Κλιματική Ανθεκτικότητα στα Νησιά και Τοπική Αυτοδιοίκηση

Το ΕΛΙΑΜΕΠ πραγματοποίησε στις 20 Ιανουαρίου 2026 την εκδήλωση «Κλιματική Ανθεκτικότητα στα Νησιά και Τοπική Αυτοδιοίκηση» στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Pathways2Resilience, υπό την καθοδήγηση και επιμέλεια της επιστημονικά υπεύθυνης εκ μέρους του ΕΛΙΑΜΕΠ για το έργο SMILE, καθηγήτριας Εμμανουέλας Δούση, Επικεφαλής Προγράμματος Κλίμα και Βιώσιμη Ανάπτυξη. Συμμετείχαν συνολικά πάνω από 20 ομιλητές από την επιστημονική κοινότητα, φορείς χάραξης πολιτικής, εκπροσώπους Δήμων και κοινωνικούς εταίρους με στόχο την ενίσχυση του δημόσιου διαλόγου για την κλιματική αλλαγή στον νησιωτικό χώρο και τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην αντιμετώπισή της.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το εννοιολογικό υπόβαθρο της κλιματικής ανθεκτικότητας και η ανάγνωσή του υπό το πρίσμα των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νησιωτικότητας. Η μικρή κλίμακα, η γεωγραφική απομόνωση, η έντονη τουριστική πίεση, η ανεξέλεγκτη δόμηση, η εξάντληση φυσικών πόρων και η έλλειψη κρίσιμων υποδομών καθιστούν τα νησιά περισσότερο εκτεθειμένα στους κλιματικούς κινδύνους και περιορίζουν την προσαρμοστική τους ικανότητα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον κρίσιμο ρόλο των τοπικών αρχών, οι οποίες διαχειρίζονται βασικούς τομείς πολιτικής που συνδέονται άμεσα με την κλιματική ανθεκτικότητα, όπως η διαχείριση πλημμυρικών κινδύνων, η συντήρηση υποδομών, η πρόληψη περιβαλλοντικής υποβάθμισης και η αντιμετώπιση ακραίων φαινομένων. Παράλληλα, τονίστηκε ότι η εγγύτητα των δήμων στις τοπικές κοινωνίες και η εμπειρική γνώση που διαθέτουν μπορούν να ενισχύσουν τον σχεδιασμό προσαρμογής, την εκτίμηση κινδύνων και τη νομιμοποίηση των παρεμβάσεων.

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στο κατά πόσο το υφιστάμενο θεσμικό, διοικητικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο επιτρέπει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση να επιτελέσει αποτελεσματικά αυτόν τον ρόλο, ιδίως στα νησιά. Παρά τη μεταβίβαση κρίσιμων αρμοδιοτήτων, η απουσία επαρκών πόρων, τεχνικής υποστήριξης και διοικητικής ενδυνάμωσης παραμένει βασικό εμπόδιο.

Η εκδήλωση ανέδειξε ως κεντρικό συμπέρασμα ότι η πρόληψη και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των νησιωτικών κοινωνιών προϋποθέτουν ολιστική προσέγγιση και συνεργασία μεταξύ επιστημονικής κοινότητας, τοπικών αρχών, θεσμών και πολιτών. Σε ένα περιβάλλον επιδεινούμενης κλιματικής κρίσης, η έγκαιρη ανάληψη δράσης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τον περιορισμό των επιπτώσεων και την ενίσχυση των αντοχών των νησιών.

Πολλά από τα ζητήματα αυτά συζητούνται και στο ομώνυμο κείμενο πολιτικής του ΕΛΙΑΜΕΠ «Κλιματική Ανθεκτικότητα στα Νησιά και Τοπική Αυτοδιοίκηση», το οποίο υπογράφουν ο Όθων Καμινιάρης, Εμπειρογνώμων για θέματα Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, Υπουργείο Εξωτερικών, Επιστημονικός Συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ και η Άρτεμις Ανδρώνη, Σύμβουλος σε θέματα διεθνούς ανάπτυξης.

