Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2026-2030

Γιατί χρειαζόμαστε περισσότερη ισότητα των φύλων;

Η ισότητα των φύλων ωφελεί όλες/όλους και αποτελεί κοινή ευθύνη. Μια κοινωνία με ισότητα των φύλων σημαίνει μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή, πιο ισχυρή δημοκρατία και πιο ανταγωνιστική οικονομία.

Πρώτον και κύριον, είναι μία από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε ολόκληρη την ΕΕ, μία στις τρεις γυναίκες έχει υποστεί έμφυλη βία και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων έχει εκτιμήσει ότι η ΕΕ θα επιτύχει πλήρη ισότητα των φύλων μόνο σε 50 χρόνια με τον σημερινό ρυθμό. Αυτές οι επίμονες ανισότητες απαιτούν ισχυρότερη και ταχύτερη δράση.

Η ισότητα των φύλων ενισχύει, επίσης, την οικονομική ανταγωνιστικότητα. Μια ανάλυση του Eurofound από το 2023 δείχνει ότι το χάσμα απασχόλησης μεταξύ των φύλων κοστίζει στην ΕΕ πάνω από 390 δισ. ευρώ ετησίως. Η βελτίωση της ισότητας των φύλων στην ΕΕ θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά 9,6%, που ισοδυναμεί με 3,15 τρισεκατομμύρια ευρώ, και σε επιπλέον 10,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας έως το 2050, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων.

Με την προώθηση της ισότητας των φύλων και τη μείωση του χάσματος μεταξύ των φύλων στην αγορά εργασίας, η ΕΕ μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό του εργατικού δυναμικού της, με αποτέλεσμα την αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης, τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.

Γιατί η Επιτροπή παρουσιάζει αυτή τη στρατηγική και ποιες αλλαγές επιφέρει η στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025;

Η Επιτροπή εγκρίνει τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2026-2030 με σκοπό την επιτάχυνση της προόδου προς την επίτευξη της ισότητας των φύλων στην ΕΕ. Η στρατηγική αποτελεί επίσης σαφή απάντηση στην αυξανόμενη εναντίωση στην ισότητα των φύλων παγκοσμίως — η ΕΕ δεν υποχωρεί, αλλά ενισχύει τη δράση για την προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών και της ισότητας των φύλων.

Η νέα στρατηγική βασίζεται στην προηγούμενη, με ανανεωμένη εστίαση σε τομείς όπως η έμφυλη βία, η πολιτική, η οικονομική χειραφέτηση, η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και η φροντίδα.

Η στρατηγική περιλαμβάνει συντονισμένες προσπάθειες για την αντιμετώπιση αναδυόμενων προκλήσεων, όπως η έμφυλη βία στο διαδίκτυο, και επεκτείνει τη δράση σε βασικούς τομείς ανησυχίας, όπως η υγεία των γυναικών ή το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων. Η στρατηγική προωθεί επίσης την ισότητα των φύλων σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως μέσω της εξαγγελθείσας δρομολόγησης του σχεδίου δράσης της ΕΕ για θέματα φύλου IV και της δρομολόγησης του ανανεωμένου σχεδίου δράσης της ΕΕ για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια.

Ποιες νέες δράσεις περιλαμβάνει η στρατηγική για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών;

