Από την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, που εκτόπισε εκατομμύρια ανθρώπους οδηγώντας τους στην Ευρώπη, πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετώπισαν πολιτικές αναταράξεις μέσα από το δημόσιο διάλογο αναφορικά με τις προσφύγισσες και τους πρόσφυγες, τους αιτούντες/αιτούσες άσυλο και τις μετανάστριες/μετανάστες.
Αρκετά κόμματα έχουν εργαλειοποιήσει τους εκτοπισμένους ανθρώπους ως αποδιοπομπαίους τράγους, ώστε να κερδίσουν εκλογικές αναμετρήσεις, ενώ τα δικαιώματα των ανθρώπων που διαφεύγουν από τη βία και τις διώξεις έχουν περιοριστεί.
Παρά την κινδυνολογία των πολιτικών επιχειρημάτων, η Ευρώπη φιλοξενεί μόνο 20 εκατομμύρια εκτοπισμένους ανθρώπους, συγκριτικά με τους 117 εκατομμύρια ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνδυνο παγκοσμίως. Η πλειονότητα των εκτοπισμένων ανθρώπων είναι είτε εσωτερικά εκτοπισμένοι είτε διαμένουν σε γειτονικές χώρες μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος, και όχι στην Ευρώπη.
Για την ακρίβεια, ο αριθμός των προσφυγισσών / προσφύγων και των αιτουσών / αιτούντων άσυλο στην ΕΕ παρουσιάζει πτωτική τάση τα τελευταία τέσσερα χρόνια, μετά την κορύφωση που σημειώθηκε το 2022, όταν εκατομμύρια Ουκρανοί και Ουκρανές διέφυγαν στην υπόλοιπη Ευρώπη με το ξέσπασμα του πολέμου με τη Ρωσία. Οι παράνομες διελεύσεις των συνόρων έχουν επίσης μειωθεί, με μόλις 239.000 περιπτώσεις για το 2024.
Με την έναρξη ισχύος του Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο στις 12 Ιουνίου, η HIAS εκφράζει έντονη ανησυχία σχετικά με τον περιορισμό του δικαιώματος σε άσυλο, για τους ανθρώπους που αναζητούν ασφάλεια στην Ευρώπη. Καθώς η ξενοφοβία εντείνεται και τα δικαιώματα των προσφύγων δέχονται επιθέσεις, η HIAS Europe καλεί την ΕΕ να διατηρήσει σε ισχύ τις πολιτικές ασύλου που βασίζονται στην υποδοχή και την προστασία.
Από ποιες χώρες καταφθάνουν οι πρόσφυγες/-γισσες και οι αιτούντες/αιτούσες άσυλο στην Ευρώπη;
Μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, εκατομμύρια Ουκρανές και Ουκρανοί αναζήτησαν ασφάλεια στην Ευρώπη. Έκτοτε, μερικοί έχουν επιστρέψει στην Ουκρανία, όμως 5,2 εκατομμύρια Ουκρανές/ Ουκρανοί πρόσφυγισσες/πρόσφυγες παρέμεναν στην Ευρώπη μέχρι το τέλος του 2025. Οι Ουκρανοί πρόσφυγες καταλαμβάνουν την πρώτη θέση (με σημαντική διαφορά) σε αριθμό εκτοπισμένων ανθρώπων στην Ευρώπη, ακολουθούμενες/-οι από Βενεζουελάνους, Αφγανούς και Σύρους.
Στην πραγματικότητα, οι Βενεζουελάνοι & Βενεζουελάνες αποτελούν πλέον τη μεγαλύτερη ομάδα αιτούντων και αιτουσών άσυλο στην ΕΕ. Οι περισσότεροι άνθρωποι από τη Βενεζουέλα αναζητούν ασφάλεια στην Ισπανία, η οποία φιλοξενεί πλέον τον μεγαλύτερο αριθμό αιτούντων και αιτουσών άσυλο. Παρά το αντιπροσφυγικό κλίμα που επικρατεί σε ολόκληρη την Ευρώπη, μόνο πέντε χώρες — η Ισπανία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Γαλλία και η Ελλάδα — συγκεντρώνουν το 83% των ανθρώπων που υποβάλλουν αρχική αίτηση για άσυλο. Παρότι ο δημόσιος διάλογος συχνά παρουσιάζει αντίθετη εικόνα, οι αιτήσεις ασύλου έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Το 2025, υπήρχαν 669.400 αιτούντες άσυλο και αιτούσες άσυλο για πρώτη φορά στην ΕΕ, αριθμός που αντιστοιχεί σε μείωση κατά 27% σε σχέση με το 2024.
Ποια δικαιώματα κατέχουν οι προσφύγισσες/πρόσφυγες και οι αιτούσες/αιτούντες άσυλο στην ΕΕ και με ποια εμπόδια έρχονται αντιμέτωπες/-οι;
Η Σύμβαση για τους Πρόσφυγες του 1951 συντάχθηκε ως απάντηση στις φρικαλεότητες του Ολοκαυτώματος και στο μεγάλο αριθμό ανθρώπων που εκτοπίστηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Παρά το γεγονός ότι η μνήμη του πολέμου παραμένει έντονη σε ολόκληρη την ήπειρο μέχρι και σήμερα, η ΕΕ έχει λάβει τα τελευταία χρόνια μέτρα που ενδέχεται να περιορίσουν τα δικαιώματα των προσφύγων/προσφυγισσών και των αιτούντων/αιτουσών άσυλο. Το νέο Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των κρατήσεων, να αναγκάσει ευάλωτους ανθρώπους να επιστρέψουν σε επικίνδυνα περιβάλλοντα και να παραβιάσει τα δικαιώματα των ανθρώπων που αναζητούν ασφάλεια.
