Ο ευρύτερος φαινότυπος του αυτισμού στους γονείς παιδιών με αυτισμό

Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός που αφορά μόνο το παιδί, αλλά ένα φαινόμενο που συχνά αγγίζει ολόκληρη την οικογένεια με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο.

Η έρευνα για τον Ευρύτερο Αυτιστικό Φαινότυπο (ΕΑΦ) εστιάζει ακριβώς σε εκείνα τα ήπια χαρακτηριστικά που μοιάζουν με τον αυτισμό, αλλά δεν φτάνουν ποτέ στο επίπεδο της διάγνωσης. Πρόκειται για μια υποκλινική κατάσταση στο πλαίσιο της οποίας οι γονείς ή τα αδέλφια ενός παιδιού με αυτισμό εμφανίζουν κάποιες ιδιαιτερότητες στη συμπεριφορά, την επικοινωνία και τον τρόπο σκέψης, οι οποίες όμως τους επιτρέπουν να λειτουργούν κανονικά στην καθημερινότητά τους. Η σημασία αυτής της μελέτης είναι μεγάλη, καθώς μας βοηθά να καταλάβουμε ότι ο αυτισμός είναι ένα συνεχές φάσμα που μπορεί να εκδηλωθεί με πολύ λεπτές αποχρώσεις στα μέλη της ίδιας οικογένειας.

Η παρούσα έρευνα αποτελεί ανασκόπηση σχετικών ερευνών που δημοσιευτήκαν διεθνώς από το 2012 έως το 2025 και αποκαλύπτει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά εκφράζονται κυρίως μέσα από δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Για παράδειγμα, ένας γονέας με αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει και να κατανοήσει τα συναισθήματα στο πρόσωπο του συνομιλητή του, να μην αντιλαμβάνεται εύκολα το ειρωνικό ύφος ή να βρίσκει δύσκολη την τήρηση της αμοιβαίας συζήτησης. Συχνά παρατηρείται μια τάση προς την ακαμψία και την τελειομανία, που οδηγεί το άτομο να εμμένει σε συγκεκριμένες ρουτίνες και να δυσκολεύεται να προσαρμοστεί σε απρόβλεπτες αλλαγές. Επιπλέον, εμφανίζονται συχνά αισθητηριακές ατυπίες, όπως μια έντονη υπερευαισθησία σε θορύβους ή φώτα, καθώς και συγκεκριμένα στοιχεία προσωπικότητας, όπως η τάση για κοινωνική απόσυρση, η εσωστρέφεια και μια αυξημένη ευαλωτότητα στο άγχος και την κατάθλιψη.

Η ανασκόπηση δημοσιεύτηκε στο Psychology: The Journal of the Hellenic Psychological Society: https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/psychology/issue/view/2335

Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτά τα χαρακτηριστικά δεν εκδηλώνονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους, καθώς το φύλο φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα ευρήματα των ανασκοπούμενων ερευνών δείχνουν ότι στους πατέρες ο φαινότυπος αυτός συνδέεται συχνότερα με ελλείμματα στην ενσυναίσθηση και την επικοινωνία, ενώ η δική τους άκαμπτη προσωπικότητα φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με την ένταση των επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών που εμφανίζουν τα παιδιά τους. Από την άλλη πλευρά, οι μητέρες μπορεί να παρουσιάζουν περισσότερες αισθητηριακές ευαισθησίες ή δυσκολίες στην οργάνωση του λόγου. Το γεγονός ότι αυτές οι ψυχικές τάσεις συχνά προϋπάρχουν της γέννησης του παιδιού υποδηλώνει ότι δεν πρόκειται απλώς για το αποτέλεσμα του στρες που προκαλεί η φροντίδα ενός παιδιού με αναπηρία, αλλά για μια γενετική σύνδεση που διατρέχει την οικογένεια.

Η παρουσία αυτών των χαρακτηριστικών έχει σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργικότητα της οικογένειας και τον γονικό ρόλο. Ένας γονέας που ο ίδιος δυσκολεύεται στην κοινωνική κατανόηση ή τη διαχείριση των συναισθημάτων, ενδέχεται να αντιμετωπίζει μεγαλύτερες προκλήσεις να αναγνωρίσει και να καλύψει τις σύνθετες ανάγκες του παιδιού του. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένες συζυγικές συγκρούσεις, κοινωνική απομόνωση της οικογένειας, ή ακόμα και σε μια μεροληπτική εικόνα για την κατάσταση του παιδιού.

Παρά την πλούσια βιβλιογραφία, παραμένουν ακόμα μεθοδολογικά κενά, καθώς οι επιστήμονες τονίζουν την ανάγκη για πιο ακριβή εργαλεία μέτρησης που θα συνδυάζουν την κλινική παρατήρηση με τις αναφορές από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους. Συνολικά, η κατανόηση του ευρύτερου αυτιστικού φαινοτύπου μας επιτρέπει να δούμε τη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, προσφέροντας καλύτερη υποστήριξη όχι μόνο στο παιδί, αλλά σε ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα που το περιβάλλει.

Πλήρη στοιχεία δημοσίευσης:

Kazantzidou, P., Costarelli, V., Papanikolaou, G., & Antonopoulou, K. (2025). The broader autism phenotype in parents of children with autism. Psychology: The Journal of the Hellenic Psychological Society, 30(2), 164–186. https://doi.org/10.12681/psy_hps.40443

Πηγή: https://elpse.com/