Πολλές γυναίκες στην ΕΕ αντιμετωπίζουν τη βία, ή την απειλή της, σε τακτική βάση. 18 γυναίκες πεθαίνουν κάθε εβδομάδα από γυναικοκτονίες σε ολόκληρη την Ένωσή μας, με βάση τα στοιχεία της Eurostat, και μία στις τρεις γυναίκες βιώνει έμφυλη βία στη διάρκεια της ζωής της. Για τον λόγο αυτό, η στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην καταπολέμηση της έμφυλης βίας, τόσο εντός όσο και εκτός διαδικτύου, συμπεριλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, των γυναικοκτονιών και της βίας στο διαδίκτυο. Αυτό αντικατοπτρίζει όσα αποκάλυψε η δημόσια διαβούλευση για την εν λόγω στρατηγική: η καταπολέμηση της έμφυλης βίας αποτελεί την υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα για την ισότητα των φύλων για τους πολίτες σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η οδηγία για τη βία κατά των γυναικών αποτελεί το κύριο εργαλείο της ΕΕ για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας. Η στρατηγική επικεντρώνεται στο να βοηθήσει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις απαιτήσεις της πριν από την προθεσμία μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της 14ης Ιουνίου 2027. Η εφαρμογή των ειδικών άρθρων σχετικά με τη βία στο διαδίκτυο, την αφαίρεση παράνομου περιεχομένου και την παροχή εξειδικευμένης υποστήριξης στα θύματα βίας στο διαδίκτυο θα είναι ιδιαίτερα σημαντική για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας στο διαδίκτυο.

Επιπλέον, η στρατηγική αποσκοπεί στην ενίσχυση της παρακολούθησης, του διαλόγου και της καθοδήγησης προς τις επιγραμμικές πλατφόρμες σύμφωνα με την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA), ώστε να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας στο διαδίκτυο. Οι λεγόμενες «αξιόπιστες ετικέτες» θα υποστηριχθούν για την επισήμανση περιεχομένου έμφυλης βίας σε διαδικτυακές πλατφόρμες, ώστε το περιεχόμενο να μπορεί να επισημαίνεται, να εντοπίζεται και να αφαιρείται ταχύτερα, όπου χρειάζεται.

Η στρατηγική εξαγγέλλει περαιτέρω δράση για τη συνεργασία των αρχών επιβολής του νόμου και των εθνικών αρχών με σκοπό τον καλύτερο εντοπισμό των κινδύνων ενδοοικογενειακής βίας και τη διασφάλιση της ασφάλειας των θυμάτων. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα συμβάλει στην ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών γι’ αυτούς, από κοινού με οργανισμούς της ΕΕ, όπως η Ευρωπόλ, η Eurojust και ο CEPOL.

Επιπλέον, η στρατηγική υπογραμμίζει ότι το σεξ χωρίς συναίνεση θα πρέπει να οριστεί ως βιασμός σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Επιτροπή θα στηρίξει τις εθνικές μεταρρυθμίσεις για την επίτευξη αυτού του στόχου και θα χαρτογραφήσει το νομικό τοπίο ενόψει πιθανών νέων δράσεων, συμπεριλαμβανομένων των νομοθετικών.

Τέλος, η Επιτροπή, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, θα στηρίξει επίσης τα κράτη μέλη στη βελτίωση της συλλογής διοικητικών δεδομένων σχετικά με την έμφυλη βία για τη βελτίωση της χάραξης πολιτικής στον τομέα αυτό.

Ποιες νέες δράσεις περιλαμβάνει η στρατηγική στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και των συναφών δικαιωμάτων;

Για πρώτη φορά, η παρούσα στρατηγική για την ισότητα των φύλων περιλαμβάνει ειδική ενότητα για την υγεία και εξαγγέλλει συγκεκριμένες δράσεις σύμφωνα με την αρχή του χάρτη πορείας για τα δικαιώματα των γυναικών, σύμφωνα με την οποία «κάθε γυναίκα έχει δικαίωμα στα υψηλότερα δυνατά πρότυπα σωματικής και ψυχικής υγείας». Η στρατηγική αναγνωρίζει ότι η υγεία δεν είναι ουδέτερη ως προς το φύλο και ότι η υγεία των γυναικών μπορεί να υπονομευθεί λόγω έλλειψης ιατρικής έρευνας, διαγνωστικών μέσων και θεραπειών που λαμβάνουν υπόψη τη διάσταση του φύλου. Υπογραμμίζει επίσης τις προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και τα συναφή δικαιώματα.