Θεωρητικά, οι άνθρωποι μπορούν να αιτηθούν άσυλο κατά την είσοδό τους στην ΕΕ και έχουν το δικαίωμα να παραμείνουν ενώ αναμένουν την απόφαση για το άσυλο. Το Σύμφωνο επιταχύνει τους χρόνους επεξεργασίας των αιτήσεων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη των αιτήσεων ασύλου περισσότερων ανθρώπων, παρότι πληρούν κανονικά όλες τις προϋποθέσεις χορήγησης διεθνούς προστασίας. Καθορίζει επίσης «ασφαλείς χώρες» στις οποίες η ΕΕ μπορεί να επαναπροωθήσει ανθρώπους, αγνοώντας τον κίνδυνο δίωξης που αντιμετωπίζει κάθε άνθρωπος στη χώρα καταγωγής του.
Ενώ οι άνθρωποι περιμένουν την έκβαση της αίτησής τους για άσυλο, συχνά κρατούνται ή αναγκάζονται να ζουν υπό άθλιες συνθήκες. Σε ορισμένες συνοριακές χώρες, κάποιες φορές τους στερείται το νόμιμο δικαίωμα σε άσυλο και υποβάλλονται σε «επαναπροωθήσεις». Παράλληλα, τα κράτη-μέλη αποφεύγουν να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά την επανεγκατάσταση προσφύγων, αφήνοντας πολλούς ανθρώπους δίχως ασφαλείς διόδους. Τουλάχιστον 34.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους ή αγνοούνται προσπαθώντας να διασχίσουν τη Μεσόγειο Θάλασσα από το 2014.
Πώς θα επηρεάσει το νέο Σύμφωνο της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο τις προσφύγισσες / τους πρόσφυγες και τις αιτούσες/αιτούντες άσυλο στην Ευρώπη;
Μετά από χρόνια διαβουλεύσεων, το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο τέθηκε σε ισχύ στις 12 Ιουνίου 2026.
Σκοπός του Συμφώνου είναι να ξεπεραστεί το πολιτικό αδιέξοδο στην πολιτική της ΕΕ για τη μετανάστευση, μέσω της ενίσχυσης των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα, της επιτάχυνσης των διαδικασιών ασύλου, της διευκόλυνσης των επαναπατρισμών και της πιο ισότιμης κατανομής των ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών. Το Σύμφωνο αντανακλά μια εντονότερη πολιτική έμφαση στην αποθάρρυνση της άφιξης εκτοπισμένων ανθρώπων.
Τα πιθανά αποτελέσματα της Συμφωνίας ενδέχεται να περιλαμβάνουν την ευρύτερη χρήση της κράτησης, την αύξηση της πίεσης προς τα συνοριακά κράτη καθώς και τη συχνότερη εφαρμογή έκτακτων μέτρων που υπονομεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, με την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας, οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να δεσμεύονται από τα πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ορίζονται στο διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η HIAS Europe υποστηρίζει τα κράτη-μέλη ώστε να εφαρμόσουν τους νέους νόμους με τρόπο που να διασφαλίζει την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια των αιτούντων & αιτουσών άσυλο.
Πώς υποστηρίζει η HIAS τους πρόσφυγες/τις προσφύγισσες και τους αιτούντες/αιτούσες άσυλο στην Ευρώπη;
Η HIAS Europe διαχειρίζεται ανθρωπιστικά προγράμματα σε παγκόσμιο επίπεδο και υποστηρίζει εβραϊκές κοινότητες, οργανώσεις και ακτιβιστές/ακτιβίστριες εντός της ΕΕ στις προσπάθειές τους για την υποδοχή και ένταξη των προσφύγων και των προσφυγισσών. Η HIAS Europe προσθέτει μια εβραϊκή φωνή στις ευρωπαϊκές συζητήσεις σχετικά με τον αναγκαστικό εκτοπισμό.
Μέσω τεχνικής και οικονομικής υποστήριξης, η HIAS Europe δίνει τη δυνατότητα στις ευρωπαϊκές εβραϊκές κοινότητες να στηρίζουν πρόσφυγες και προσφύγισσες στο εξωτερικό και να τους/τις υποδέχονται στις κοινότητές τους. Τα προγράμματα αυτά προάγουν την κοινωνική συνοχή – συχνά μέσω διαθρησκευτικής συνεργασίας και κοινοτικής χορηγίας.
Η HIAS διαθέτει γραφεία στο Βέλγιο και στην Ελλάδα με σκοπό την προάσπιση των δικαιωμάτων των προσφύγων και την παροχή βοήθειας προς αυτούς. Επίσης, συνεργάζεται με τοπικούς εταίρους στην Ουκρανία και τη Μολδαβία για τη στήριξη των εκτοπισμένων Ουκρανών.
Μάθετε περισσότερα για το έργο της HIAS στην Ευρώπη εδώ.
Πηγή: hias.org
Απόδοση: Τομπέα Ελένη
Επιμέλεια: Ντούνης Ανδρέας
socialpolicy.gr
Discover more from socialpolicy.gr
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
