6η Ετήσια Έκθεση της ΓΓΙΑΔ για τη Βία κατά των Γυναικών

Η Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΓΓΙΑΔ) αποτελεί τον κεντρικό κρατικό πυλώνα για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υλοποίηση πολιτικών που στοχεύουν στην εξάλειψη της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας στην Ελλάδα. Μέσα από ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό πλαίσιο, η ΓΓΙΑΔ εργάζεται συστηματικά για την προώθηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αναγνωρίζοντας ότι η βία κατά των γυναικών αποτελεί τη σοβαρότερη παραβίαση των θεμελιωδών ελευθεριών και εμπόδιο στην κοινωνική τους ανάπτυξη.

Η αντιμετώπιση του φαινομένου της βίας απαιτεί μια πολυδιάστατη προσέγγιση που περιλαμβάνει την πρόληψη, την προστασία των θυμάτων και την τιμωρία των δραστών. Η ΓΓΙΑΔ, μέσω του Δικτύου Δομών της και της Γραμμής SOS 15900, παρέχει άμεση και εξειδικευμένη υποστήριξη σε γυναίκες που υφίστανται βία, διασφαλίζοντας ένα ασφαλές περιβάλλον φιλοξενίας και συμβουλευτικής. Παράλληλα, η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και η εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό δίκαιο αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την ενίσχυση του εθνικού μηχανισμού προστασίας.

Στο πλαίσιο αυτό, η 6η Ετήσια Έκθεση αποτυπώνει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, τις νέες θεσμικές πρωτοβουλίες και τις συνεχιζόμενες προκλήσεις. Η ΓΓΙΑΔ παραμένει δεσμευμένη στην ενδυνάμωση των γυναικών και στην καλλιέργεια μιας κοινωνικής κουλτούρας μηδενικής ανοχής απέναντι σε κάθε μορφή κακοποίησης, επισημαίνοντας ότι η ισότητα των φύλων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια δίκαιη και δημοκρατική κοινωνία.

Στο πλαίσιο της διαρκούς προσπάθειας για την αρτιότερη και πιο ολοκληρωμένη καταγραφή των δεδομένων, η φετινή 6η Έκθεση εισάγει μια σημαντική χρονική καινοτομία, καθώς η δημοσιοποίησή της μετατοπίζεται από την 25η Νοεμβρίου, Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, σε ένα εξίσου σημαντικό χρονικό ορόσημο, την 8η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Η επιλογή αυτής της αλλαγής υπαγορεύτηκε από την ανάγκη η στατιστική ανάλυση να καλύπτει πλήρη ημερολογιακά έτη, διασφαλίζοντας έτσι τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια και συγκρισιμότητα των στοιχείων. Ως εκ τούτου, η περίοδος αναφοράς για το Δίκτυο Δομών εκτείνεται από την 1η Ιανουαρίου 2025 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025, ενώ τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου καλύπτουν δύο συνεχή έτη, το 2024 και το 2025. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο έτος 2025, προκειμένου να αναδειχθούν οι πλέον πρόσφατες εξελίξεις και να αποτυπωθεί με ευκρίνεια η τρέχουσα δυναμική του φαινομένου της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας στη χώρα μας.

Η δομή της παρούσας Έκθεσης ακολουθεί τη λογική και τη δομή των προηγούμενων Εκθέσεων: Διαρθρώνεται σε πέντε (5) κεντρικά κεφάλαια, καθένα από τα οποία εξετάζει μια διαφορετική αλλά αλληλένδετη πτυχή του ζητήματος της έμφυλης βίας, αντικατοπτρίζοντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στο συγκεκριμένο ζήτημα, συνδέοντας το θεσμικό πλαίσιο και τις διεθνείς δεσμεύσεις με την έμπρακτη εφαρμογή πολιτικών και την ανάλυση πραγματικών δεδομένων.

Πιο συγκεκριμένα, στο Κεφάλαιο Α΄ – Θεσμικό Πλαίσιο και Διεθνείς Εξελίξεις: Παρουσιάζονται οι πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές (όπως ο Ν. 5172/2025), η εναρμόνιση με τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες και οι διεθνείς συνεργασίες της χώρας για την προστασία των γυναικών. Το θεσμικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας στην Ελλάδα διανύει μια περίοδο σημαντικών μεταρρυθμίσεων, με αιχμή την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1385 μέσω του Ν. 5172/2025. Οι νέες αυτές ρυθμίσεις εισάγουν αυστηρότερες ποινές και νέα αδικήματα, όπως ο ακρωτηριασμός γεννητικών οργάνων και η διαδικτυακή παρενόχληση, ευθυγραμμίζοντας την εθνική νομοθεσία με τα σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας.

Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) ενισχύει περαιτέρω αυτό το πλαίσιο, υπογραμμίζοντας τη θετική υποχρέωση του κράτους για άμεση παρέμβαση και αποτελεσματική έρευνα σε περιστατικά βίας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του «Οδικού Χάρτη για τα Δικαιώματα των Γυναικών», ο οποίος θέτει τις βάσεις για τη στρατηγική της ΕΕ μετά το 2025. Η δέσμευση της χώρας μας στις αρχές του Χάρτη, όπως η απαλλαγή από τη βία και η οικονομική ενδυνάμωση, επιβεβαιώνει την πρόθεση για μια πιο ολιστική αντιμετώπιση των έμφυλων ανισοτήτων.

Οι διεθνείς συνεργασίες επεκτείνονται και σε εξειδικευμένα θέματα, όπως η δημιουργία κέντρων υποστήριξης για θύματα σεξουαλικής βίας (Rape Centers), αντλώντας καλές πρακτικές από άλλα κράτη-μέλη. Η συμμετοχή της ΓΓΙΑΔ σε ευρωπαϊκά δίκτυα και επιτροπές παρακολούθησης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης (GREVIO) εξασφαλίζει τη συνεχή αξιολόγηση και βελτίωση των εθνικών πολιτικών. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις, αναδεικνύεται η σημασία του διυπηρεσιακού συντονισμού και της χρήσης νέων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, για την πρόληψη της βίας. Η συνεργασία αυτή είναι καθοριστική για τη δημιουργία ενός αδιαπέραστου διχτυού προστασίας που καλύπτει κάθε γυναίκα, ανεξαρτήτως των ιδιαίτερων συνθηκών της ζωής της.

Το Κεφάλαιο Β΄ – Οικονομική Βία: Εστιάζει στις επιπτώσεις της οικονομικής κακοποίησης στην αυτονομία των γυναικών, καθώς και στο ευρύτερο κοινωνικοοικονομικό κόστος που προκαλεί η έμφυλη βία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η οικονομική βία, μια συχνά «αόρατη» αλλά καταστροφική μορφή κακοποίησης, πλήττει την αυτονομία και την αξιοπρέπεια των γυναικών. Στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας, ο απόλυτος έλεγχος των οικονομικών πόρων από τον θύτη χρησιμοποιείται ως εργαλείο εξαναγκασμού και κοινωνικής απομόνωσης της γυναίκας. Η οικονομική εξάρτηση καθιστά εξαιρετικά δύσκολη τη διακοπή μιας κακοποιητικής σχέσης, εγκλωβίζοντας τα θύματα σε έναν φαύλο κύκλο ευαλωτότητας και εξευτελισμού.

Πέρα από το προσωπικό επίπεδο, η έμφυλη βία επιφέρει τεράστιο οικονομικό κόστος στην κοινωνία και το κράτος, το οποίο στην ΕΕ εκτιμάται στα 366 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το κόστος αυτό αφορά δαπάνες της δικαιοσύνης, της υγείας, αλλά και την απώλεια παραγωγικότητας, αναδεικνύοντας ότι η βία κατά των γυναικών είναι ένα πρόβλημα με βαθιές οικονομικές προεκτάσεις. Η κατανόηση αυτών των μεγεθών είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό στοχευμένων πολιτικών που δεν θα περιορίζονται μόνο στην καταστολή, αλλά θα επενδύουν στην οικονομική χειραφέτηση των θυμάτων.

Η ΓΓΙΑΔ αναγνωρίζει ότι η οικονομική ανεξαρτησία αποτελεί το κλειδί για τη μετάβαση από το καθεστώς του θύματος σε αυτό της επιζήσασας. Για τον λόγο αυτό, προωθούνται προγράμματα απασχόλησης και οικονομικής στήριξης σε συνεργασία με τη ΔΥΠΑ, προσφέροντας στις γυναίκες τα εφόδια να χτίσουν τη ζωή τους από την αρχή. Η ανάδειξη της οικονομικής διάστασης της βίας αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα για την αποδόμηση των σχέσεων εξουσίας που συντηρούν την έμφυλη ανισότητα.