Η στρατηγική εξαγγέλλει ένα νέο έργο με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, για την παρακολούθηση και την ανάλυση του τρόπου με τον οποίο μπορεί να βελτιωθεί η προσβασιμότητα και η ποιότητα της υγειονομικής περίθαλψης για τις γυναίκες, το οποίο θα ξεκινήσει το 2026. Επιπλέον, η στρατηγική περιλαμβάνει μελέτη σχετικά με τις μακροοικονομικές, μικροοικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της μη κάλυψης του χάσματος υγείας των γυναικών, για παράδειγμα όσον αφορά την εμμηνόπαυση.

Όσον αφορά τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και τα συναφή δικαιώματα, η χαρτογράφηση των πρακτικών και των διεθνών πλαισίων θα στηρίξει και θα συμπληρώσει τη δράση των κρατών μελών στον τομέα της υγείας στον τομέα αυτό. Αυτό ακολουθεί την πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής ως απάντηση στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών «My Voice My Choice», στην οποία αναφέρεται ότι τα κράτη μέλη είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ της ΕΕ για να καταστήσουν δυνατή την πρόσβαση των γυναικών σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση.

Ποιες νέες δράσεις περιλαμβάνει η στρατηγική για τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των φύλων όσον αφορά την απασχόληση;

Η νέα στρατηγική δεσμεύεται να μειώσει το χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά την απασχόληση και τον διαχωρισμό των φύλων στην αγορά εργασίας, προωθώντας τη συμμετοχή των γυναικών σε ανδροκρατούμενους τομείς, μεταξύ άλλων μέσω ενός σχεδίου δράσης για τις γυναίκες στην έρευνα, την καινοτομία και τις νεοφυείς επιχειρήσεις.

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης την πλήρη εφαρμογή της οδηγίας για την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, διευκολύνοντας την πρόοδο των γυναικών στα ανώτατα διοικητικά επίπεδα. Για να διασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια όσον αφορά τις αμοιβές, η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει τα κράτη μέλη στην αποτελεσματική και έγκαιρη εφαρμογή της οδηγίας για τη μισθολογική διαφάνεια το 2026. Η στήριξη θα περιλαμβάνει ένα εργαστήριο για τους κοινωνικούς εταίρους και μια εργαλειοθήκη βήμα προς βήμα σχετικά με την ουδέτερη ως προς το φύλο επαγγελματική αξιολόγηση και ταξινόμηση για τις επιχειρήσεις, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων.

Η Επιτροπή θα αντιμετωπίσει τους ειδικούς κινδύνους στους οποίους εκτίθενται οι γυναίκες στην εργασία, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης. Η στρατηγική προσδιορίζει επίσης την ΤΝ και την αλγοριθμική διαχείριση στην εργασία ως πιθανούς τομείς για περαιτέρω δράση της ΕΕ, δεδομένου του κινδύνου μεροληψίας λόγω φύλου των εν λόγω συστημάτων.

Ποιες νέες δράσεις περιλαμβάνει η στρατηγική για τη χειραφέτηση των γυναικών, δηλαδή την ανάληψη και τη διατήρηση ηγετικών θέσεων;

Η ενδυνάμωση των γυναικών και η διασφάλιση της ισότιμης εκπροσώπησής τους σε ηγετικές θέσεις στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη προόδου. Η στρατηγική περιλαμβάνει αξιολόγηση, έως το 2029, της αποτελεσματικότητας της οδηγίας σχετικά με την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, ώστε να διασφαλιστεί ότι αντιμετωπίζει τις ανισορροπίες μεταξύ των φύλων στις επιχειρήσεις και στη διοίκηση των εταιρειών.

