πολλά προβλήματα αλλά και “αμφιβολίες”:

Η εφαρμογή του βασικού εισοδήματος μπορεί να δώσει τέλος στην φτώχεια στην Φινλανδία;

Η ιδέα του βασικού εισοδήματος έχει την απαρχή της  στις θέσεις του φιλελεύθερου οικονομολόγου Milton Friedman. Το 1962, συνηγόρησε υπέρ ενός ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος μέσω ενός “αρνητικού φόρου εισοδήματος”. Ο Friedman πίστευε ότι το σύστημα αυτό θα πρέπει να συνοδευθεί από το τέλος οποιουδήποτε συστήματος κατώτατων μισθών και άλλου συστήματος κοινωνικής προστασίας. Ο Friedman θεωρούσε επίσης ότι θα έπρεπε αυτό να είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερο και να χρηματοδοτείται από ένα καθορισμένο/σταθερό φόρο εισοδήματος (που σημαίνει ότι ο φόρος θα πρέπει να είναι καθολικός και στο ίδιο επίπεδο για όλους).

Στην πραγματικότητα, αυτό που προωθούσε ο Friedman ήταν ένα σύστημα που θα παρείχε στους εργοδότες άτομα που θα ήταν έτοιμα να εργάζονται για χαμηλότερους μισθούς δίχως επιπρόσθετο κόστος για τους εργοδότες.

Για αυτό τον λόγο, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε σε ποιό επίπεδο ορίζεται το βασικό εισόδημα. Εάν αυτό ορίζεται κάτω από το όριο στοιχειώδους διαβίωσης, τα άτομα δεν θα μπορούν να επιβιώνουν – θα υποχρεώνονται να δέχονται οποιαδήποτε θέση εργασίας σε οποιοδήποτε επίπεδο μισθού, γεγονός που θα οδηγήσει σε μειώσεις μισθών. Εάν είναι επαρκώς υψηλό, όπως είναι το γενικό αίτημα της αριστεράς, ενυπάρχει ο κίνδυνος τα άτομα να μην δεχθούν καμία θέση εργασίας, καθώς το βασικό εισόδημα θα είναι αρκετό για την επιβίωσή τους. Όμως τα πειράματα στις Η.Π.Α έχουν αποδείξει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι χαμηλός. Στην περίπτωση της Φινλανδίας, το ποσό του βασικού εισοδήματος αναμένεται να ανέλθει στα 800 ευρά κατ’ άτομο.

Θα είναι αρκετό αυτό το ποσό για να αποφευχθεί ο κίνδυνος φτώχειας, που είναι ένας από τους στόχους που αναμένεται να επιτύχει μία τέτοια μεταρρύθμιση; Εάν σκεφθούμε τις βασικές ανάγκες ενός ατόμου που ζει μόνο του και δεν εργάζεται, τότε αυτό το επίπεδο εισοδήματος δεν επιτρέπει την συντήρηση κατοικίας, την ανταπόκριση στα έξοδα διατροφής, ή την εκπλήρωση των βασικών αναγκών στην περιοχή του Helsinki. Συγκρίνεται ως υπέρτερη από την βασική κρατική σύνταξη για όσους δεν έχουν σύνταξη από την εργασία τους (η βασική σύνταξη φθάνει στα 636 ευρώ), αλλά οι συνταξιούχοι αυτοί επωφελούνται από τη στεγαστική συνδρομή και είναι γνωστό ότι βρίσκονται εντός της παγίδας της φτώχειας.

Για παράδειγμα, το πείραμα στις ΗΠΑ που ξεκίνησε στο Denver και το Seattle το 1970 για 5.000 οικογένειες παρείχε μεταξύ $3.800 και $5.800 ετησίως (σε σημερινά ευρώ αντιστοιχεί μεταξύ 20.000 και 32.000 ευρώ).

Όπως φαίνεται, ο κύριος στόχος της μεταρρύθμισης δεν είναι να δώσει ένα τέλος στην φτώχεια, αλλά προφανώς προτάθηκε μία μεταρρύθμιση δίχως καμία αύξηση των δαπανών: ο στόχος είναι κυρίως να απλοποιηθεί η γραφειοκρατία, αλλά και οι άνεργοι να δεχθούν οποιαδήποτε θέση εργασίας, καθώς έτσι δεν θα χάνουν το επίδομα του βασικού εισοδήματος.

Επί του παρόντος, φαίνεται ότι το Φινλανδικό Πείραμα είναι πλησιέστερα στις απόψεις του Friedman από αυτές της αριστέρας που υποστηρίζουν ένα υψηλό βασικό εισόδημα σε μία προσπάθεια να τερματισθεί η φτώχεια.

Τι τύπος βασικού εισοδήματος;

Φαίνεται ότι η διαμόρφωση του πλάνου βασικού εισοδήματος εγείρει ορισμένα ενδιαφέροντα ερωτήματα. Θα λαμβάνουν όλοι οι Φινλανδοί πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών και των μωρών, 800 ευρώ (που θα είναι ένα θετικό μέτρο για τις οικογένειες); Δεν φαίνεται  αυτό να ισχύει καθώς ο σχεδιασμός φαίνεται να περιλαμβάνει τους ενήλικες, γεγονός που σημαίνει ότι τα οικογενειακά επιδόματα θα παραμείνουν ως έχουν.

Ακόμη ένα ερώτημα είναι η αναφορά σε “Φινλανδούς πολίτες”. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι μη-Φινλανδοί πολίτες θα αποκλειστούν; Αναμένεται να είναι πολύ δύσκολο να αποκλειστούν οι πολίτες της ΕΕ, καθώς επί του παρόντος οι πολίτες που δεν προέρχονται από την ΕΕ και που εργάζονται στην Φινλανδία λαμβάνουν τα ίδια κοινωνικά επιδόματα όπως και οι Φινλανδοί πολίτες, καθώς συμμετέχουν ισότιμα στην ανάπτυξη της χώρας. Αυτό το ζήτημα ίσως αποδειχθεί ακανθώδες για ορισμένα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού.

Τέλος, ακόμη και όσοι Φινλανδοί πολίτες κατοικούν στο εξωτερικό θα λάβουν το βασικό εισόδημα των 800 ευρώ;

_________________________________________________________

Επιμέλεια/ Μετάφραση/ Απόδοση: Ντούνης Ανδρέας

 

Πηγές:

(1) Basic income: how Finland plans to implement the first nation-wide project in the EUfinlandpolitics.org

(2) Even in Finland, universal basic income is too good to be true

socialpolicy.gr

Διαβάστε Επίσης  Πιλοτικό Σχέδιο για την Κοινωνική Ένταξη των ΡΟΜΑ του Δήμου Χαλανδρίου με εξασφάλιση στέγασης μέσω επιδότησης ενοικίου | Πρόσκληση προς ιδιοκτήτες ακινήτων για εκμίσθωση κατοικιών

There are no comments

Join the conversation

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


error: Content is protected !!