Η κλιματική ανθεκτικότητα συνδυάζει τη μείωση της τρωτότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή και την προσαρμοστική ικανότητα συστημάτων (κρατών, κοινωνιών, νοικοκυριών) απέναντι στις επιπτώσεις του φαινομένου, είτε πρόκειται για πιο μακροχρόνιες πιέσεις είτε για πιο βραχυπρόθεσμες κρίσεις.

• Ο ρόλος της ΤΑ στην κλιματική ανθεκτικότητα των νησιών είναι κρίσιμος.
• Τα νησιά αποτελούν χωριστό πεδίο ανάλυσης όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής θέσης αλλά κυρίως εξαιτίας των κοινωνικών και θεσμικών συνθηκών που συνδέονται με τη νησιωτικότητα.
• Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο προωθεί μεν την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση αλλά οι θεσμικές και διοικητικές αδυναμίες (υποστελέχωση, έλλειψη τεχνικής επάρκειας, περιορισμένη χρηματοδοτική αυτονομία και ανεπαρκής αξιοποίησή της) υπομονομεύουν την αποτελεσματική συμμετοχή της ΤΑ στο σχεδιασμό και υλοποίηση των απαραίτητων σχετικών πολιτικών και δράσεων.
• Το σύστημα λήψης αποφάσεων στην Ελλάδα παραμένει συγκεντρωτικό με τις αποφάσεις να λαμβάνονται με το γνωστό σύστημα εκ των άνω προς τα κάτω (top-down), συχνά ερήμην των ΟΤΑ και με ελλιπή διαβούλευση.
• Οι τοπικές κοινωνίες διαθέτουν μοναδική γνώση που προκύπτει από την άμεση εμπειρία των κλιματικών επιπτώσεων, την ιστορική καταγραφή τοπικών κινδύνων και την καθημερινή διαχείριση εκθέσεων και ευπαθειών. Η γνώση αυτή μπορεί να βελτιώσει την εκτίμηση κινδύνων και, ιδίως, τον σχεδιασμό προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
• Οι νησιωτικοί Δήμοι, και ιδίως οι μικροί, αντιμετωπίζουν μια σωρευτική υστέρηση αποδοτικότητας και επενδυτικής ικανότητας, η οποία περιορίζει ουσιαστικά τη δυνατότητά τους να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν πράσινες επενδύσεις και πολιτικές κλιματικής ανθεκτικότητας.
• Η ευρωπαϊκή εμπειρία και πρακτική δείχνει ότι η κλιματική ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα από την τοπική καινοτομία, τη συμμετοχή των πολιτών και την ευελιξία των Δήμων να προσαρμόζουν λύσεις στις πραγματικές, τοπικές τους ανάγκες.
• Η κλιματική ανθεκτικότητα θα πρέπει να συγκροτηθεί ως οριζόντιος άξονας τοπικής πολιτικής και όχι ως παρεμπίπτον αποτέλεσμα επιμέρους τομεακών παρεμβάσεων.
• Η κλιματική ανθεκτικότητα προϋποθέτει μια ΤΑ με επαρκή διοικητική και τεχνική ικανότητα, ικανή να σχεδιάζει, να υλοποιεί και να αξιολογεί σύνθετες πολιτικές και παρεμβάσεις.
• Η μετάβαση προς ένα λειτουργικό μοντέλο κλιματικής ανθεκτικότητας προϋποθέτει όχι μόνο νέες πολιτικές, αλλά τη σταδιακή οικοδόμηση διοικητικών δομών, διαδικασιών και σχέσεων εμπιστοσύνης που θα επιτρέψουν στην ΤΑ να λειτουργήσει ως ουσιαστικός και όχιτυπικός δρών κλιματικής διακυβέρνησης.

ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Επιτελική σύνοψη 

eliamep.gr