”Η τέχνη και ο πολιτισμός υπό επιτήρηση: μορφές και μηχανισμοί χειραγώγησης στον 21ο αιώνα”

Την Τρίτη 11 Νοεμβρίου 2025, η Δημοτική Αγορά Κυψέλης φιλοξένησε την ημερίδα του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς και του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ με θέμα «Η τέχνη και ο πολιτισμός υπό επιτήρηση: μορφές και μηχανισμοί χειραγώγησης στον 21ο αιώνα». 

Η μεγάλη συμμετοχή και το ζωηρό ενδιαφέρον του κοινού ανέδειξαν τη σημασία του διαλόγου γύρω από την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης και τον ρόλο του πολιτισμού στη δημοκρατία. Η συζήτηση, που αναπτύχθηκε σε δύο θεματικά πάνελ, συνδύασε τη θεωρητική ανάλυση με την εμπειρία της καλλιτεχνικής πράξης. Διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί και καλλιτέχνες ανέδειξαν και ανέλυσαν τους σύγχρονους μηχανισμούς ελέγχου, χειραγώγησης και λογοκρισίας, ανταλλάσσοντας απόψεις με το κοινό και απαντώντας σε πλήθος ερωτήσεων που τους ετέθησαν.

Το πρώτο πάνελ έθεσε ερωτήματα σχετικά με το ποιες είναι οι σύγχρονες-άμεσες και έμμεσες- μορφές χειραγώγησης της τέχνης και του πολιτισμού, με το πώς η αγορά της τέχνης και η πολιτιστική βιομηχανία προβάλλουν συγκεκριμένες θεματικές, αποκλείοντας ταυτόχρονα άλλες, καθώς και με το ποιον τρόπο η τέχνη εργαλειοποιείται από τους μηχανισμούς εξουσίας τόσο ως μέσο προπαγάνδας και ιδεολογικής ηγεμονίας, όσο και ως μέσο ενίσχυσης εθνικών ή θρησκευτικών ταυτοτήτων. Ταυτόχρονα τέθηκαν θέματα που αφορούν την αυτολογοκρισία των καλλιτεχνών καθώς και ζητήματα σχετικά με τη ψηφιακή συνθήκη και τη δύναμη που διαθέτει για την χειραγώγηση της τέχνης και του πολιτισμού.

Το δεύτερο πάνελ άνοιξε διάλογο αναφορικά με τις μορφές πολιτικής και θεσμικής λογοκρισίας που υπάρχουν σήμερα στην τέχνη, έθεσε ερωτήματα σχετικά με το αν μπορεί η τέχνη να μείνει πολιτικά ουδέτερη, αναφέρθηκε στην κοινωνική λογοκρισία, στο πώς επηρεάζουν τα social media την καλλιτεχνική ελευθερία, καθώς και στο τι σημαίνει «καλλιτεχνική ευθύνη» σήμερα.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η ημερίδα συγκέντρωσε διακεκριμένους ακαδημαϊκούς και καλλιέχνες/ιδες από τους χώρους των ανθρωπιστικών επιστημών, των θεατρικών και εικαστικών τεχνών:

Άκης Έβενης, ιδρυτικό μέλος του ραδιοφωνικού σταθμού του Δήμου Αθηναίων «Αθήνα 98.4 FM. Έχει αναλάβει καθήκοντα συμβούλου του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της Ε.Ρ.Τ. Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιεί έρευνα για την Λογοκρισία*.

*Δείτε το φυλλάδιο της εκδήλωσης με τα λογοκριμένα τραγούδια που έχει συγκεντρώσει ο Άκης Έβενης

Θανάσης Ζερίτης, απόφοιτος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών (2021) και της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών (2011). Είναι  ιδρυτικό μέλος της θεατρικής ομάδας 4Frontal.

Μαριλένα Κατσίμη, παρουσιάστρια στην ΕΡΤ ενημερωτικών εκπομπών και αρχισυντάκτρια ιστορικών ντοκιμαντέρ. Έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος της δουλειάς της στη δημόσια ιστορία και τη καταπολέμηση της ξενοφοβίας και ομοφοβίας.

Γεωργία Λαλέ, εικαστικός και ακτιβίστρια που διαμένει στη Νέα Υόρκη από το 2014. Η ατομική της έκθεση “Ενοχή της Γειτονιάς” στο Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στην Νέα Υόρκη (2023), κατέβηκε μετά από την λογοκρισία του έργου “Ροζ Σημαία” από τον Υπουργό Εξωτερικών.

Αντώνης Λιάκος, ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ και πρώην πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Ιστοριογραφίας. Έχει ασχοληθεί εκτενώς με τη θεωρία της ιστορίας, την ιστοριογραφία και τη μελέτη των εθνικισμών.

Νεφέλη Μαϊστράλη, ηθοποιός και δραματουργός. Είναι ιδρυτικό μέλος και μόνιμη συνεργάτης της θεατρικής ομάδας 4Frontal. Ορίστηκε καλλιτεχνική υπεύθυνη της Πειραματικής σκηνής του Εθνικού θεάτρου, από κοινού με τον Ακύλλα Καραζήση.

Θούλη Μισιρλόγλου, διευθύντρια του MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. Έχει ειδικευτεί σε θέματα ιστορίας τέχνης, επιμέλειας εκθέσεων, πολιτιστικής διαχείρισης και κινητικότητας συλλογών.

Μήτσος Μπιλάλης σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Πανεπιστήμιο ‘Sv. Kl. Ohridski’ της Σόφιας. Διδάσκει Θεωρία και Τεχνολογία της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Μάρθα Μπουζιούρη, σκηνοθέτρια θεάτρου και δραματουργός. Είναι επίσης καλλιτεχνική διευθύντρια του Διεθνούς Δικτύου Θεάτρου Ντοκιμαντέρ. Από το 2024 διδάσκει στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, στο πλαίσιο απόκτησης ακαδημαϊκής εμπειρίας.

Πηνελόπη Πετσίνη, φωτογράφος και επίκουρη καθηγήτρια του ΠΑΔΑ, ήταν επιστημονικά υπεύθυνη του ερευνητικού έργου CIVIL «Η Λογοκρισία στον Κινηματογράφο και τις Εικαστικές Τέχνες: Η Ελληνική εμπειρία από τα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι σήμερα».

Δημήτρης Πλάντζος, κλασικός αρχαιολόγος του ΕΚΠΑ. Στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα συγκαταλέγονται οι νεωτερικές προσλήψεις του κλασικού πολιτισμού και οι σύγχρονες μορφές αρχαιοπολιτικής. Το τελευταίο του βιβλίο, Athens Demapped, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Πανεπιστημίου της Κοΐμπρα.

Πάρις Ρούπος, stand-up κωμικός και δημιουργός που ζει και δημιουργεί μέσα από τη δυσφορία και το σκοτάδι του σύγχρονου κόσμου.

Δημήτρης Χριστόπουλος, συγγραφέας και καθηγητής Πολιτειολογίας στο Πάντειο με τακτικές δημόσιες παρεμβάσεις στον ελληνικό και διεθνή τύπο για ζητήματα ενδιαφέροντός του. Η λογοκρισία, ο έλεγχος της πληροφορίας και η ελευθερία του λόγου είναι ένα από αυτά.