Η απονομιμοποίηση των μεγάλων αφηγήσεων

Μέσα στην σύγχρονη κοινωνία και στον σύγχρονο πολιτισμό, στην μεταμοντέρνα κοινωνία και στον μεταμοντέρνο πολιτισμό το ζήτημα της νομιμοποίησης της γνώσης τίθεται με άλλους όρους. Η μεγάλη αφήγηση απώλεσε την αξιοπιστία της, όποιος και αν είναι ο τρόπος ενοποίησης που της αποδίδεται: θεωρητική αφήγηση, αφήγηση της χειραφέτησης.

Σε αυτή την παρακμή των αφηγήσεων μπορούμε να δούμε ένα αποτέλεσμα της ανόδου των τεχνικών και των τεχνολογιών μετά από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, που έριξε το βάρος περισσότερο στα μέσα της δράσης παρά στους σκοπούς της – ή επίσης το αποτέλεσμα της επανεκδίπλωσης του φιλελεύθερου καπιταλισμού μετά από την αναδίπλωσή του υπό την προστασία του κεϋνσιανισμού κατά τα έτη 1930-1960 – η ανανέωση αυτή εξάλειψε την κομμουνιστική εναλλακτική λύση και καταξίωσε την ατομική απόλαυση αγαθών και υπηρεσιών.

Αυτές οι έρευνες των αιτίων είναι πάντα απογοητευτικές. Αν υποθέσουμε ότι δεχόμαστε την μία ή την άλλη από αυτές τις υποθέσεις, μένει να εξηγήσουμε τον συσχετισμό των τάσεων που επικαλεστήκαμε με την παρακμή της ενοποιητικής και νομιμοποιούσας δύναμης των μεγάλων αφηγήσεων της θεωρίας και της χειραφέτησης.

{…} Πρώτα-πρώτα η θεωρητική ιεράρχηση ενέχει ένα είδος αμφισημίας σε σχέση με την γνώση. Δείχνει ότι η τελευταία είναι άξια του ονόματός της μόνο στον βαθμό που αναδιπλασιάζεται (αίρεται, hebt sich auf) παραθέτοντας τις δικές της αποφάνσεις μέσα στους κόλπους ενός λόγου δευτέρας τάξεως (αυτωνυμία) που τις νομιμοποιεί. Είναι το ίδιο σα να λέμε ότι, στην αμεσότητά του, ο δηλωτικός λόγος που έχει ορισμένη αναφορά (ένα έμβιο οργανισμό, μια χημική ιδιότητα, ένα φυσικό φαινόμενο κτλ.) στην πραγματικότητα δεν ξέρει ό,τι πιστεύει πώς γνωρίζει. Η θετική επιστήμη δεν είναι γνώση. Και η θεωρία τρέφεται από την κατάργησή της. Με αυτό τον τρόπο, η εγελιανή θεωρητική αφήγηση εμπεριέχει, όπως άλλωστε ομολογεί και ο ίδιος ο Hegel, έναν σκεπτικισμό στο πεδίο της θετικής γνώσης.

Μια επιστήμη που δεν βρήκε τη νομιμότητά της δεν είναι αληθινή επιστήμη, πέφτει στην χαμηλότερη βαθμίδα, στην βαθμίδα της ιδεολογίας ή του εργαλείου ισχύος, αν ο λόγος που όφειλε να τη νομιμοποιήσει εμφανίζεται κι ο ίδιος σαν να προκύπτει από μιάν επιστημονική γνώση, όπως μιά “χυδαία” αφήγηση.

Πηγή: Ζαν Φρανσουα Λυοτάρ “Η Μεταμοντέρνα Κατάσταση”, Εκδόσεις Γνώση 2008, Μετάφραση – Κωστής Παπαγιώργης, Η Απονομιμοποίηση σελ. 99-100.

socialpolicy.gr