Στο Κεφάλαιο Γ΄ – Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο (ΕΣΔΙΦ 2021-2025): Αναλύεται η πορεία υλοποίησης των δράσεων της ΓΓΙΑΔ, με έμφαση στην υποστήριξη ευάλωτων ομάδων γυναικών και την προώθηση της ισότητας σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής. Το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την Ισότητα των Φύλων (ΕΣΔΙΦ) 2021-2025 αποτελεί τον οδικό χάρτη για τη θωράκιση των δικαιωμάτων των γυναικών και την καταπολέμηση των διακρίσεων. Μέσα από συγκεκριμένες δράσεις, όπως η επέκταση του Panic Button και η ενίσχυση του Δικτύου Δομών, το ΕΣΔΙΦ μετουσιώνει τις θεωρητικές αρχές σε εφαρμοσμένες πολιτικές προστασίας. Η αποτίμηση των δράσεων αυτών δείχνει μια σταθερή πρόοδο στην ανταπόκριση των αρχών και στην πρόσβαση των γυναικών σε υπηρεσίες υποστήριξης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις γυναίκες που υφίστανται πολλαπλές διακρίσεις, όπως οι μετανάστριες, οι πρόσφυγες, οι γυναίκες Ρομά και οι κρατούμενες. Η υλοποίηση εξειδικευμένων ερευνητικών προγραμμάτων και μνημονίων συνεργασίας στοχεύει στην άρση του κοινωνικού αποκλεισμού αυτών των ευάλωτων ομάδων. Η ΓΓΙΑΔ μεριμνά για την παροχή διερμηνείας και τη δημιουργία έκτακτων καταλυμάτων, διασφαλίζοντας ότι καμία γυναίκα δεν θα μείνει αβοήθητη λόγω γλωσσικών ή κοινωνικών εμποδίων. Η συνεργασία με τα ακαδημαϊκά ιδρύματα και άλλους δημόσιους φορείς ενισχύει την οριζόντια διάσταση των πολιτικών ισότητας. Μέσα από δράσεις επιμόρφωσης επαγγελματιών πρώτης γραμμής και την ανάπτυξη πρωτοκόλλων στα πανεπιστήμια, δημιουργείται ένα ευρύτερο μέτωπο κατά της σεξουαλικής παρενόχλησης και της βίας. Το ΕΣΔΙΦ δεν είναι απλώς ένας κατάλογος μέτρων, αλλά μια ζωντανή στρατηγική που εξελίσσεται για να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας.

Αντίστοιχα στο Κεφάλαιο Δ΄ – Δράσεις Δικτύου Δομών και Φορέων: Καταγράφεται το έργο των Συμβουλευτικών Κέντρων, των Ξενώνων και της Γραμμής SOS 15900, καθώς και οι πρωτοβουλίες των Περιφερειών, των Δήμων και των Πανεπιστημίων. Η δράση της ΓΓΙΑΔ και των εποπτευόμενων φορέων της, όπως το ΚΕΘΙ, απλώνεται σε ολόκληρη την επικράτεια μέσω ενός πυκνού Δικτύου Δομών. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα και οι Ξενώνες Φιλοξενίας αποτελούν το καταφύγιο κάθε γυναίκας, προσφέροντας ψυχοκοινωνική στήριξη, νομική συμβουλευτική και ασφαλή διαμονή. Οι δράσεις αυτές εξειδικεύονται σε κάθε Περιφέρεια, λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες και ενισχύοντας τη συνεργασία με τις τοπικές αρχές. Η πρόληψη μέσω της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης αποτελεί κεντρικό πυλώνα των δραστηριοτήτων των Περιφερειακών και Δημοτικών Επιτροπών Ισότητας (ΠΕΠΙΣ-ΔΕΠΙΣ). Από θεατρικές παραστάσεις και ημερίδες μέχρι καλλιτεχνικές παρεμβάσεις, οι δράσεις αυτές στοχεύουν στην αποδόμηση των έμφυλων στερεοτύπων και στην ενθάρρυνση των γυναικών να σπάσουν τη σιωπή τους. Η τοπική αυτοδιοίκηση αναδεικνύεται έτσι σε κρίσιμο εταίρο για τη δημιουργία μιας κουλτούρας σεβασμού και ισότητας στην καθημερινότητα των πολιτών.

Παράλληλα, φέτος για 2η χρονιά, οι Επιτροπές Ισότητας των Φύλων και Καταπολέμησης των Διακρίσεων (ΕΙΦΚΔ) των Πανεπιστημίων ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της ΓΓΙΑΔ για ένταξη των δράσεών τους στην παρούσα Έκθεση, σημειώνοντας μάλιστα αύξηση στη συμμετοχή τους. Οι Επιτροπές Ισότητας των ΑΕΙ διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην καταπολέμηση των διακρίσεων εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας. Μέσα από ερευνητικά προγράμματα, υποτροφίες και τη θέσπιση κωδίκων δεοντολογίας για τη σεξουαλική παρενόχληση, τα ανώτατα ιδρύματα γίνονται χώροι ασφάλειας και προαγωγής της ισότητας. Η σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την κοινωνική δράση διασφαλίζει ότι οι πολιτικές βασίζονται σε τεκμηριωμένα δεδομένα και σύγχρονες ανάγκες.

