Διεθνής επιστημονική συνεργασία: Ζωτικής σημασίας αλλά ευάλωτη

Καθώς οι παγκόσμιες προκλήσεις γίνονται πιο περίπλοκες, τα θεμέλια της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας απειλούνται όλο και περισσότερο. Στην παρούσα δήλωση, το Διοικητικό Συμβούλιο του Διεθνούς Επιστημονικού Συμβουλίου (International Science Council – ISC) υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη προστασίας και ενίσχυσης της παγκόσμιας επιστημονικής συνεργασίας – απαραίτητη όχι μόνο για την προώθηση της γνώσης και της καινοτομίας, αλλά και για τη διασφάλιση της ευημερίας των ανθρώπων και του πλανήτη.

Η επιστήμη αποτελεί μια ειδική μορφή παγκόσμιας κοινής γνώσης την οποία χρειάζεται περισσότερο από ποτέ ο κόσμος μας για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων. Η διεθνής συνεργασία, που βρίσκεται στον πυρήνα της, έχει δημιουργηθεί εδώ και πολλές δεκαετίες, αλλά είναι πλέον ευάλωτη και εύθραστη. Δεδομένης της τεράστιας σημασίας της επιστήμης για την εθνική και παγκόσμια ευημερία, το Διεθνές Επιστημονικό Συμβούλιο απευθύνει έκκληση σε όλους τους υπεύθυνους / τις υπεύθυνες λήψης αποφάσεων να διασφαλίσουν την προστασία των αρχών της επιστήμης και των θεσμών της, καθώς και τη διατήρηση της επιστημονικής συνεργασίας, ιδανικά μέσω της ενίσχυσής της.

Τα τελευταία 200 χρόνια, η επιστήμη έχει επιτελέσει σημαίνοντα ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής, δίνοντας ώθηση στην οικονομική μεγέθυνση και εμβαθύνοντας στην ευρύτερη κατανόηση της φύσης και της κοινωνίας. Όλα τα έθνη αξιοποιούν την επιστήμη για να προωθήσουν τα συμφέροντά τους – μέσω της υγείας, της κοινωνικής προόδου και της οικονομικής ανάπτυξης. Μεγάλο μέρος αυτού του εθνικού οφέλους επιτυγχάνεται μέσω σημαντικών επενδύσεων στην έρευνα, συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού τομέα και φιλανθρωπιών, και μέσω συνεργασιών εντός της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας — καθώς η γνώση υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα. Αυτή η συλλογική προσέγγιση έχει γίνει ακόμη πιο κρίσιμη δεδομένων των υπαρξιακών απειλών για την υγεία του πλανήτη και της κοινωνίας που πλέον αντιμετωπίζουμε.

Η επιστήμη διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο για την προώθηση των οικονομικών, γεωστρατηγικών στόχων και των στόχων ασφάλειας. Το όλο και πιο συχνά χρησιμοποιούμενο πολιτικό σύνθημα ότι η επιστήμη είναι «ανοικτή στο μέτρο του δυνατού, κλειστή στο μέτρο του αναγκαίου» δεν πρέπει να επεκταθεί πέρα από την ανάγκη νομιμοποίησης. Η επιστήμη έχει συμβάλει και έχει εκθέσει τα ζητήματα του αντικτύπου των ανθρώπων και της τεχνολογίας στον πλανήτη σε κάθε επίπεδο, από το τοπικό έως το παγκόσμιο. Τις τελευταίες δεκαετίες, τα έθνη και οι επιστήμονες σε διεθνές επίπεδο συνεργάστηκαν για να εντοπίσουν, επιδιώξουν, αμβλύνουν, και προσαρμοστούν σε αυτούς τους κινδύνους. Η συγκεκριμένη συνεργασία υπερέβη συχνά τις γεωστρατηγικές εντάσεις, καθώς είναι προς το συμφέρον κάθε έθνους η προστασία των παγκόσμιων κοινών αγαθών.

Το στοιχείο που είναι κοινό σε όλες τις επιστήμες είναι ένα σύνολο αρχών που βασίζονται στον εμπειρισμό, τη διαφάνεια, τη διασφάλιση της ποιότητας και την ανοικτή πρόσβαση, επιτρέποντας στην επιστήμη να αποτελεί ένα καθολικό σύστημα γνώσης. Ωστόσο, η εφαρμογή της επιστημονικής γνώσης καθορίζεται δικαίως από τις κοινωνίες στις οποίες εντάσσεται. Οι επιστημονικές κοινότητες ανησυχούν, δικαιολογημένα, για τις δυνάμεις που τις αμφισβητούν. Η διεθνής επιστημονική συνεργασία πρέπει να συνεχιστεί. Η ευθύνη για τη διατήρηση της έρευνας πρέπει να μοιράζεται πιο δίκαια, όχι μόνο για να προστατευθούν τα επιστημονικά αποτελέσματα, αλλά και επειδή οι χώρες που επενδύουν και υποστηρίζουν την επιστήμη επωφελούνται από τα πολλαπλά οφέλη της. Η αγνόηση της επιστήμης αυξάνει τους κινδύνους για τα παγκόσμια κοινά αγαθά. Η επιστημονική συνεργασία προάγει τον ειρηνικό διάλογο μεταξύ των χωρών.

Από την πλευρά της, η επιστημονική κοινότητα πρέπει να παραμείνει πιστή στις βασικές της αρχές, αλλά πρέπει να συνδεθεί πιο στενά και ουσιαστικά με την κοινωνία. Το συμβόλαιο μεταξύ επιστήμης και κοινωνίας πρέπει να ανανεώνεται συνεχώς, επιτρέποντας στην επιστήμη να συμβάλλει ουσιαστικά στην ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία.

Ως διεθνής ΜΚΟ που αποτελείται κυρίως από επιστημονικές ενώσεις, συλλόγους και ακαδημίες, το ISC είναι προσηλωμένο στο όραμά του για μια επιστήμη ως παγκόσμιο δημόσιο αγαθό. Καλεί, τέλος, όλους τους τομείς της κοινωνίας να αναγνωρίσουν ότι η ελεύθερη και υπεύθυνη άσκηση της επιστήμης είναι μια κοινοτική προσπάθεια ζωτικής σημασίας για την πρόοδο ολόκληρης της ανθρωπότητας.

International Science Council

20 June 2025

socialpolicy.gr