Ο επαγγελματισμός ως συμβολικό κεφάλαιο: Η οπτική του Bourdieu

Willem Schinkel and Mirko Noordegraaf

Μετάφραση/ Απόδοση: Ντούνης Ανδρέας

O Pierre Bourdieu πραγματοποίησε μία σύντομη αλλά και δριμεία κριτική στην έννοια του “επαγγέλματος” που καλεί σε μία περισσότερο αναστοχαστική ανάλυση των επαγγελμάτων, και που στην πραγματικότητα υποδεικνύει να μην χρησιμοποιείται καθόλου η έννοια στην κοινωνιολογική ανάλυση. Σε αυτή την παρουσίαση*, θα ερμηνευθεί το νόημα αυτής της κριτικής και θα επιχειρηματολογηθεί ότι είναι δυνατόν να αναλυθεί στα πρότυπα της σκέψης του Bourdieu. Ο επαγγελματισμός (professionalism) εκλαμβάνεται ως μία μορφή συμβολικού κεφαλαίου [1], η ουσία του οποίου είναι υπό συνεχή διαπραγμάτευση σε πλαίσια που καθορίζονται από σχέσεις εξουσίας, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Τα επαγγελματικά πεδία ενσωματώνονται σε υποκειμενικές σχέσεις με άλλα πεδία σε αυτό που ο Bourdieu περιγράφει ως το γενικό πεδίο της εξουσίας.

Εντός κάθε επαγγελματικού πεδίου, η νομιμοποιούσα ουσία του νοήματος της δράσης με “επαγγελματισμό” τελεί υπό συνεχή διαπραγμάτευση. Ως συνέπεια, στα διάφορα επαγγελματικά πεδία, εντός του πεδίου που ο Bourdieu περιγράφει ως ένα ευρύτερο (γενικό) πεδίο εξουσίας, η ίδια η έννοια του “επίσημου περιεχομένου” του “επαγγελματισμού” υπόκειται σε πάλη και (επανα) διαπραγμάτευση. Η συγκεκριμένη οπτική που βασίζεται στις σχέσεις εξουσίας δίδει έμφαση στο γεγονός πώς ο επαγγελματισμός αποτελεί ένας σπάνιος συμβολικός πόρος, ένα αντικείμενο διαδικασίας “καθιέρωσης” και μία πηγή νομιμοποιούσας μορφής δράσης και ερμηνείας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αντι-ουσιοποιεί τους λόγους περί επαγγελμάτων και επαγγελματοποίησης.

*  Willem Schinkel and Mirko Noordegraaf, Professionalism as Symbolic Capital: Materials for a Bourdieusian Theory of Professionalism, Comparative Sociology 10 (2011) 67–96

—————

[1] Σύμφωνα με τον Bourdieu κάθε είδους κεφάλαιο (οικονομικό, πολιτισμικό, κοινωνικό) τείνει (σε διαφορετικό κάθε φορά βαθμό) να λειτουργεί ως συμβολικό κεφάλαιο (ούτως ώστε θα ήταν ορθότερο ίσως να μιλάμε, με κάθε αυστηρότητα, για τις συμβολικές επιπτώσεις του κεφαλαίου) όταν εξασφαλίζει τη ρητή ή την έμπρακτη αναγνώριση, την αναγνώριση δηλαδή ενός habitus δομημένου σύμφωνα με τις ίδιες τις δομές που διαρθρώνουν τον χώρο όπου αυτό διαμορφώθηκε | Σύγχρονα Θέματα : τριμηνιαία έκδοση επιστημονικού προβληματισμού και παιδείας  / Σύγχρονα Θέματα, τεύχ. 80 (Ιούν. 2002).