Πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με ψυχικές διαταραχές

Πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με διαταραχές ψυχικής υγείας, σύμφωνα με νέα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), με διαταραχές όπως το άγχος και η κατάθλιψη να προξενούν τεράστιες οικονομικές και ανθρώπινες συνέπειες.

Ενώ πολλές χώρες έχουν ενισχύσει τις πολιτικές και τα προγράμματά τους για την ψυχική υγεία, απαιτούνται μεγαλύτερες επενδύσεις και δράσεις σε παγκόσμιο επίπεδο για την κλιμάκωση των υπηρεσιών για την προστασία και προαγωγή της ψυχικής υγείας.

Οι παθήσεις που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, όπως το άγχος και η κατάθλιψη εμφανίζουν υψηλό επιπολασμό σε όλες τις χώρες και κοινότητες, επηρεάζοντας ανθρώπους όλων των ηλικιών και εισοδηματικών επιπέδων. Αντιπροσωπεύουν τη δεύτερη μεγαλύτερη αιτία μακροχρόνιας αναπηρίας, συμβάλλοντας στην απώλεια ετών υγιούς ζωής. Αυξάνουν το κόστος υγειονομικής περίθαλψης για τους πάσχοντες και τις οικογένειές τους, ενώ προκαλούν σημαντικές οικονομικές απώλειες σε παγκόσμια κλίμακα.

Τα νέα ερευνητικά δεδομένα που δημοσιεύτηκαν σε δύο εκθέσεις – World mental health today και Mental Health Atlas 2024 – επισημαίνουν ορισμένους τομείς προόδου, αποκαλύπτοντας παράλληλα σημαντικά κενά στην αντιμετώπιση των ψυχικών παθήσεων παγκοσμίως. Οι εκθέσεις χρησιμεύουν ως κρίσιμα εργαλεία για την επικαιροποίηση των εθνικών στρατηγικών και τη διαμόρφωση της παγκόσμιας ατζέντας στα πλαίσια της επερχόμενης διεξαγωγής της Συνόδου Υψηλού Επιπέδου των Ηνωμένων Εθνών για τις μη-μεταδοτικές ασθένειες και την προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευημερίας, που θα λάβει χώρα στη Νέα Υόρκη στις 25 Σεπτεμβρίου 2025.

Βασικά Δεδομένα | World mental health today

Η έκθεση αναφέρει ότι, ενώ ο επιπολασμός των διαταραχών ψυχικής υγείας μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το φύλο, οι γυναίκες – συνολικότερα – επηρεάζονται δυσανάλογα. Το άγχος και οι καταθλιπτικές διαταραχές είναι οι πιο συνηθισμένες μορφές διαταραχών ψυχικής υγείας τόσο για τους άνδρες όσο τις γυναίκες.

Η αυτοκτονία παραμένει μια καταστροφική έκβαση, αφαιρώντας περίπου 727.000 ζωές μόνο το 2021. Αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες θανάτου μεταξύ των νέων σε όλες τις χώρες και τα κοινωνικοοικονομικά πλαίσια. Παρά τις παγκόσμιες προσπάθειες, η πρόοδος στη μείωση της θνησιμότητας από αυτοκτονίες είναι πολύ χαμηλή ώστε να επιτευχθεί ο Στόχος Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών για τη μείωση κατά ένα τρίτο των ποσοστών αυτοκτονιών έως το 2030. Με την τρέχουσα πορεία, θα επιτευχθεί μείωση μόνο κατά 12% μέχρι την προθεσμία αυτή.

Ο οικονομικός αντίκτυπος των διαταραχών ψυχικής υγείας είναι πολύ σημαντικός. Ενώ το κόστος υγειονομικής περίθαλψης είναι σημαντικό, το έμμεσο κόστος, ιδίως λόγω της απώλειας παραγωγικότητας, είναι πολύ μεγαλύτερο. Η κατάθλιψη και το άγχος κοστίζουν κατά μόνας στην παγκόσμια οικονομία περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ κάθε χρόνο.

Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για διαρκείς επενδύσεις, ισχυρότερη ιεράρχηση προτεραιοτήτων και πολυτομεακές συνέργειες για τη βελτίωση της πρόσβασης στην περίθαλψη ψυχικής υγείας, τη μείωση του κοινωνικού στίγματος και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων των ψυχικών παθήσεων.