Τέλος, το Κεφάλαιο Ε΄ – Στατιστικά Δεδομένα: Περιλαμβάνει την ποσοτική και ποιοτική ανάλυση των περιστατικών βίας για τα έτη 2024-2025, βασισμένη σε στοιχεία συλλογής του Παρατηρητήριου της ΓΓΙΑΔ και του Δικτύου Δομών. Η συλλογή και ανάλυση αξιόπιστων στατιστικών δεδομένων είναι απαραίτητη για την παρακολούθηση του φαινομένου και την αξιολόγηση των πολιτικών μας. Η συγκέντρωση και συλλογή των στοιχείων αποτυπώνει την έκταση και τις μορφές της βίας στην Ελλάδα για τα έτη 2024 και 2025. Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η βία κατά των γυναικών παραμένει μια επώδυνη πραγματικότητα, με τις καταγγελίες για σεξουαλική βία να παρουσιάζουν σημαντική αύξηση.

Τα στατιστικά στοιχεία της Γραμμής SOS 15900 και των Συμβουλευτικών Κέντρων αποκαλύπτουν ότι ο σύζυγος ή ο σύντροφος παραμένει ο συνηθέστερος θύτης, επιβεβαιώνοντας την ενδοοικογενειακή φύση των περισσότερων περιστατικών. Η χρήση εργαλείων όπως το Panic Button δείχνει μια αυξανόμενη ανάγκη για άμεση προστασία, ενώ τα στοιχεία για τη βία στην εργασία αναδεικνύουν νέες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Η καταγραφή αυτή δεν είναι απλώς αριθμοί, αλλά οι φωνές των γυναικών που ζητούν βοήθεια. Η ανάλυση των δεδομένων επιτρέπει επίσης τη στόχευση σε ευάλωτες ομάδες και την ανάδειξη των κενών στο σύστημα υποστήριξης. Η σταθερή απόκλιση μεταξύ σωματικής και ψυχολογικής βίας, καθώς και τα ποσοστά ολοκλήρωσης θεραπευτικών προγραμμάτων για δράστες, προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την αναπροσαρμογή των παρεμβάσεών μας. Η διαφάνεια και η συστηματική τεκμηρίωση αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία χτίζουμε πιο αποτελεσματικούς μηχανισμούς πρόληψης και προστασίας.

Η 6η Ετήσια Έκθεση για τη Βία κατά των Γυναικών συνθέτει μια ολοκληρωμένη εικόνα της εθνικής προσπάθειας για την καταπολέμηση ενός φαινομένου που πλήττει τον πυρήνα της κοινωνικής μας συνοχής. Μέσα από τις σελίδες της αναδεικνύεται ο κεντρικός ρόλος της ΓΓΙΑΔ ως συντονιστή και εγγυητή των πολιτικών ισότητας, αλλά και η σημασία της συνεργασίας μεταξύ όλων των κρατικών και κοινωνικών φορέων. Η πρόοδος στο θεσμικό πλαίσιο και η ενίσχυση των δομών υποστήριξης αποτελούν αδιαμφισβήτητες επιτυχίες, οι οποίες όμως δεν επιτρέπουν εφησυχασμό. Η ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση των πολιτικών πρόληψης και προστασίας παραμένει επιτακτική, ιδιαίτερα απέναντι σε νέες ή λιγότερο ορατές μορφές βίας, όπως η οικονομική και η διαδικτυακή κακοποίηση. Η διασφάλιση της βιωσιμότητας του Δικτύου Δομών και η οικονομική ενδυνάμωση των γυναικών πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητες για τα επόμενα έτη. Η επένδυση στην ισότητα δεν είναι μόνο ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά και μια αναγκαία κοινωνική και οικονομική επένδυση για το μέλλον.

Συνοψίζοντας, η εξάλειψη της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας απαιτεί συνεχή δέσμευση, πόρους και μια ριζική αλλαγή νοοτροπίας. Η ΓΓΙΑΔ θα συνεχίσει να πρωτοστατεί σε αυτή την προσπάθεια, ενδυναμώνοντας κάθε γυναίκα και προωθώντας μια κοινωνία όπου η ισότητα και ο σεβασμός θα είναι η μόνη πραγματικότητα. Η μάχη κατά της έμφυλης βίας είναι μια μάχη για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, και σε αυτή τη μάχη κανείς δεν περισσεύει.

6η Ετήσια Έκθεση για τη Βία κατά των Γυναικών