Η στρατηγική δίνει επίσης έμφαση στην καταπολέμηση της διαδικτυακής βίας κατά των γυναικών στην πολιτική και τη δημόσια ζωή, καθώς οι γυναίκες στοχοποιούνται δυσανάλογα. Οι δράσεις περιλαμβάνουν τη στήριξη των κρατών-μελών στην εφαρμογή της οδηγίας για τη βία κατά των γυναικών με σκοπό την ποινικοποίηση της βίας στον κυβερνοχώρο και τη διευκόλυνση της συνεργασίας με διαδικτυακές πλατφόρμες για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας στον κυβερνοχώρο. Η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης σύσταση σχετικά με την ασφάλεια στην πολιτική όσον αφορά τις απειλές εντός και εκτός διαδικτύου, μεταξύ άλλων όσον αφορά την παραπληροφόρηση. Αυτό θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις γυναίκες, καθώς είναι δυσανάλογα στοχευμένες. Η στρατηγική επισημαίνει επίσης τον κώδικα δεοντολογίας της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες σχετικά με την παραπληροφόρηση ως βασικό εργαλείο στον τομέα αυτό. Επιπλέον, η στρατηγική αποσκοπεί στην κατανόηση και την αντιμετώπιση της πηγής επιβλαβών διαδικτυακών αφηγημάτων, όπως ο λόγος κατά του φύλου.

Όσον αφορά την καλύτερη εξισορρόπηση του φόρτου εργασίας φροντίδας, η στρατηγική θα επιδιώξει επίσης να δώσει στους γονείς τη δυνατότητα να συνδυάζουν καλύτερα την επαγγελματική τους σταδιοδρομία με τις ευθύνες φροντίδας, καθώς και να παρέχουν τη στήριξη που χρειάζονται στους ρόλους φροντίδας τους. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της πλήρους εφαρμογής της οδηγίας για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, ενώ η μελλοντική ευρωπαϊκή συμφωνία για τη φροντίδα θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του τομέα της φροντίδας και του εργατικού δυναμικού με ισχυρή διάσταση του φύλου.

Ποιες νέες δράσεις περιλαμβάνει η στρατηγική στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης;

Οι προκλήσεις και τα στερεότυπα που αφορούν το φύλο στην εκπαίδευση μπορούν να οδηγήσουν σε άνισα εκπαιδευτικά αποτελέσματα για τα αγόρια και τα κορίτσια και σε διά βίου συνέπειες στην επαγγελματική πορεία που ακολουθούν. Ενώ συνολικά περισσότερες νέες γυναίκες από τους άνδρες αποφοιτούν από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, υπάρχουν σχεδόν διπλάσιοι άνδρες από τις γυναίκες που σπουδάζουν STEM (επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά). Αυτό όχι μόνο αυξάνει τον διαχωρισμό με βάση το φύλο στην αγορά εργασίας, αλλά περιορίζει επίσης το δυναμικό καινοτομίας της ΕΕ.

Η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων για την εκπαίδευση το 2026 με σκοπό την ενίσχυση της απόκτησης βασικών δεξιοτήτων —συμπεριλαμβανομένων των μαθηματικών, των επιστημών και των ψηφιακών ικανοτήτων. Μαζί με το στρατηγικό σχέδιο εκπαίδευσης STEM και την πρωτοβουλία «Girls Go STEM», θα συμβάλει στον στόχο της κατάρτισης 1 εκατομμυρίου νέων γυναικών στους τομείς STEM έως το 2028 μέσω του Erasmus+, συμμαχιών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και ακαδημιών ψηφιακών δεξιοτήτων.

Επιπλέον, η στρατηγική εξαγγέλλει τις προσπάθειες προσέλκυσης ανδρών και αγοριών στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της περίθαλψης και της διοίκησης μέσω της προσέγγισης «Boys in HEAL» (Υγεία, Εκπαίδευση, Διοίκηση και Αλφαβητισμός). Η Επιτροπή θα καταρτίσει εγχειρίδιο σχετικά με τεκμηριωμένες λύσεις για τη μείωση των ανισοτήτων λόγω φύλου στις επιλογές σπουδών και στα εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Η Επιτροπή θα στηρίξει περαιτέρω την ανάπτυξη υλικού για την καλύτερη στήριξη των εκπαιδευτικών στην αντιμετώπιση των στερεοτύπων που αφορούν το φύλο στην τάξη.