Βασικά Δεδομένα | 2024 Mental Health Atlas

Από το 2020, οι χώρες έχουν πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα για την ενίσχυση του σχεδιασμού πολιτικών ψυχικής υγείας. Πολλές εξ’ αυτών έχουν επικαιροποιήσει τις πολιτικές τους, έχοντας υιοθετήσει προσεγγίσεις βασισμένες στα δικαιώματα και έχουν ενισχύσει την ετοιμότητα για ψυχική υγεία και ψυχοκοινωνική υποστήριξη κατά τη διάρκεια υγειονομικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Ωστόσο, αυτή η δυναμική δεν έχει μεταφραστεί σε νομοθετικές μεταρρυθμίσεις. Λιγότερες χώρες έχουν υιοθετήσει ή επιβάλει νομοθεσία για τη ψυχική υγεία που να βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα και μόλις το 45% των χωρών αξιολόγησαν τους νόμους ώστε να είναι σε πλήρη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η έκθεση αποκαλύπτει μια ανησυχητική στασιμότητα στις επενδύσεις για την ψυχική υγεία. Οι διάμεσες κυβερνητικές δαπάνες ψυχικής υγείας παραμένουν μόλις στο 2% του συνολικού ποσού δαπανών για την ψυχική υγεία – μη-μεταβαλλόμενες από το 2017. Οι ανισότητες μεταξύ των χωρών είναι έντονες – ενώ οι χώρες υψηλού εισοδήματος δαπανούν έως 65 δολάρια ΗΠΑ ανά άτομο, οι χώρες χαμηλού εισοδήματος δαπανούν το ελάχιστο των 0,04 δολαρίων. Ο παγκόσμιος διάμεσος αριθμός επαγγελματιών ψυχικής υγείας είναι στους 13 ανά 100.000 ανθρώπους, με ακραίες ελλείψεις στις χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος χώρες.

Η μεταρρύθμιση και η ανάπτυξη των υπηρεσιών ψυχικής υγείας προχωρά με αργούς ρυθμούς. Λιγότερο από το 10% των χωρών έχουν μεταβεί πλήρως σε κοινοτικά μοντέλα φροντίδας, με τις περισσότερες χώρες να παραμένουν ακόμη στα αρχικά στάδια της μετάβασης.  Η ιατρική φροντίδα εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, με σχεδόν τις μισές εισαγωγές να είναι ακούσιες ενώ πάνω από το 20% διαρκούν περισσότερο από ένα χρόνο.

Η συμπερίληψη της ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια περίθαλψη προχωρά, με το 71% των χωρών να πληρούν τουλάχιστον τρία από τα πέντε κριτήρια του ΠΟΥ. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στα δεδομένα. Μόνο 22 χώρες παρείχαν επαρκή δεδομένα για τον υπολογισμό της κάλυψης των υπηρεσιών για την ψύχωση. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, λιγότερο από το 10% των ατόμων που πάσχουν λαμβάνουν περίθαλψη, σε σύγκριση με πάνω από το 50% στις χώρες υψηλότερου εισοδήματος, γεγονός που υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για τη διεύρυνση της πρόσβασης και της ενίσχυσης της παροχής υπηρεσιών.

Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός πώς οι περισσότερες χώρες αναφέρουν ότι έχουν αναλάβει λειτουργικές πρωτοβουλίες προαγωγής της ψυχικής υγείας, όπως προγράμματα για την ανάπτυξη της πρώιμης παιδικής ηλικίας, προγράμματα ψυχικής υγείας στα σχολεία και προγράμματα πρόληψης αυτοκτονιών.

Πάνω από το 80% των χωρών προσφέρουν πλέον υποστήριξη ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνική υποστήριξη ως τμήματα των μέτρων αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, σε σύγκριση με το 39% το 2020. Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας σε εξωτερικούς ασθενείς και η τηλεϊατρική γίνονται όλο και πιο διαθέσιμες, παρότι η πρόσβαση σε αυτές παραμένει άνιση.

Πηγή: who.int

Απόδοση/Επιμέλεια: Τομπέα Ελένη

socialpolicy.gr