Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές: Η αλήθεια πίσω από τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς

Μαρίζα Κουρτικάκη

Την προηγούμενη εβδομάδα εγκρίθηκε από την πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ο Κανονισμός για τις Νέες Γωνιδιωματικές Τεχνικές, ο οποίος υπερψηφίστηκε από την πλειοψηφία των Ευρωβουλευτών και Ευρωβουλευτριών της Νέας Δημοκρατίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι για πρώτη φορά, μια ελληνική κυβέρνηση άνοιξε την πόρτα στην είσοδο των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων στην αγορά και το πιάτο μας. Παράλληλα, απορρίφθηκαν οι τροπολογίες που είχαν κατατεθεί με τις οποίες διασφαλιζόταν η σαφής εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (98/44/ΕΚ), καθώς και οι τροπολογίες που προέβλεπαν την ιχνηλασιμότητα, τις μεθόδους ανίχνευσης, τη συνύπαρξη και την επισήμανση των προϊόντων και υιοθέτησε τον Κανονισμό.

Λίγες εβδομάδες πριν, παρακολουθήσαμε τη συζήτηση επίκαιρης ερώτησης στη Βουλή σχετικά με τον εν λόγω Κανονισμό και ακούσαμε με ενδιαφέρον τους ισχυρισμούς του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης, Ιωάννη Αδριανού. Στο παρακάτω κείμενο δίνουμε απαντήσεις στα όσα ακούστηκαν εκεί, ενώ βρισκόμαστε σε αναμονή συνάντησης με το Υπουργείο κατά τη διάρκεια της οποίας ελπίζουμε να καταλάβουμε τους λόγους για τους οποίους οι Ευρωβουλευτές της κυβέρνησης τάχθηκαν υπέρ των μεταλλαγμένων και γιατί δεν υποστήριξαν τα δικαιώματα των πολιτών αλλά των εταιρειών.

Άλλωστε έχουμε ακόμα δύο χρόνια μέχρι την εφαρμογή της νομοθεσίας και έχουμε χρόνο να πιέσουμε τους εκπροσώπους μας να καταλάβουν το λάθος τους και να … τους θυμίσουμε ότι θα πρέπει να μεριμνούν υπέρ των πολιτών και της ελληνικής γεωργίας. Εμείς θα είμαστε εδώ, στον αγώνα για το περιβάλλον και τα δικαιώματα καταναλωτών και αγροτών, να σχεδιάζουμε τα επόμενα βήματα.

Μας λέει λοιπόν ο Υπουργός ότι δεν πρόκειται για γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ), αλλά για φυτά που παράγονται με νέες γονιδιωματικές τεχνικές. Τι ισχύει;

Στην πραγματικότητα, απλώς “βάφτισαν” τα γενετικά τροποποιημένα φυτά με άλλο όνομα. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη προσπάθεια παραπλάνησης, με σκοπό την ακύρωση των βασικών κανόνων ασφαλείας που ισχύουν μέχρι σήμερα. Οι Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές αποτελούν μέθοδο γενετικής τροποποίησης. Επεμβαίνουν απευθείας στο DNA των οργανισμών με εργαστηριακές μεθόδους.

Το γεγονός ότι πρόκειται για νεότερες τεχνικές δεν αλλάζει σε τίποτα τη φύση της παρέμβασης. Άλλωστε, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί ρητά: οι τεχνικές αυτές παράγουν γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς.

Η συζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αφορά το αν πρόκειται για γενετική τροποποίηση. Αυτό είναι επιστημονικά και νομικά ληγμένο. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν ορισμένες από αυτές τις νέες τροποποιήσεις είναι σωστό να εξαιρούνται αυθαίρετα από τους ελέγχους που ισχύουν για τους κλασικούς ΓΤΟ.

Μας λέει ο Υπουργός ότι τα φυτά της Κατηγορίας 1 είναι ισοδύναμα με φυτά που θα μπορούσαν να προκύψουν φυσικά ή με συμβατική βελτίωση. Τι ισχύει;

Αυτό που ισχύει είναι ότι μεγάλες πολυεθνικές συσσωρεύουν τεράστια κέρδη από τις πωλήσεις και τις πατέντες αυτών των σπόρων. Οι εταιρείες αυτές κατάφεραν να επιβάλουν έναν εντελώς αυθαίρετο διαχωρισμό των ΝΓΤ σε δύο κατηγορίες (1 και 2).