Πώς θα συμπεριλάβει η νέα στρατηγική τα αγόρια και τους άνδρες γενικότερα στην πορεία προς μια Ευρώπη με ισότητα των φύλων;

Η νέα στρατηγική αναγνωρίζει τη σημασία της συμμετοχής αγοριών και ανδρών στην προώθηση της ισότητας των φύλων, καθώς και τα οφέλη της ισότητας των φύλων για αυτούς. Η στρατηγική δίνει επίσης έμφαση στην αύξηση της χρήσης της άδειας για οικογενειακούς λόγους και των ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας από τους πατέρες, ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τη φροντίδα και να βοηθηθούν να επωφεληθούν περισσότερο από τα δικαιώματά τους ως γονέων.

Επιπλέον, η στρατηγική περιλαμβάνει πρωτοβουλίες για την αμφισβήτηση των στερεοτύπων και τη δρομολόγηση δράσεων όπως η προσέγγιση «Boys in HEAL Careers» στην εκπαίδευση, με στόχο την προσέλκυση περισσότερων αγοριών σε διαδρομές όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η διοίκηση. Τέλος, η στρατηγική αναγνωρίζει ότι οι άνδρες και τα αγόρια αποτελούν ιδιαίτερο στόχο αφηγημάτων, δικτύων και σφαιρών κατά της ισότητας των φύλων. Για την καταπολέμηση αυτών των επιζήμιων παραγόντων επιρροής, η στρατηγική περιλαμβάνει μελέτη σχετικά με το θέμα αυτό και περαιτέρω δράσεις για την αντιμετώπισή του, ιδίως με την κοινωνία των πολιτών και μέσω δράσεων οικοδόμησης κοινοτήτων.

Πόση χρηματοδότηση θα διατεθεί για τη στήριξη της ισότητας των φύλων;

Η χρηματοδότηση αποτελεί κρίσιμο μέσο για την προώθηση των διαρθρωτικών αλλαγών και την προώθηση των στόχων της πολιτικής για την ισότητα των φύλων. Κατά την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027, η ισότητα των φύλων αποτελεί οριζόντια αρχή που είναι αναγκαία σε όλα τα στάδια του προγραμματισμού και της υλοποίησης στο πλαίσιο των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής. Συνολικός προϋπολογισμός ύψους 271 εκατ. ευρώ διατίθεται για την ισότητα των φύλων στο πλαίσιο του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» (CERV) 2021-2027, μεταξύ άλλων για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+), τα κράτη μέλη υποχρεούνται να προωθούν την ισότητα των φύλων μέσω στοχευμένων δράσεων, με στόχο την αύξηση της απασχόλησης των γυναικών, την ενίσχυση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και την αντιμετώπιση της εκθήλυνσης της φτώχειας και των διακρίσεων λόγω φύλου στις αγορές εργασίας, την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Τα κράτη μέλη θα χρησιμοποιήσουν συνεισφορά της Ένωσης ύψους 4,3 δισ. ευρώ στο ΕΚΤ+ για τη στήριξη δράσεων που στοχεύουν άμεσα στην ισότητα των φύλων κατά την περίοδο 2021-2027.

Το προσεχές πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034, αν και εκκρεμεί η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων, αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ο προτεινόμενος κανονισμός για τις επιδόσεις περιγράφει ένα ισχυρό πλαίσιο για τη στήριξη της ισότητας των φύλων, καθιστώντας το βασική προτεραιότητα για τα σχετικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης. Επιπλέον, εισάγει μεθοδολογία για την παρακολούθηση των δαπανών της ΕΕ για την ισότητα των φύλων.

Στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ, το νέο πρόγραμμα AgoraEU, το οποίο διαδέχεται το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» και το CERV, προτείνεται να λάβει ενισχυμένο προϋπολογισμό ύψους σχεδόν 9 δισ. ευρώ και ενσωματώνει ένα σκέλος «CERV+» που επικεντρώνεται στην προώθηση της ισότητας, την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και τη στήριξη της δημοκρατικής συμμετοχής. Η Επιτροπή πρότεινε τη διάθεση 3,6 δισ. ευρώ για τη συνέχιση των προσπαθειών στο πλαίσιο του σκέλους CERV+ και τη διατήρηση της προσέγγισης της ενσωμάτωσης της διάστασης της ισότητας των φύλων στον συνολικό προϋπολογισμό.

Πηγή: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/qanda_26_527