Στην κοινή γλώσσα, η «ρητορική μίσους» αναφέρεται στον προσβλητικό λόγο που στοχεύει στα εγγενή χαρακτηριστικά μιας κοινωνικής ομάδας ή ενός ατόμου (όπως φυλή, θρησκεία ή κοινωνικό φύλο) με ενδεχόμενη απειλή της κοινωνικής ειρήνης.
Για να παρέχει ένα ενιαίο πλαίσιο στα Ηνωμένα Έθνη για την αντιμετώπιση του ζητήματος σε παγκόσμιο επίπεδο, η Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης του ΟΗΕ για τη Ρητορική Μίσους ορίζει την ρητορική μίσους ως…«κάθε είδους επικοινωνία σε ομιλία, γραφή ή συμπεριφορά, που επιτίθεται ή χρησιμοποιεί υποτιμητική ή διακριτική γλώσσα με αναφορά σε ένα άτομο ή μια ομάδα με βάση την ταυτότητά τους, δηλαδή, με βάση τη θρησκεία, την εθνότητα, την εθνικότητα, τη φυλή, το χρώμα, την καταγωγή, το κοινωνικό φύλο ή άλλο παράγοντα ταυτότητας.»
Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καθολικός ορισμός της ρητορικής μίσους βάσει του διεθνούς δικαίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η έννοια εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης ιδίως σε σχέση με την ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης, τη μη-διάκριση και την ισότητα.
Ενώ ο παραπάνω δεν αποτελεί νομικός ορισμός, και έχει ευρύτερη διάσταση από την «υποκίνηση σε διακρίσεις, εχθρότητα ή βία» – η οποία απαγορεύεται βάσει του διεθνούς δικαίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα – έχει τρία σημαντικά χαρακτηριστικά:
Η ρητορική μίσους μπορεί να επικοινωνηθεί μέσω οποιασδήποτε μορφής έκφρασης, συμπεριλαμβανομένων εικόνων, κινουμένων σχεδίων, memes, αντικειμένων, χειρονομιών και συμβόλων και μπορεί να διαδοθεί εκτός διαδικτύου ή στο διαδίκτυο.
Η ρητορική μίσους είναι «διακριτική» (μεροληπτική, φανατική ή μισαλλόδοξη) ή «υποτιμητική» (προκατειλημμένη, περιφρονητική ή εξευτελιστική) για ένα άτομο ή μια ομάδα.
Η ρητορική μίσους επικεντρώνεται σε πραγματικούς ή αντιληπτούς «παράγοντες ταυτότητας» ενός ατόμου ή μιας ομάδας, όπως: «θρησκεία, εθνικότητα, φυλή, χρώμα, καταγωγή, φύλο», αλλά και χαρακτηριστικά όπως γλώσσα, οικονομική ή κοινωνική προέλευση, αναπηρία, κατάσταση υγείας ή σεξουαλικός προσανατολισμός, μεταξύ πολλών άλλων.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ρητορική μίσους μπορεί να απευθύνεται μόνο σε άτομα ή ομάδες ατόμων. Δεν περιλαμβάνει την επικοινωνία κρατών και τις κρατικές υπηρεσίες τους, τα σύμβολα ή τους δημόσιους υπαλλήλους, ούτε θρησκευτικούς ηγέτες ή μορφές πίστης.
Η αύξηση του περιεχομένου μίσους στο διαδίκτυο συνδυάστηκε με την αύξηση εύκολα κοινοποιήσιμης παραπληροφόρησης που επιτρέπεται μέσα από τα ψηφιακά εργαλεία. Το στοιχείο αυτό δημιουργεί πρωτοφανείς προκλήσεις για τις κοινωνίες μας, καθώς οι κυβερνήσεις αγωνίζονται να επιβάλουν τους εθνικούς νόμους στην κλίμακα και την ταχύτητα του εικονικού κόσμου.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, η ρητορική μίσους στο διαδίκτυο μπορεί να παραχθεί και να διαδοθεί εύκολα, με χαμηλό κόστος και ανώνυμα. Έχει τη δυνατότητα να προσεγγίσει ένα παγκόσμιο και ποικιλόμορφο κοινό σε πραγματικό χρόνο. Η σχετική μονιμότητα του διαδικτυακού περιεχομένου μίσους είναι επίσης προβληματική, καθώς μπορεί να επανεμφανιστεί και να (επανα)αποκτήσει δημοτικότητα με την πάροδο του χρόνου.
Η κατανόηση και η παρακολούθηση της ρητορικής μίσους σε διάφορες διαδικτυακές κοινότητες και πλατφόρμες είναι το κλειδί για τη διαμόρφωση νέων απαντήσεων. Ωστόσο, οι προσπάθειες συχνά παρεμποδίζονται από την τεράστια κλίμακα του φαινομένου, τους τεχνολογικούς περιορισμούς των αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης και την έλλειψη διαφάνειας των διαδικτυακών εταιρειών.
Εν τω μεταξύ, η αυξανόμενη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ως όπλο για τη διάδοση μηνυμάτων μίσους και διχασμού έχει υποβοηθηθεί από τους αλγόριθμους των διαδικτυακών εταιρειών. Αυτό το γεγονός έχει εντείνει το στίγμα που αντιμετωπίζουν οι ευάλωτες κοινότητες και έχει εκθέσει την ευαλωτότητα των δημοκρατιών μας παγκοσμίως. Ακόμη, έχει αυξήσει τον έλεγχο των εταιρειών του διαδικτύου και έχει προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο και την ευθύνη τους για την πρόκληση βλαβών στον πραγματικό κόσμο. Ως αποτέλεσμα, ορισμένα κράτη έχουν αρχίσει να καθιστούν τις εταιρείες του Διαδικτύου υπόλογες για τον έλεγχο και την κατάργηση περιεχομένου που θεωρείται ότι αντιβαίνει στη νομοθεσία, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με τους περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου και τη λογοκρισία.
Παρά τις προκλήσεις αυτές, τα Ηνωμένα Έθνη καθώς και πολλοί ακόμη φορείς διερευνούν τρόπους αντιμετώπισης της ρητορικής μίσους. Αυτές περιλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την προώθηση καλύτερου γραμματισμού στα μέσα ενημέρωσης και στην πληροφόρηση μεταξύ των χρηστών / χρηστριών του διαδικτύου, διασφαλίζοντας παράλληλα το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης.
Πηγή: un.org
Απόδοση: Τομπέα Ελένη
Επιμέλεια: Ντούνης Ανδρέας
socialpolicy.gr
Discover more from socialpolicy.gr
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