Ισχυρίζονται ότι αν ένας οργανισμός δεχθεί εργαστηριακά μέχρι 20 τροποποιήσεις στο DNA του, είναι ασφαλής για κατανάλωση. Τον εξισώνουν με έναν συμβατικό, μη μεταλλαγμένο οργανισμό. Με αυτό το πρόσχημα, ζητούν να καταργηθούν όλες οι δικλείδες ασφαλείας. Μία από αυτές είναι και η υποχρεωτική σήμανση στην ετικέτα ότι πρόκειται για γενετικά τροποποιημένο προϊόν.

Αντίθετα, αν οι τροποποιήσεις είναι από 21 και πάνω, οι οργανισμοί θεωρούνται γενετικά μεταλλαγμένοι. Για αυτούς διατηρείται η υποχρέωση επισήμανσης και οι λοιποί έλεγχοι. Το παράδοξο είναι ότι και οι δύο κατηγορίες δημιουργούνται ακριβώς με την ίδια τεχνολογία!

Αυτός ο διαχωρισμός θεωρείται εντελώς αντιεπιστημονικός. Αυτό επισημαίνουν κορυφαίοι γενετιστές, όπως ο καθηγητής Michael Antoniou, τον οποίο ακούσαμε πρόσφατα σε εκδήλωσή μας. Την ίδια άποψη εκφράζουν και οι ανεξάρτητες επιστημονικές αρχές της Αυστρίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τέτοιου είδους αλλαγές δεν θα μπορούσαν ποτέ να συμβούν στη φύση από μόνες τους. Μάλιστα, οι στοχευμένες παρεμβάσεις στο DNA κρύβουν κινδύνους. Κατά τη διαδικασία, μπορούν να προκληθούν αναρίθμητες άλλες, μη προβλέψιμες αλλαγές. Αυτές οι μεταλλάξεις ενδέχεται να βλάψουν την υγεία μας και το περιβάλλον.

Και ας μην μπερδευόμαστε με τα υβρίδια: αυτά είναι αποτέλεσμα φυσικής αναπαραγωγής σε αγροτικό ή ελεγχόμενο περιβάλλον, ενώ τα ΝΓΤ είναι αποτέλεσμα τεχνολογικής επέμβασης στο γενετικό υλικό μέσα στο εργαστήριο.

Μας λέει ο Υπουργός ότι ο κανονισμός διατηρεί σημαντικές δικλείδες ασφαλείας. Τι ισχύει;

Το ακριβώς αντίθετο! Η βασική κριτική που ασκείται στον νέο κανονισμό είναι ακριβώς ότι μειώνει τις υφιστάμενες δικλείδες ασφαλείας γύρω από τα μεταλλαγμένα τρόφιμα. Δεκάδες γενετικά τροποποιημένα φρούτα, λαχανικά και σιτηρά θα κυκλοφορούν ελεύθερα στην αγορά χωρίς την επισήμανση ότι πρόκειται για γενετικά τροποποιημένο προϊόν, χωρίς ελέγχους, αξιολόγηση κινδύνου και ιχνηλασιμότητα – υποχρεώσεις ασφαλείας που ισχύουν μέχρι σήμερα. Επιπλέον θα υπάρχει ο κίνδυνος καταστροφής της παραγωγής των καλλιεργειών, αφού μέσω της γύρης μπορούν γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες να επιμολύνουν συμβατικές και βιολογικές καλλιέργειες, χωρίς να μπορούν οι αγρότες να το ελέγξουν και με κίνδυνο να χάσουν πιστοποιήσεις αλλά και να εμπλακούν σε νομικές διαδικασίες από τις διεκδικήσεις εταιρειών που τους ανήκουν οι πατέντες των σπόρων.

