Τι Συμβαίνει Πραγματικά με τα Παιδιά και τη Στέγαση;

Δέσποινα Καρασάββα

Το νέο βιβλίο του -πολυγραφότατου- Νίκου Κουραχάνη, «Στέγαση και παιδική προστασία – Η ψευδεπίγραφη αποϊδρυματοποίηση», από τις εκδόσεις «Τόπος», ανοίγει μια συζήτηση που η ελληνική κοινωνία έχει καθυστερήσει δραματικά να κάνει: πώς φροντίζουμε τα παιδιά που δεν έχουν κανέναν να τα φροντίσει; Πού ζουν αυτά τα παιδιά; Και κυρίως, τι προοπτικές ζωής τους προσφέρει το κράτος;

Ο Κουραχάνης φωτίζει με εντυπωσιακή καθαρότητα ένα κρίσιμο αλλά υποτιμημένο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής. Η στέγη, γράφει, δεν είναι απλώς ένα κτίριο· είναι ο χώρος όπου γεννιέται η ασφάλεια, η σταθερότητα, ο δεσμός, οι προοπτικές. Για τα ευάλωτα παιδιά, αυτά τα θεμέλια λείπουν συχνά και η πολιτεία καλείται να τα δημιουργήσει. Η πραγματικότητα που περιγράφεται στο βιβλίο, όμως, δείχνει ότι συχνά αποτυγχάνει.

Στις σελίδες του αναλύεται με τεκμηρίωση και ευαισθησία η κυριαρχία του ιδρυματικού μοντέλου στην Ελλάδα. Όπως σημειώνει ο Κουραχάνης, «Η ιδρυματοκεντρική προσέγγιση που επικράτησε για δεκαετίες στην Ελλάδα αποτελεί ένα από τα πλέον προβληματικά χαρακτηριστικά του συστήματος παιδικής προστασίας.» Το αποτέλεσμα είναι σκληρό, αφού «Το ιδρυματοκεντρικό μοντέλο διαιώνιζε τις παθογένειες εγκλωβίζοντας τα ευάλωτα παιδιά σε έναν φαύλο κύκλο ιδρυματοποίησης.»

Παράλληλα, οι πολιτικές αναδοχής, υιοθεσίας και ημιαυτόνομης διαβίωσης κινούνται με αργή ταχύτητα, συχνά περιορισμένες σε αποσπασματικές ή πιλοτικές εφαρμογές.

Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της στέγης ως ακρογωνιαίο λίθο της παιδικής ευημερίας. Με χαρακτηριστική ακρίβεια σημειώνει πως «οι κοινωνικές πολιτικές στέγασης πρέπει να αποτελούν το “πάτωμα”, όχι το “ταβάνι”, στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου συστήματος κοινωνικής προστασίας.» Πρόκειται για ένα πλαίσιο που απαιτεί σταθερότητα, συνέπεια και πολιτική βούληση, όχι επικοινωνιακές κινήσεις.

Το βιβλίο φωτίζει την ανάγκη για μια πραγματική μετάβαση σε οικογενειακές και κοινοτικές μορφές φροντίδας, ιδιαίτερα για τα πιο μικρά παιδιά, για τα οποία η έλλειψη συναισθηματικών δεσμών μπορεί να σημαδέψει ολόκληρη τη ζωή τους. Ταυτόχρονα, τονίζει ότι η ημιαυτόνομη διαβίωση και οι πολιτικές ενδυνάμωσης των εφήβων που μεγαλώνουν εκτός οικογένειας οφείλουν να αποτελούν σταθερές, επαρκώς χρηματοδοτημένες δομές και όχι επισφαλή «παράθυρα ευκαιρίας».

Η αλλαγή που περιγράφει ο Κουραχάνης δεν είναι θεωρητική· είναι ο χάρτης ενός μέλλοντος όπου τα ευάλωτα παιδιά δεν θα μεγαλώνουν σε σιωπηλές αίθουσες ιδρυμάτων, αλλά σε χώρους που ‘μυρίζουν’ σπίτι. Η συζήτηση που ανοίγει είναι απαραίτητη, επίκαιρη και βαθιά ανθρωποκεντρική. Πρόκειται για ένα βιβλίο που μας καλεί να διεκδικήσουμε ένα πλαίσιο παιδικής προστασίας ικανό να στεγάσει, επιτέλους, τις ανάγκες και τα όνειρα των παιδιών.