Οι υποστηρικτές της ψυχοδυναμικής θεωρίας υποδεικνύουν ότι η προσωπικότητα ενός ατόμου ελέγχεται από ασυνείδητες ψυχικές διεργασίες που στηρίζονται στην πρώιμη παιδική ηλικία. Αυτή η θεωρία δημιουργήθηκε από τον Σίγκμουντ Φρόϋντ (1856-1939), τον ιδρυτή της ψυχανάλυσης.

Απαραίτητα σε αυτήν τη θεωρία είναι τα τρία στοιχεία ή δομές που συνθέτουν την ανθρώπινη προσωπικότητα: (1) το προεγώ, (2), το εγώ, και (3) το υπερεγώ. (Διαβάστε επίσης: Θεωρίες Προσωπικότητας Ι : Η Θεωρία του Φρόϋντ)

Μπορεί κανείς να σκεφτεί το προεγώ ως το πρώιμο μέρος της ψυχικής σύνθεσης ενός ατόμου που είναι παρόν κατά τη γέννηση. Ο Φρόιντ (1933) πίστευε ότι το προεγώ αντιπροσωπεύει τις ασυνείδητες βιολογικές ωθήσεις για τροφή, σεξ και άλλες ανάγκες κατά τη διάρκεια της ζωής. Η σημαντικότερη σκέψη είναι ότι το προεγώ αφορά στην στιγμιαία ευχαρίστηση ή ικανοποίηση, ενώ αγνοεί το ενδιαφέρον για τους άλλους. Αυτό είναι γνωστό ως η αρχή της ευχαρίστησης και είναι συχνά πρωταρχικής σημασίας όταν συζητάμε για εγκληματική συμπεριφορά. Πολύ συχνά, γίνονται αναφορές στις ειδήσεις και σε μελέτες σχετικά με εγκληματίες που δεν έχουν καμία έγνοια για κανέναν παρά μονάχα για τον εαυτό τους. Κατά πόσο είναι δυνατόν οι παραβάτες αυτοί να οδηγούνται από την άμεση ικανοποίηση;

Το δεύτερο στοιχείο της ανθρώπινης προσωπικότητας είναι το εγώ, το οποίο πιστεύεται ότι αναπτύσσεται νωρίς στη ζωή ενός ατόμου. Για παράδειγμα, όταν τα παιδιά μαθαίνουν ότι οι επιθυμίες τους δεν μπορούν να ικανοποιηθούν στιγμιαία, συχνά ξεσπούν με θυμό. Ο Φρόυντ (1933) ανέφερε ότι το εγώ αντισταθμίζει τις απαιτήσεις του προεγώ καθοδηγώντας τις πράξεις ή τις συμπεριφορές ενός ατόμου ώστε να το τηρεί εντός των ορίων της κοινωνίας. Το εγώ καθοδηγείται από την αρχή της πραγματικότητας.

Το τρίτο στοιχείο της προσωπικότητας, το υπερεγώ, αναπτύσσεται καθώς το άτομο ενσωματώνει τα ηθικά πρότυπα και τις αξίες της κοινότητας, των γονέων και σημαντικών άλλων, όπως π.χ. των φίλων. Η εστίαση του υπερεγώ είναι η ηθική. Το υπερεγώ χρησιμεύει για να κρίνει τη συμπεριφορά και τις πράξεις των ατόμων (Freud, 1933).

Το εγώ λειτουργεί ως διαμεσολαβητής μεταξύ της επιθυμίας της ταυτότητας για άμεση ικανοποίηση και της αυστηρής ηθικής του υπερεγώ. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι νέοι ενήλικες καθώς και οι ενήλικες αντιλαμβάνονται το σωστό από το λάθος. Ωστόσο, όταν διαπράττεται ένα έγκλημα, οι υποστηρικτές της ψυχοδυναμικής θεωρίας αναφέρουν ότι ένα άτομο διαπράττει έγκλημα επειδή έχει ανεπαρκώς ανεπτυγμένο υπερεγώ.

Συνοψίζοντας, η ψυχοδυναμική θεωρία αναφέρει ότι οι εγκληματίες παραβάτες είναι απογοητευμένοι και εξοργισμένοι. Έλκονται συνεχώς από τα παρελθόντα γεγονότα που συνέβησαν στην πρώιμη παιδική τους ηλικία. Εξαιτίας μιας παραμελημένης, δυσάρεστης  ή δυστυχισμένης παιδικής ηλικίας, η οποία χαρακτηρίζεται συνήθως από έλλειψη αγάπης και / ή φροντίδας, ένας εγκληματίας έχει ένα αδύναμο (ή απών) εγώ. Σημαντικό είναι το γεγονός πως η έρευνα δείχνει ότι η ύπαρξη ενός αδύναμου εγώ συνδέεται με την κακή κοινωνική εθιμοτυπία ή την απουσία αυτής, την ανωριμότητα και την εξάρτηση από τους άλλους. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι τα άτομα με αδύναμα εγώ μπορεί να είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε κατάχρηση ουσιών.

———

Freud, S. (1933). New introductory lectures on psycho-analysis. New York: Norton.

———

Τομπέα Ελένη

socialpolicy.gr

Ψυχολογικές θεωρίες εγκληματικότητας: Εισαγωγή