Μας λέει ο Υπουργός ότι προστατεύεται η υγεία των καταναλωτών. Τι ισχύει;

Οι επιστήμονες έχουν αποφανθεί ότι η κατανάλωση γενετικά τροποποιημένων τροφίμων αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης αλλεργιών και τοξικών αντιδράσεων. Επίσης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς όπως αναφέραμε ήδη είναι άγνωστο το τι αλλαγές μπορούν να επέλθουν στο γονιδίωμα ενός οργανισμού όταν γίνονται επεμβάσεις στο DNA του. Επομένως ο ισχυρισμός ότι προστατεύεται η υγεία των καταναλωτών από τα ΝΓΤ μπορεί να εκληφθεί μόνο σαν αστείο! Επιβάλλεται να εφαρμοστεί η Αρχή της Προφύλαξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προβλέπει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα σχετικά με πιθανούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον, πρέπει να λαμβάνονται προληπτικά μέτρα και να μην επιτρέπεται η ευρεία διάθεση ή χρήση μιας τεχνολογίας μέχρι να τεκμηριωθεί επαρκώς η ασφάλειά της.

Μας λέει ο Υπουργός ότι δεν καταργείται η ιχνηλασιμότητα. Τι ισχύει;

Θα θέλαμε κι εμείς πολύ να μας εξηγήσει τι εννοεί με αυτό! Βάσει της μέχρι τώρα ισχύουσας νομοθεσίας για τα μεταλλαγμένα, η ιχνηλασιμότητα είναι υποχρεωτική. Επιτρέπει την αυστηρή παρακολούθηση των Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών (ΓΤΟ) σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η ιχνηλασιμότητα είναι αυτή που καθιστά δυνατή την υποχρεωτική σήμανση στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές. Μας επιτρέπει να ελέγχουμε τις επιπτώσεις στην υγεία και στο περιβάλλον. Αν εντοπιστεί ένας απροσδόκητος κίνδυνος, δίνει τη δυνατότητα να αποσυρθούν αμέσως τα επικίνδυνα προϊόντα από την αγορά. Αν λοιπόν καταργηθεί η ιχνηλασιμότητα για τα μεταλλαγμένα Νέων Γονιδιωματικών Τεχνικών (ΝΓΤ), όπως προβλέπεται από τον εν λόγω Κανονισμό, το σύστημα καταρρέει. Αν προκύψει οποιοδήποτε πρόβλημα στην υγεία μας ή στο περιβάλλον, κανείς δεν θα μπορεί να εντοπίσει την πηγή του. Οι συνέπειες δεν θα είναι μόνο υγειονομικές, αλλά και οικονομικές. Χωρίς ιχνηλασιμότητα, η βιομηχανία τροφίμων θα βρεθεί αντιμέτωπη με μαζικές καταστροφές προϊόντων και μεγάλα κόστη για τον καθαρισμό των επιμολύνσεων με αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση των τιμών των τροφίμων.

Μας λέει ο Υπουργός ότι η Ελλάδα είχε επιφυλάξεις αλλά τελικά συμφώνησε επειδή επιτεύχθηκε η καλύτερη δυνατή ισορροπία. Τι ισχύει;

Θα θέλαμε πραγματικά να μας εξηγήσει ο Υπουργός ποια ακριβώς είναι αυτή η “καλύτερη δυνατή ισορροπία” για τη χώρα μας. Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της ελληνικής γεωργίας, με την πλειονότητα της να αποτελείται από μικρούς αγρότες, είναι τα ποιοτικά προϊόντα και τα προϊόντα ΠΟΠ. Πρόκειται δηλαδή για το ακριβώς αντίθετο από τη μαζική και τυποποιημένη γεωργία που προωθούν οι μεταλλαγμένες καλλιέργειες.

Η Ελλάδα έχει μόνο να χάσει από την εφαρμογή αυτού του Κανονισμού. Μέχρι σήμερα, η χώρα παραμένει καθαρή από μεταλλαγμένα προϊόντα και καλλιέργειες. Αυτή είναι η πρώτη φορά που ελληνική κυβέρνηση τάσσεται υπέρ των μεταλλαγμένων. Προσπαθούμε ειλικρινά να καταλάβουμε: προς όφελος ποιανού συμφέροντος ψηφίζουν τελικά οι Ευρωβουλευτές και οι Ευρωβουλεύτριες του κυβερνώντος κόμματος;

Πηγή: greenpeace.org/greece/