Διαφθορά και φύλο: Παρουσίαση σχετικού βιβλίου σε διάσκεψη στη Ντόχα

Το Routledge Handbook of Gender and Corruption παρουσιάστηκε στις 19 Δεκεμβρίου, στα πλαίσια της συνάντησης COSP11 στη Ντόχα. Η συνάντησή αναφέρεται στην Ενδέκατη Σύνοδο της Διάσκεψης των Κρατών Μερών της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της Διαφθοράς (UNCAC), η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 15 έως τις 19 Δεκεμβρίου 2025 στην Ντόχα. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη παγκόσμια συγκέντρωση για την καταπολέμηση της διαφθοράς, στην οποία συμμετείχαν συνολικά 2300 άτομα (εκπρόσωποι κυβερνήσεων, ΜΚΟ, η κοινωνία των πολιτών, ακαδημαϊκοί κ.α). Στην συνάντηση συζητήθηκαν διάφορα ψηφίσματα των ΗΕ και καλές πρακτικές για την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Ο John Stuart Mill στο έργο του, ‘Η Υποταγή των Γυναικών’, 1869, δήλωσε: «Η νομική υποταγή του ενός φύλου στο άλλο είναι λάθος από μόνη της και είναι από τα κύρια εμπόδια στην ανθρώπινη βελτίωση». Εδώ ο Mill παρουσιάζει την ανισότητα των φύλων ως μια διαφθορά της δικαιοσύνης και της κοινωνικής προόδου.

Για αιώνες, οι γυναίκες εργάζονταν σιωπηλά για να στηρίξουν την οικογένειά τους και να αποτελέσουν τον οδηγό φάρο για τους απογόνους τους. Έχουν εργαστεί στα χωράφια, βοήθησαν σε πεδία μάχης, εργάστηκαν σε εργοστάσια, σε επιχειρήσεις, σε πανεπιστήμια, ενώ ταυτόχρονα φρόντιζαν την οικογένεια και τους γονείς τους. Παράλληλα, πολλές γυναίκες έχουν πέσει θύμα παρενόχλησης, σεξουαλικής κακοποίησης, εκφοβισμού και λεκτικής ή σωματικής βίας στο σπίτι, στην εργασία ή γενικά στην κοινωνία.

Ωστόσο η κάθε γυναίκα γνωρίζει ότι η ζωή της είναι σαν ένα πλοίο. Μπορεί να επιλέξει να παραμείνει το πλοίο της δεμένο στο λιμάνι ή να προχωρήσει προς τον προορισμό που αυτή επέλεξε παρόλες τις δυσκολίες και τα εμπόδια. Οι Καθηγήτριες Sope Williams από την Νότιο Αφρική, Lisa Kihl από την Αμερική και Μαρία Καπαρδή από την Κύπρο αποφάσισαν τον Δεκέμβριο του 2023 την επιμέλεια ενός τόμου αναφορικά με την διαφθορά και το φύλο, χωρίς να γνωρίζουν ότι λίγες μέρες νωρίτερα, κατά τη διάρκεια της συνάντησης των κρατών μελών των ΗΕ στην Άτλαντα, είχε εγκριθεί το ψήφισμα 10/10 που υπογράμμιζε τη σύνδεση μεταξύ φύλου και διαφθοράς.

Οι επιμελήτριες αισθανθήκαν ότι ο Γόρδιος δεσμός – δηλαδή το ερώτημα αν οι άνδρες είναι πιο διεφθαρμένοι από τις γυναίκες ή αν οι γυναίκες θυματοποιούνται περισσότερο από τους άνδρες – έπρεπε να εξεταστεί σε ακαδημαϊκό πλαίσιο.

Ξεκίνησαν μια φιλόδοξη προσπάθεια αναζήτησης παγκοσμίως για να εντοπίσουν επιτυχημένους ερευνητές που θα συνέβαλλαν με ένα κεφάλαιο στο Routledge Handbook of Gender and Corruption.

Όπως υποστήριξε η Simone de Beauvoir στο έργο της, ‘Το Δεύτερο Φύλο’, (1949): «Η αναπαράσταση του κόσμου, όπως και ο ίδιος ο κόσμος, είναι έργο ανδρών· τον περιγράφουν από τη δική τους οπτική γωνία, την οποία συγχέουν με την απόλυτη αλήθεια».

Έτσι, οι τρείς επιμελήτριες του τόμου έβαλαν στόχο να ξεδιαλύνουν και να τοποθετήσουν σε πλαίσιο αυτό το ζήτημα. Η έρευνα για τη διαφθορά και το φύλο έχει επεκταθεί τα τελευταία είκοσι χρόνια με δημοσιεύσεις σχετικά με τον ρόλο των (φυλετικών) νορμών. Το Routledge Handbook of Gender and Corruption παρουσιάζει την πιο καινοτόμο και συναρπαστική έρευνα που διεξάγεται σ’ αυτόν τον τομέα σπουδών, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη πηγή αναφοράς για όλους όσους ενδιαφέρονται για το θέμα.

