Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση σε Ευρωπαϊκές Χώρες

Κούλαλη Ανεζίνα

Κοινωνική Λειτουργός- «Οικοτροφείου ΠΕ Δυτικού Τομέα Αθηνών»

Σωματείο Ίκελος

Ο κλάδος της ψυχικής υγείας έχει υποστεί αρκετές αλλαγές ανά χρονικά διαστήματα, με την κυριότερη και πιο σπουδαία την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση. Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση ξεκίνησε τον 20ο αιώνα στην Ευρώπη και έχει σχέση με την αποϊδρυματοποίηση, δηλαδή με τη σταδιακή μετάβαση από τα ψυχιατρικά ιδρύματα σε κοινοτικές δομές και υπηρεσίες ψυχικής υγείας (Priebe et al., 2005). Η αλλαγή αυτή πραγματοποιήθηκε, λόγω των απάνθρωπων συνθηκών, που υπήρχαν στα ψυχιατρικά άσυλα, και της ανάγκης που υπήρχε για προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων των ανθρώπων με ψυχικές ασθένειες (Bhugra&Becker, 2005). Επιπρόσθετα, τα νέα ψυχιατρικά φάρμακα, η ανάπτυξη της κοινοτικής ψυχιατρικής, καθώς και οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας συνεισέφεραν στην ανάπτυξη ενός πιο ανθρωποκεντρικού μοντέλου φροντίδας (Knapp et al., 2011).

Η αποϊδρυματοποίηση συνδέεται με ολική τροποποίηση της φιλοσοφίας στην ψυχική υγεία και την μείωση των Ψυχιατρικών Νοσοκομείων. Σκοπός αποτελεί η αντικατάσταση της μακροχρόνιας νοσηλείας από κοινοτικές μονάδες, που θα παρέχει τη δυνατότητα σε ανθρώπους με ψυχικές νόσους να διαβιούν εντός της κοινωνίας όντας πιο αυτόνομοι και συμμετέχοντας κοινωνικά (Priebe et al., 2005). Έτσι, δημιουργήθηκαν κοινοτικά κέντρα ψυχικής υγείας, κινητές μονάδες, προστατευόμενα διαμερίσματα, δομές ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και προγράμματα επαγγελματικής επανένταξης (Knapp et al., 2011).

Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση υπήρξε διαφορετική ανά ευρωπαϊκή χώρα. Χώρες της Δυτικής Ευρώπης ανέπτυξαν πιο νωρίς κοινωνικές υπηρεσίες σε σύγκριση με χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες εξακολουθούσαν να βασίζονται σε ψυχιατρικά ιδρύματα (Kalseth & Lassemo, 2016). Οι διαφορές μεταξύ χωρών εξαρτάται από το οικονομικό επίπεδο, από τη χρηματοδότηση της ψυχικής υγείας, από το διαθέσιμο εξειδικευμένο προσωπικό, από τις κοινωνικές αντιλήψεις για τη ψυχική υγεία και από τις πολιτικές προτεραιότητες της εκάστοτε χώρας (Kalseth & Lassemo, 2016).

Μία από τις χώρες που αποτελεί παράδειγμα ριζικής ψυχιατρικής μεταρρύθμισης είναι η Ιταλία. Με το νόμο «Basaglia» λήφθηκε η απόφαση για σταδιακό κλείσιμο ψυχιατρικών ασύλων και δημιουργία κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας (Bhugra & Becker, 2005). Ο νόμος αυτός έλαβε το όνομα του από τον Ιταλό Ψυχίατρο και πρωτοπόρο στην ψυχική υγεία Franco Basaglia. Ο Franco Basaglia ισχυριζόταν πως τα ψυχιατρικά ιδρύματα αποτελούσαν μηχανισμούς κοινωνικού αποκλεισμού και παραβίασης ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Έτσι, η μεταρρύθμιση επικεντρώθηκε στα ανθρώπινα δικαιώματα, στην κοινωνική ένταξη και στη συμμετοχή των ψυχικά ασθενών στην κοινωνία (Bhugra & Becker, 2005). Τα σημαντικότερα εμπόδια που υπήρξαν στο Ιταλικό μοντέλο ήταν ελλείψεις προσωπικού, λιγοστές δομές αποκατάστασης, άνιση ανάπτυξη μεταξύ περιφερειών και προβλήματα στην αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών (Knapp et al., 2011).

Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση είχε θετικά αποτελέσματα. Εκτός του ότι βελτιώθηκαν τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών και μειώθηκε ο κοινωνικός αποκλεισμός τους υπήρξε ακόμη ένα σπουδαίο προτέρημα, που ήταν η βελτίωση των συστημάτων, τα οποία επικεντρώνονταν στην κοινοτική φροντίδα. Η βελτίωση αυτή αποδεικνύεται από την καλύτερη ποιότητα ζωής, την κοινωνική ένταξη, τη βελτιωμένη λειτουργικότητα των νοσούντων και τη μεγαλύτερη ικανοποίηση που οφειλόταν στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας (Knapp et al., 2011). Η συμμετοχή του οικείου περιβάλλοντος και της κοινότητας βοήθησαν στην κοινωνική αποκατάσταση ανθρώπων με ψυχικές ασθένειες (Bhugra & Becker, 2005).

Ωστόσο, δημιουργήθηκαν και προβλήματα με την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση. Ειδικότερα, υπήρχε έλλειψη χρηματοδότησης των κοινοτικών δομών, κατάσταση που  οδήγησε σε μείωση της αποτελεσματικότητας της αποϊδρυματοποίησης (Kalseth & Lassemo, 2016).

Συμπερασματικά, η επιτυχία της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης βασίζεται στη συνεχή χρηματοδότηση, στη δημιουργία ολοκληρωμένων κοινοτικών υπηρεσιών, στην διεπιστημονική συνεργασία και στην αντιμετώπιση του κοινωνικού στίγματος (Kalseth & Lassemo, 2016). Η αποϊδρυματοποίηση στοχεύει σε κοινωνική αλλαγή ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης της ψυχικής νόσου (Priebe et al., 2005).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Bhugra, D., & Becker, M. A. (2005). Migration, cultural bereavement and cultural identity. World Psychiatry, 4(1), 18 – 24.

Kalseth, J., & Lassemo, E. (2016). Mental health services in transition: assessing the European experience. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience.

Knapp, M., McDaid, D., Mossialos, E., & Thornicroft, G. (2011). Mental Health Policy and Practice across Europe.

Priebe, S., Badesconyi, A., Fioritti, A., et al. (2005). Reinstitutionalisation in mental health care: comparison of data on service provision from six European countries. BMJ, 330, 123–126.

Πηγή: somateio-ikelos.gr