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, έχει υπάρξει έρευνα σχετικά με τη σχέση μεταξύ φύλου και διαφθοράς. Οι αρχικές έρευνες διαπίστωσαν ότι:

1. ένας μεγαλύτερος αριθμός γυναικών νομοθετών συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα διαφθοράς,

2. η διαφθορά ευνοεί τους άνδρες και στερεί από τις γυναίκες την πρόσβαση σε οικονομικές ευκαιρίες,

3. έχουν υπάρξει αντιπαραθέσεις σχετικά με το αν οι γυναίκες είναι περισσότερο ή λιγότερο διεφθαρμένες από τους άνδρες,

4. έχει διαπιστωθεί ότι οι γυναίκες είναι πιο ειλικρινείς από τους άνδρες, και

5. οι γυναίκες που αποκαλύπτουν περιστατικά διαφθοράς ενδέχεται να μην λαμβάνονται τόσο σοβαρά υπόψη όσο οι άνδρες. Αντιμετωπίζουν διαφορετικές μορφές αντίποινων και αντιδράσεων, και έρευνες έχουν δείξει ότι μπορεί να υφίστανται μεγαλύτερη αντιποίνωση για την καταγγελία διαφθοράς, παρότι είναι πιο πρόθυμες να την αναφέρουν σε αρμόδιες αρχές.

Αυτό που έχει γίνει σαφές είναι ότι υπάρχει μια περίπλοκη σχέση μεταξύ φύλου και διαφθοράς, και υπάρχουν πολλές προκλήσεις στην κατανόηση και την αντιμετώπιση του ζητήματος. Περιλαμβάνουν την έλλειψη πολιτικής βούλησης λόγω πατριαρχικών νόρμων, ανδροκρατούμενα εργασιακά περιβάλλοντα με νομικά και πολιτικά εμπόδια, ανεπαρκή χρηματοδότηση και έλλειψη έρευνας δεδομένων για το φύλο και τη διαφθορά.

Σκοπός αυτού του Εγχειρίδιου είναι, επομένως, να παρουσιάσει μια ολιστική και δομημένη προσέγγιση στο σημαντικό θέμα του φύλου και της διαφθοράς. Παρουσιάζει την πιο πρόσφατη έρευνα για το φύλο και τη διαφθορά, υιοθετώντας μια διεπιστημονική και πολυδιάστατη προσέγγιση στο ζήτημα. Με συνεισφορές από 42 συγγραφείς από περισσότερες από 28 χώρες, οι μελέτες που παρουσιάζονται στα κεφάλαια προσφέρουν εμβριθείς και αναλυτικές προοπτικές από μια ποικιλόμορφη ομάδα ειδικών που θα βοηθήσουν ακαδημαϊκούς, επαγγελματίες και ερευνητές να κατανοήσουν τη σχέση μεταξύ φύλου και διαφθοράς σε διάφορα πλαίσια. Τα κεφάλαια εξετάζουν όλα τα ζητήματα μέσα από ένα φακό φύλου, αμφισβητώντας νόρμες που σχετίζονται με την πατριαρχία και την αρρενωπότητα και πώς αυτές επηρεάζουν το σχεδιασμό των πλαισίων καταπολέμησης της διαφθοράς.

Το Μέρος Ι παρέχει: Γενικές θεματικές για φύλο και διαφθορά. Πιο συγκεκριμένα, επικεντρώνεται στις νόρμες φύλου και στη διαφθορά και εξετάζει τη σεξουαλική διαφθορά στο πλαίσιο της συζήτησης για τις νόρμες φύλου.

Το Μέρος ΙΙ αναφέρεται στην διαφθορά και έμφυλη δράση, πρόσβαση και συμμετοχή.

Στο Κεφάλαιο 8, στο οποίο έχει συνεισφέρει η Καθηγήτρια Καπαρδή, με ακόμη δύο ακαδημαϊκούς, τονίζεται ότι όταν υπάρχουν γυναίκες σε Διοικητικά Συμβούλια ή Εκτελεστικές Επιτροπές, υπάρχει μια μετριαστική επίδραση στις εταιρικές προσπάθειες συγκάλυψης δωροδοκίας και διαφθοράς. Βασιζόμενοι σε δεδομένα για 1.466 αμερικανικών εταιρειών από το 2002 έως το 2023, διαπιστώσαμε ότι όταν συμβαίνουν δωροδοκίες, διαφθορά ή ανήθικη συμπεριφορά σε εταιρείες, οι αποκαλύψεις ESG αυξάνονται σε μια προσπάθεια συγκάλυψης αυτής της συμπεριφοράς. Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι σε εταιρείες με γυναίκες στα διοικητικά τους συμβούλια ή στην εκτελεστική εξουσία, η συγκάλυψη ήταν μικρότερη. Η έρευνα αυτή παρέχει βάση για τη βελτίωση της έμφυλης ποικιλομορφίας στις εταιρείες, καθώς έχει θετική επίδραση στη συμμόρφωση και τη διακυβέρνηση. Η χρονική στιγμή αυτού του ευρήματος είναι επιτακτική, δεδομένης της Οδηγίας της ΕΕ του 2022 για τις γυναίκες στα Διοικητικά Συμβούλια, την οποία κάποιες χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου δεν έχουν ακόμη εναρμονίσει, παρόλο που έπρεπε να το έχουν ήδη πράξει.

Μέρος III επικεντρώνεται σε πιο συγκεκριμένους τομείς όπως την διαφθορά στο σπορ, στην εκπαίδευση, sextortion κ.α.

Το δυναμικό μιας γυναίκας δεν είναι ένα όριο προς μέτρηση, αλλά ένας ορίζοντας προς διάσχιση—που ξεδιπλώνεται ατέλειωτα με κάθε βήμα που τολμά να κάνει. Οι επιμελήτριες αυτού του τόμου τολμήσανε να κάνουμε αυτό το βήμα και να αγγίξουνε θεματικές που θα βοηθήσουν στην καταπολέμηση της διαφθοράς, φτάνει να υπάρχει πολιτική βούληση από την εκτελεστική εξουσία, τους πολιτικούς, την κοινωνία των πολιτών και γενικά τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.

Καθηγήτρια Μαρία Κραμβιά-Καπαρδή, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου.